Research Article

Beliren Yetişkinlerde Depresyon ve Yapay Zekâ Sohbet Botlarına Bağımlılık İlişkisinde Yalnızlığın Aracı Rolü

Volume: 25 Number: 56 September 30, 2026
TR EN

Beliren Yetişkinlerde Depresyon ve Yapay Zekâ Sohbet Botlarına Bağımlılık İlişkisinde Yalnızlığın Aracı Rolü

Abstract

Bu araştırma, 18-25 yaş aralığındaki 830 beliren yetişkinden oluşan bir çalışma grubu üzerinde depresyonun yapay zekâ sohbet botlarına bağımlılık ile ilişkisini ve bu ilişkide yalnızlığın aracı rolünü incelemeyi amaçlamıştır. Veriler, depresyon, yalnızlık ve yapay zekâ sohbet botlarına bağımlılık düzeylerini değerlendiren özbildirim ölçekleri aracılığıyla toplanmış; verilerin analizinde korelasyon ve regresyon analizleri ile Hayes PROCESS Macro Model 4 kullanılmıştır. Korelasyon analizi, üç değişken arasında pozitif yönlü ve anlamlı ilişkiler bulunduğunu ortaya koymuştur. Regresyon analizleri incelendiğinde, depresyonun yapay zekâ bağımlılığını (R²= .041) ve yalnızlığı (R²= .128) anlamlı biçimde yordadığı; yalnızlığın ise yapay zekâ sohbet botları kullanımını anlamlı düzeyde yordadığı (R²= .022) görülmüştür. Bootstrap tabanlı aracılık analizi sonuçları, depresyon ile yapay zekâ sohbet botlarına bağımlılık arasındaki ilişkide yalnızlığın anlamlı bir kısmi aracı rol oynadığını ve dolaylı etkinin toplam etkiye oranının %15,46 olduğunu göstermiştir. Bulgular, Telafi Edici İnternet Kullanımı Kuramı ve I-PACE modeli çerçevesinde değerlendirilmiş; depresyonun yalnızlık duygularını artırdığı ve bu durumun bireyleri yapay zekâ sohbet botlarına yönelik bağımlılık örüntülerine yönlendirebildiği sonucuna ulaşılmıştır. Elde edilen bulgular doğrultusunda mikro düzeyde psikolog, psikolojik danışman ve sosyal hizmet uzmanlarının değerlendirme süreçlerinde yalnızlık ve YZ kullanım örüntülerini birlikte ele alması; mezzo düzeyde üniversite ve sosyal hizmet kuruluşlarının farkındalık programları ile erken tarama protokolleri geliştirmesi; makro düzeyde ise YZ uygulamalarını düzenleyen etik-yasal çerçevelerin ve sosyal hizmet mesleki standartlarının güncellenmesi önerilmektedir.

Keywords

Ethical Statement

• Onayın alındığı kurumun adı: Sakarya Üniversitesi Sosyal ve Beşeri Bilimler Etik Kurulu • Karar tarihi ve numarası: Karar No: 35, Tarih: 18.02.2026 • Onay belgesine ilişkin kısa açıklama: Etik Kurulun 18.02.2026 tarihli ve 96 sayılı toplantısında, Arş. Gör. Dr. Cengizhan Aynacı’nın başvurusu uygun görülmüştür.

References

  1. Achterbergh, L., Pitman, A., Birken, M., Pearce, E., Sno, H., & Johnson, S. (2020). The experience of loneliness among young people with depression: A qualitative meta-synthesis of the literature. BMC Psychiatry, 20, 4151-23. https://doi.org/10.1186/s12888-020-02818-3
  2. Ait Baha, T., El Hajji, M., Es-Saady, Y., & Fadili, H. (2023). The power of personalization: A systematic review of personality-adaptive chatbots. SN Computer Science, 4, 661. https://doi.org/10.1007/s42979-023-02092-6
  3. Arnett, J. J. (1994). Are college students adults? Their conceptions of the transition to adulthood. Journal of Adult Development, 1, 213–224. https://doi.org/10.1007/BF02277582
  4. Arnett, J. J. (2000). Emerging adulthood: A theory of development from the late teens through the twenties. American Psychologist, 55(5), 469–480. https://doi.org/10.1037/0003-066X.55.5.469
  5. Arnett, J. J. (2001). Conceptions of the transition to adulthood: Perspectives from adolescence through midlife. Journal of Adult Development, 8(2), 133–143. https://doi.org/10.1023/A:1026450103225
  6. Ayers, J. W., Poliak, A., Dredze, M., Leas, E. C., Zhu, Z., Kelley, J. B., Faix, D. J., Goodman, A. M., Longhurst, C. A., Hogarth, M., & Smith, D. M. (2023). Comparing physician and artificial intelligence chatbot responses to patient questions posted to a public social media forum. JAMA Internal Medicine, 183(6), 589–596. https://doi.org/10.1001/jamainternmed.2023.1838
  7. Boucher, E. M., Harake, N. R., Ward, H. E., Stoeckl, S. E., Vargas, J., Minkel, J., et al. (2021). Artificially intelligent chatbots in digital mental health interventions: A review. Expert Review of Medical Devices, 18(S1), 37–49. https://doi.org/10.1080/17434440.2021.2013200
  8. Boughedda, S. (2026, February 6). Chinese AI progress has been “astounding” over past year, Barclays says. Investing.com. https://uk.investing.com/news/stock-market-news/chinese-ai-progress-has-been-astounding-over-past-year-barclays-says-4493868

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Sociology (Other), Stress

Journal Section

Research Article

Publication Date

September 30, 2026

Submission Date

May 23, 2026

Acceptance Date

August 4, 2026

Published in Issue

Year 2026 Volume: 25 Number: 56

APA
Aynacı, C. (2026). Beliren Yetişkinlerde Depresyon ve Yapay Zekâ Sohbet Botlarına Bağımlılık İlişkisinde Yalnızlığın Aracı Rolü. İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 25(56), 881-913. https://doi.org/10.46928/iticusbe.1957632
AMA
1.Aynacı C. Beliren Yetişkinlerde Depresyon ve Yapay Zekâ Sohbet Botlarına Bağımlılık İlişkisinde Yalnızlığın Aracı Rolü. İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 2026;25(56):881-913. doi:10.46928/iticusbe.1957632
Chicago
Aynacı, Cengizhan. 2026. “Beliren Yetişkinlerde Depresyon Ve Yapay Zekâ Sohbet Botlarına Bağımlılık İlişkisinde Yalnızlığın Aracı Rolü”. İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 25 (56): 881-913. https://doi.org/10.46928/iticusbe.1957632.
EndNote
Aynacı C (September 1, 2026) Beliren Yetişkinlerde Depresyon ve Yapay Zekâ Sohbet Botlarına Bağımlılık İlişkisinde Yalnızlığın Aracı Rolü. İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 25 56 881–913.
IEEE
[1]C. Aynacı, “Beliren Yetişkinlerde Depresyon ve Yapay Zekâ Sohbet Botlarına Bağımlılık İlişkisinde Yalnızlığın Aracı Rolü”, İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, vol. 25, no. 56, pp. 881–913, Sept. 2026, doi: 10.46928/iticusbe.1957632.
ISNAD
Aynacı, Cengizhan. “Beliren Yetişkinlerde Depresyon Ve Yapay Zekâ Sohbet Botlarına Bağımlılık İlişkisinde Yalnızlığın Aracı Rolü”. İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 25/56 (September 1, 2026): 881-913. https://doi.org/10.46928/iticusbe.1957632.
JAMA
1.Aynacı C. Beliren Yetişkinlerde Depresyon ve Yapay Zekâ Sohbet Botlarına Bağımlılık İlişkisinde Yalnızlığın Aracı Rolü. İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 2026;25:881–913.
MLA
Aynacı, Cengizhan. “Beliren Yetişkinlerde Depresyon Ve Yapay Zekâ Sohbet Botlarına Bağımlılık İlişkisinde Yalnızlığın Aracı Rolü”. İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, vol. 25, no. 56, Sept. 2026, pp. 881-13, doi:10.46928/iticusbe.1957632.
Vancouver
1.Cengizhan Aynacı. Beliren Yetişkinlerde Depresyon ve Yapay Zekâ Sohbet Botlarına Bağımlılık İlişkisinde Yalnızlığın Aracı Rolü. İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 2026 Sep. 1;25(56):881-913. doi:10.46928/iticusbe.1957632