Davranışsal Finans Bağlamında Bireylerin Finansal Kararları Üzerine Bir İnceleme

Bu makale, bireylerin yatırım kararlarını etkileyen davranışsal eğilimleri incelemek te ve geleneksel finans teorilerinin varsaydığı rasyonel yatırımcı modeline eleştirel bir perspektifle yaklaşmaktadır. Davranışsal finans, bireylerin karar alma süreçlerinde duygusal ve bilişsel önyargıların önemli rol oynadığını öne sürer. Bu çerçevede çalışmada sürü psikolojisi (herd behavior), çerçeveleme etkisi (framing effect), aşırı güven (overconfidence), riskten kaçınma (loss aversion), aşinalık (familiarity) ve mental muhasebe (mental accounting) gibi yaygın davranışsal önyargılar ele alınmıştır. Araştırmanın ampirik bölümünde, bireysel yatırımcıların yatırım kararlarında bu önyargıların etkisini belirlemek amacıyla, finansal alanda yatırımda bulunmuş olan 374 kişiden oluşan anket çalışması gerçekleştirilmiştir. Elde edilen veriler betimleyici istatistiklerin yanı sıra faktör analiziyle önyargı kümeleri altında gruplandırılmış; t-testi ve ANOVA analizleriyle demografik değişkenlerin davranışsal eğilimlere etkisi incelenmiş; korelasyon analizi ile değişkenler arası ilişkiler ortaya konmuştur. Analiz sonuçları, bireysel yatırımcıların finansal karar alma süreçlerinde tam anlamıyla rasyonel davranmadıklarını ve kararlarının büyük ölçüde psikolojik ve sosyal etkenlerden etkilendiğini göstermektedir. Özellikle piyasa dalgalanmalarında sürü psikolojisinin, aşırı güvenin ve aşinalık önyargısının yatırım kararlarını yönlendirdiği, aynı zamanda yatırımcıların kazanç ve kayıpları farklı çerçevelerde değerlendirdiği gözlemlenmiştir. Bu bulgular, yalnızca bireysel yatırımcılar açısından değil, kurumsal şirket ve firmalar, finansal danışmanlık hizmetleri, yatırım eğitimi ve piyasa düzenlemeleri bakımından da önemli sonuçlar doğurmaktadır. Yatırımcıların daha sağlıklı ve bilinçli kararlar alabilmeleri için davranışsal finansın sunduğu psikolojik farkındalıklardan yararlanılması gerektiği ortaya çıkarılmıştır. Sonuç olarak bu çalışma, bireysel yatırımcıların rasyonellikten ne ölçüde sapma gösterdiğini ortaya koymakta ve davranışsal önyargıların finansal karar süreçlerindeki belirleyici etkisini ampirik verilerle desteklemektedir. Davranışsal finansın teorik çerçevesiyle elde edilen bu bulgular, yatırım davranışlarının rasyonellikten hariç olarak çok boyutlu yapısını anlamak ve daha etkili yatırım stratejileri geliştirmek açısından önemli katkılar sunmaktadır.

This article examines the behavioural tendencies that affect individuals' investment decisions and critically approaches the rational investor model assumed by traditional finance theories. Behavioural finance argues that emotional and cognitive biases play an important role in individuals' decision-making processes. In this framework, the study focuses on common behavioural biases such as herd behaviour, framing effect, overconfidence, risk aversion, loss aversion, familiarity and mental accounting. In the empirical part of the study, a survey was conducted to determine the impact of these biases on the investment decisions of individual investors. In addition to descriptive statistics, the data obtained were grouped under bias clusters using factor analysis; the effects of demographic variables on behavioural tendencies were examined using t-test and ANOVA analyses; and the relationships between variables were revealed using correlation analysis. The results of the analyses show that individual investors do not act fully rationally in their financial decision-making processes and their decisions are largely influenced by psychological and social factors. It has been observed that herd psychology, overconfidence and familiarity bias guide investment decisions, especially during market fluctuations, and that investors evaluate gains and losses in different frameworks. These findings have important implications not only for individual investors but also for corporate firms, financial advisory services, investment education and market regulations. It is revealed that the psychological awareness offered by behavioural finance should be utilised for investors to make healthier and more informed decisions. In conclusion, this study reveals the extent to which individual investors deviate from rationality and supports the determinant effect of behavioural biases on financial decision processes with empirical data. These findings, obtained through the theoretical framework of behavioural finance, provide important contributions in terms of understanding the multidimensional structure of investment behaviour apart from rationality and developing more effective investment strategie