Sesame as an Important Oil Plant With Decreasing Production

Sesame has a long-standing history and a wide range of usage field because of the reason that it’s the first oil seed plant cultivated in the world. This plant -is being used by people for over 5000 years- has a great importance in Turkish culture as well. Its seeds contain 50 – 60 % oil which has an high quality, moreover one of its most common usage areas is tahini and tahini halva production. In addition to that, sesame which is consumed as a spice is the only condiment that makes the Turkish bagel (simit) world famous. Despite all of these features, sesame production in Turkey in recent years has demonstrated a serious setback. In the 1990s in excess of 30.000 tons of our sesame production has dropped to 16.221 tons by 2012. Sesame production in our many province either completely abandoned or declined very significantly. Our country's growing deficit are tried to close by imports whereas even the half of annual needs of our country cannot provided. In this study, sesame which has been configuring a significant share for itself around agricultural products, is considered in the scope of agricultural geography and some recommendations are made for relevant topics.

 Key words: Sesame, Sesamum indicum L., Susam agriculture, Oil plant, Sesame oil, Agricultural geography, Agricultural economics

Susam dünyada kültüre alınan ilk yağlı tohum bitkisi olması nedeniyle köklü bir geçmişe ve zengin bir kullanım alanına sahiptir. 5000 Yılı aşkın bir süredir insanlar tarafından kullanılan bu bitki Türk kültüründe de çok önemli bir yere sahiptir. Tohumlarının % 50 – 60 oranındaki yağ ihtivası ve elde edilen kaliteli susam yağının yanı sıra tahin ve tahin helvası imali en yaygın kullanım alanıdır. Bununla birlikte baharat olarak da tüketilen susam pek çok unlu mamulün yanında dünyaca meşhur simit’e asıl özelliğini kazandıran yegane çeşnidir. Tüm bu özelliklerine karşın susam üretimi Türkiye’de son yıllarda ciddi bir gerileme sergilemiştir. 1990’lı yıllarda 30.000 tonu aşan susam üretimimiz 2012’ye gelindiğinde 16.221 tona kadar düşmüştür. Pek çok ilimizde de susam üretimi ya tamamiyle terk edilmiş ya da çok ciddi oranda gerilemiştir. Yıllık ihtiyacının yarısını bile sağlayamayan ülkemizin artan açığı da ithalat yoluyla kapatılmaya çalışılmaktadır. Bu çalışmada Türkiye’nin ithalatında dikkat çekici bir payı oluşturmaya başlayan tarım ürünlerinden susam, ziraat coğrafyası kapsamında değerlendirilerek söz konusu faaliyetle ilgili yapılabilecekler konusunda önerilerde bulunulmuştur.

       Anahtar Kelimeler: Susam, Sesamum indicum L., Susam tarımı, Yağ bitkisi, Susam yağı, Ziraat coğrafyası, Tarım ekonomisi, Türkiye.