Araştırma Makalesi

Beliren Yetişkinlerde Depresyon ve Yapay Zekâ Sohbet Botlarına Bağımlılık İlişkisinde Yalnızlığın Aracı Rolü

Cilt: 25 Sayı: 56 30 Eylül 2026
PDF İndir
TR EN

Beliren Yetişkinlerde Depresyon ve Yapay Zekâ Sohbet Botlarına Bağımlılık İlişkisinde Yalnızlığın Aracı Rolü

Öz

Bu araştırma, 18-25 yaş aralığındaki 830 beliren yetişkinden oluşan bir çalışma grubu üzerinde depresyonun yapay zekâ sohbet botlarına bağımlılık ile ilişkisini ve bu ilişkide yalnızlığın aracı rolünü incelemeyi amaçlamıştır. Veriler, depresyon, yalnızlık ve yapay zekâ sohbet botlarına bağımlılık düzeylerini değerlendiren özbildirim ölçekleri aracılığıyla toplanmış; verilerin analizinde korelasyon ve regresyon analizleri ile Hayes PROCESS Macro Model 4 kullanılmıştır. Korelasyon analizi, üç değişken arasında pozitif yönlü ve anlamlı ilişkiler bulunduğunu ortaya koymuştur. Regresyon analizleri incelendiğinde, depresyonun yapay zekâ bağımlılığını (R²= .041) ve yalnızlığı (R²= .128) anlamlı biçimde yordadığı; yalnızlığın ise yapay zekâ sohbet botları kullanımını anlamlı düzeyde yordadığı (R²= .022) görülmüştür. Bootstrap tabanlı aracılık analizi sonuçları, depresyon ile yapay zekâ sohbet botlarına bağımlılık arasındaki ilişkide yalnızlığın anlamlı bir kısmi aracı rol oynadığını ve dolaylı etkinin toplam etkiye oranının %15,46 olduğunu göstermiştir. Bulgular, Telafi Edici İnternet Kullanımı Kuramı ve I-PACE modeli çerçevesinde değerlendirilmiş; depresyonun yalnızlık duygularını artırdığı ve bu durumun bireyleri yapay zekâ sohbet botlarına yönelik bağımlılık örüntülerine yönlendirebildiği sonucuna ulaşılmıştır. Elde edilen bulgular doğrultusunda mikro düzeyde psikolog, psikolojik danışman ve sosyal hizmet uzmanlarının değerlendirme süreçlerinde yalnızlık ve YZ kullanım örüntülerini birlikte ele alması; mezzo düzeyde üniversite ve sosyal hizmet kuruluşlarının farkındalık programları ile erken tarama protokolleri geliştirmesi; makro düzeyde ise YZ uygulamalarını düzenleyen etik-yasal çerçevelerin ve sosyal hizmet mesleki standartlarının güncellenmesi önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Etik Beyan

• Onayın alındığı kurumun adı: Sakarya Üniversitesi Sosyal ve Beşeri Bilimler Etik Kurulu • Karar tarihi ve numarası: Karar No: 35, Tarih: 18.02.2026 • Onay belgesine ilişkin kısa açıklama: Etik Kurulun 18.02.2026 tarihli ve 96 sayılı toplantısında, Arş. Gör. Dr. Cengizhan Aynacı’nın başvurusu uygun görülmüştür.

Kaynakça

  1. Achterbergh, L., Pitman, A., Birken, M., Pearce, E., Sno, H., & Johnson, S. (2020). The experience of loneliness among young people with depression: A qualitative meta-synthesis of the literature. BMC Psychiatry, 20, 4151-23. https://doi.org/10.1186/s12888-020-02818-3
  2. Ait Baha, T., El Hajji, M., Es-Saady, Y., & Fadili, H. (2023). The power of personalization: A systematic review of personality-adaptive chatbots. SN Computer Science, 4, 661. https://doi.org/10.1007/s42979-023-02092-6
  3. Arnett, J. J. (1994). Are college students adults? Their conceptions of the transition to adulthood. Journal of Adult Development, 1, 213–224. https://doi.org/10.1007/BF02277582
  4. Arnett, J. J. (2000). Emerging adulthood: A theory of development from the late teens through the twenties. American Psychologist, 55(5), 469–480. https://doi.org/10.1037/0003-066X.55.5.469
  5. Arnett, J. J. (2001). Conceptions of the transition to adulthood: Perspectives from adolescence through midlife. Journal of Adult Development, 8(2), 133–143. https://doi.org/10.1023/A:1026450103225
  6. Ayers, J. W., Poliak, A., Dredze, M., Leas, E. C., Zhu, Z., Kelley, J. B., Faix, D. J., Goodman, A. M., Longhurst, C. A., Hogarth, M., & Smith, D. M. (2023). Comparing physician and artificial intelligence chatbot responses to patient questions posted to a public social media forum. JAMA Internal Medicine, 183(6), 589–596. https://doi.org/10.1001/jamainternmed.2023.1838
  7. Boucher, E. M., Harake, N. R., Ward, H. E., Stoeckl, S. E., Vargas, J., Minkel, J., et al. (2021). Artificially intelligent chatbots in digital mental health interventions: A review. Expert Review of Medical Devices, 18(S1), 37–49. https://doi.org/10.1080/17434440.2021.2013200
  8. Boughedda, S. (2026, February 6). Chinese AI progress has been “astounding” over past year, Barclays says. Investing.com. https://uk.investing.com/news/stock-market-news/chinese-ai-progress-has-been-astounding-over-past-year-barclays-says-4493868

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Sosyoloji (Diğer), Stres

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

30 Eylül 2026

Gönderilme Tarihi

23 Mayıs 2026

Kabul Tarihi

4 Ağustos 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 25 Sayı: 56

Kaynak Göster

APA
Aynacı, C. (2026). Beliren Yetişkinlerde Depresyon ve Yapay Zekâ Sohbet Botlarına Bağımlılık İlişkisinde Yalnızlığın Aracı Rolü. İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 25(56), 881-913. https://doi.org/10.46928/iticusbe.1957632
AMA
1.Aynacı C. Beliren Yetişkinlerde Depresyon ve Yapay Zekâ Sohbet Botlarına Bağımlılık İlişkisinde Yalnızlığın Aracı Rolü. İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 2026;25(56):881-913. doi:10.46928/iticusbe.1957632
Chicago
Aynacı, Cengizhan. 2026. “Beliren Yetişkinlerde Depresyon ve Yapay Zekâ Sohbet Botlarına Bağımlılık İlişkisinde Yalnızlığın Aracı Rolü”. İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 25 (56): 881-913. https://doi.org/10.46928/iticusbe.1957632.
EndNote
Aynacı C (01 Eylül 2026) Beliren Yetişkinlerde Depresyon ve Yapay Zekâ Sohbet Botlarına Bağımlılık İlişkisinde Yalnızlığın Aracı Rolü. İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 25 56 881–913.
IEEE
[1]C. Aynacı, “Beliren Yetişkinlerde Depresyon ve Yapay Zekâ Sohbet Botlarına Bağımlılık İlişkisinde Yalnızlığın Aracı Rolü”, İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, c. 25, sy 56, ss. 881–913, Eyl. 2026, doi: 10.46928/iticusbe.1957632.
ISNAD
Aynacı, Cengizhan. “Beliren Yetişkinlerde Depresyon ve Yapay Zekâ Sohbet Botlarına Bağımlılık İlişkisinde Yalnızlığın Aracı Rolü”. İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 25/56 (01 Eylül 2026): 881-913. https://doi.org/10.46928/iticusbe.1957632.
JAMA
1.Aynacı C. Beliren Yetişkinlerde Depresyon ve Yapay Zekâ Sohbet Botlarına Bağımlılık İlişkisinde Yalnızlığın Aracı Rolü. İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 2026;25:881–913.
MLA
Aynacı, Cengizhan. “Beliren Yetişkinlerde Depresyon ve Yapay Zekâ Sohbet Botlarına Bağımlılık İlişkisinde Yalnızlığın Aracı Rolü”. İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, c. 25, sy 56, Eylül 2026, ss. 881-13, doi:10.46928/iticusbe.1957632.
Vancouver
1.Cengizhan Aynacı. Beliren Yetişkinlerde Depresyon ve Yapay Zekâ Sohbet Botlarına Bağımlılık İlişkisinde Yalnızlığın Aracı Rolü. İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 01 Eylül 2026;25(56):881-913. doi:10.46928/iticusbe.1957632