Research Article

Geleneksel Süryanilik Yorumunun Dönüşümü: Din Orijinli İlkesel Sınırlardan Etnik Kimliğin İnşasına

Volume: 14 Number: 5 December 31, 2025
EN TR

Geleneksel Süryanilik Yorumunun Dönüşümü: Din Orijinli İlkesel Sınırlardan Etnik Kimliğin İnşasına

Öz

Bu makale, geleneksel Süryanilik yorumunun oluşumunu ve değişimini ele almaktadır. Süryanilik yorumunun oluşumu, hangi yönde değiştiği ve bunda etkili olan faktörlerin neler olduğu problem edilmiştir. Geleneksel Süryanilik yorumunun ana hatlarının tespit edilmesi ve son aşamada kazandığı mahiyetin saptanması amaçlanmıştır. Bunun için sosyolojik bir bakış açısıyla tarihsel zemini dikkate alan yorumlayıcı bir yöntem tercih edilmiştir. Sorgulamanın arka planında Süryani Kadimlerin geleneksel kimlik yorumu göz önünde bulundurulmuştur. Bunun için öncelikle tarihsel aşamalar doğrultusunda geleneksel Süryanilik anlayışındaki ilkesel hatlar tespit edilmiş, daha sonra Süryaniliğin hangi yönde ve nasıl değiştiğine yer verilmiştir. Bu değişime dönük olarak Müslüman ve Arap kökenli olan Mahallemi kimliğinin nasıl araçsallaştırıldığı ve bunun sonuçları üzerinde durulmuştur. Makale, geleneksel yorum açısından Süryani isminin, din (Hıristiyanlık) aidiyeti neticesinde ortaya çıktığını, Yahudilikten ve pagan toplumlarından farklılaşma ilkesiyle benimsendiğini ve bu ismin apostolik olan Antakya Süryani Ortodoks Kilisesi nezdinde korunduğunu ortaya koymuştur. Fakat belirtilen aidiyet ve sınırların Âsurîzmin etkisiyle dönüştüğü ve etnisite merkezinde yorumlanmaya başlandığı sonucuna ulaşılmıştır. Bu etkinin iki temel aşamada gerçekleştiği tespit edilmiştir. Birinci aşamada Süryanilik, yine din eksenini dikkate alan bir anlayışla, fakat bu defa bölünmelerden önceki Antakya Kilisesi bünyesinde yer alan Hıristiyanların ortak kimliği olarak yorumlanmıştır. İkinci aşamada ise doğrudan etnik bir kimliği temsil etmeye başlamıştır. Söz konusu etnik kimliğin üretilmesinde Süryani Kadimlere komşu olan, Müslüman ve Arap bileşenleriyle ön plana çıkan Mahallemi kimliğinin araçsallaştırıldığı ve bunun Süryaniliği içeriden dönüştürdüğü görülmüştür. Bu süreçte geleneksel çizgideki direncin kırıldığı, etnisite yönünde değiştiği ve neticede Kadim ifadesinin de karşılıksız kaldığı saptanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Din Sosyolojisi , Kimlik , Etnisite , Süryanilik , Âsurizm , Mahallemiler.

References

  1. Akyüz, G. (2005). Tüm yönleriyle Süryaniler. Mardin: Kırklar Kilisesi.
  2. Alan, G. (2019). Amerikan Board Örgütü’nün Ortadoğu bölgesindeki teşkilatlanmasında Asur Misyonu’nun Önemi (1851-1860). Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 14(1), 17-49. https://dergipark.org.tr/tr/pub/gopsbad/issue/46703/521962
  3. Albayrak, K. (1997). Keldanîler ve Nasturîler. Ankara: Vadi Yayınları.
  4. Albayrak, K. (2001). Geçmişte ve günümüzde Keldani Kilisesi. Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 1(1), 107-124. https://isamveri.org/pdfdrg/D02498/2001_1/2001_1_ALBAYRAKK.pdf
  5. Albayrak, K. (2007). Nestûrîlik. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (C. 33, ss. 15-17). Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi Genel Müdürlüğü.
  6. Assmann, J. (2001). Kültürel bellek (A. Tekin, Çev.). İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
  7. Atiya, A. S. (2005). Doğu Hıristiyanlığı tarihi (N. Hiçyılmaz, Çev.). İstanbul: Doz Yayınları.
  8. Aydın, M. (1998). Hırisitiyanlık. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (C. 17, ss. 328-358). Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı.
  9. Aydın, S. (2005). Doğu ve Batı Hıristiyanlığı arasında son hesaplaşma: Modernleşme ve Doğu Hıristiyanlığı Üzerinde Misyon Faaliyetleri. A. Taşğın, E. Tanrıverdi ve C. Seyfeli (Ed.), Süryaniler ve Süryanilik içinde (C. 3, ss. 101-128). Ankara: Orient Yayınları.
  10. Bauman, Z. (2019). Kimlik (2. bs.). (M. Hazır, Çev.). Ankara: Heretik Yayınları.
APA
Yeşilmen, H. (2025). Geleneksel Süryanilik Yorumunun Dönüşümü: Din Orijinli İlkesel Sınırlardan Etnik Kimliğin İnşasına. İnsan Ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 14(5), 2589-2610. https://doi.org/10.15869/itobiad.1777518