The Mediating Role of Mindfulness on the Effect of Immigrant Individuals' Entrepreneurial Intention on Innovative Work Behavior

Year 2026, Volume: 15 Issue: 1 , 378 - 398 , 31.03.2026

Mustafa İsmet Başboğa , Ergün Kara

https://doi.org/10.15869/itobiad.1841005

https://izlik.org/JA78ZP84CD

Abstract

Migration, a phenomenon inherent to human history, has experienced a significant surge over the past two centuries, leading to extensive scholarly investigation. This study focuses on immigrant individuals engaged in entrepreneurial activities in the provinces of Adana and Osmaniye. The research utilized a snowball sampling method, and data were collected through face-to-face surveys. After excluding incomplete and inconsistent responses, a total of 420 valid surveys were subjected to statistical analysis. The study established fundamental hypotheses to examine the relationships and effects between variables. To test the research model, reliability analyses of the scales were first conducted, followed by confirmatory factor analysis (CFA) to verify the structural validity of the variables. The direction and strength of the relationships were initially tested using correlation analysis. To examine the mediating effect, the bootstrap method was employed. According to the analysis results, a positive and significant relationship was found between entrepreneurial inclination and both innovative business behavior and mindful awareness. Furthermore, mindful awareness was found to directly and positively influence innovative business behavior. Extensive mediation tests scientifically demonstrated that the level of mindful awareness plays a partial mediating role in the effect of entrepreneurial inclination on innovative business behavior. These findings reveal that mental focus and awareness processes are critically important for immigrant entrepreneurs in developing innovative strategies under challenging market conditions. The study is unique in that it addresses this three-part relationship, which has been little studied in the literature, from an immigrant-focused perspective. In this respect, the study offers significant guidance to both researchers working in this field and stakeholders in the entrepreneurial ecosystem.

Keywords

Immigrant , Entrepreneurship , Innovation , Innovative Work Behavior , Awareness , Mindfulness

Göçmen Bireylerin Girişimcilik Eğiliminin Yenilikçi İş Davranışı Üzerindeki Etkisinde Bilinçli Farkındalığın Aracı Etkisi

https://izlik.org/JA78ZP84CD

Abstract

İnsanlık tarihinin başlangıcından itibaren var olan göç kavramı üzerine pek çok çalışma yapılmıştır. İçerisinde yaşadığımız son iki yüzyılda çok büyük artış gösteren göç olgusu ve dolayısıyla yaşanan göçmen akımı her dönem özelinde değerlendirilmiştir. Bu çalışma kapsamında veri seti Adana ve Osmaniye illerinde yaşayan girişimcilik faaliyetlerinde bulunan göçmen bireyleri kapsamaktadır. Çalışma kapsamında kartopu örnekleme yöntemi tercih edilmiş olup ve yüz yüze görüşmeyle anket uygulaması yapılmıştır. Dağıtılan anketlerden hatalı ve eksik olanlar çıkarıldığında kabul edilen 420 anket ile veri analizleri yapılmıştır.  Araştırmanın temel hipotezleri oluşturulmuş ve değişkenler arası ilişki ve etki analizleri yapılmıştır. Araştırma modelini test etmek amacıyla öncelikle ölçeklerin güvenilirlik analizleri yapılmış, ardından değişkenlerin yapısal geçerliliğini doğrulamak için doğrulayıcı faktör analizi uygulanmıştır. İstatistiksel paket programları ile ilk olarak değişkenler arası ilişkilerin yönü ve ilişkisi korelasyon analizi ile test edilmiştir. Araştırma kapsamında yapılan aracı etki analizinde boostrap yöntemi tercih edilmiştir. Analiz sonuçlarına göre; girişimcilik eğilimi ile hem yenilikçi iş davranışı hem de bilinçli farkındalık arasında pozitif ve anlamlı bir ilişki tespit edilmiştir. Aynı zamanda bilinçli farkındalığın, yenilikçi iş davranışını doğrudan ve olumlu yönde etkilediği görülmüştür. Yapılan kapsamlı aracı etki testleri sonucunda, bilinçli farkındalık düzeyinin, girişimcilik eğiliminin yenilikçi iş davranışı üzerindeki etkisinde kısmi bir aracılık rolüne sahip olduğu bilimsel olarak kanıtlanmıştır. Bu bulgular, göçmen girişimcilerin zorlu piyasa koşullarında yenilikçi stratejiler geliştirmelerinde zihinsel odaklanma ve farkındalık süreçlerinin kritik bir öneme sahip olduğunu ortaya koymaktadır. Çalışma, literatürde az çalışılmış olan bu üçlü ilişkiyi göçmen odaklı bir perspektifle ele alması bakımından özgün bir değer taşımaktadır. Çalışma bu yönüyle hem bu alanda araştırma yapan araştırmacılara hem de girişimcilik ekosistemindeki paydaşlara yol gösterici nitelikte önemli katkılar sunmaktadır.

Keywords

Göçmen , Girişimcilik , Yenilik , Yenilikçi İş Davranışı , Farkındalık , Bilinçli Farkındalık

Ethical Statement

Osmaniye Korkut Ata Üniversitesi Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Kurulunun 21.12.2023 tarihli ve 2023/15/6 karar sayılı “Etik Kurul Onay Belgesi” ile araştırmaya başlanmıştır.

References

• Atalay, Z. (2019). Mindfulness-bilinçli farkındalık: Farkındalıkla anda kalabilme sanatı. İstanbul, İnkılap Yayınevi.
• Aránega, A. Y., Núñez, M. T. D. V., & Sánchez, R. C. (2020). Mindfulness as an intrapreneurship tool for improving the working environment and self-awareness. Journal of Business Research, 115, 186-193.
• Bagheri, A. (2017). The impact of entrepreneurial leadership on innovation work behavior and opportunity recognition in high-technology SMEs. The Journal of High Technology Management Research, 28(2), 159-166.
• Bayram, N. (2009). Sosyal Bilimlerde SPSS ile Veri Analizi. Ezgi Kitapevi. Bursa.
• Blau, P. M. (1964). Exchange and power in social life. Wiley.
• Boğday, H., Aktan, Z. D., & Yardımcı, E. (2021). Anne kaygı düzeyinin ergen kaygı düzeyi üzerindeki etkisinde ergenin bilinçli farkındalık düzeyinin aracı etkisi. Gelişim ve Psikoloji Dergisi, 2(3), 25-42.
• Bollen, K. A. (1989). Structural equations with latent variables. John Wiley & Sons.
• Bolton, D. L., Lane, M. D. (2012). Individual entrepreneurial orientation: Development of a measurement instrument. Education+ Training, 54(2/3), 219-233.
• Brown, K. W., Ryan, R. M. (2003). The benefits of being present: Mindfulness and its role in psychological well-being. Journal of Personality and Social Psychology, 84, 822-848.
• Brown, K. W., Ryan, R. M., & Creswell, J. D. (2007). Mindfulness: Theoretical foundations and evidence for its salutary effects. Psychological inquiry, 18(4), 211-237.
• Büber, Harun, Fazlı Yıldız & Göksel Karaş. (2016). Girişimcilik tutum ve algısı ile altyapı algısı özelliklerinin TR33 bölgesi ve Almanya’daki Türk girişimciler açısından analizi. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 5.7 2092-2105.
• Büyüköztürk, Ş. (2018). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı: İstatistik, araştırma deseni, SPSS uygulamaları ve yorum (24. Baskı). Pegem Akademi.
• Can, A. (2013). SPSS ile Nicel Veri Analizi. Ankara: Pegem Akademi Yayınları.
• Chatman, J. A. (1989). Improving interactional organizational research: A model of person-organization fit. Academy of management Review, 14(3), 333-349.
• Cengiz, R., Serdar, E., & Donuk, B. (2016). Üniversite öğrencilerinin bilinçli farkındalık ve girişimcilik düzeylerinin incelenmesi. International Journal of Social Sciences and Education Research, 2(4), 13 20-1328.
• Cohen, L. Manion, L. & Morrison, K. (2000). Research methods in education. British Journal of Educational Studies, 48(4), 46-48.
• Çalışkan, A., Akkoç, İ. (2012). Girişimci ve yenilikçi davranışın iş performansına etkisinde çevresel belirsizliğin rolü. Çağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 9(1), 1-28.
• Dane, E. (2011). Paying attention to the present moment: The construct of mindfulness and its relevance to organizational behavior. Journal of Management, 37(4), 997-1018, DOI: 10.1177/0149206310367948
• Derin, N. (2018). Kuruma duyulan psikolojik sahiplenme ile yenilikçi iş davranışı arasındaki ilişkide sanal kaytarmanın düzenleyici rolü. Hacettepe Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 36(1), 63-81.
• Ercan, S., Yıldıran, C. (2021). Bireysel Girişimcilik Yönelimi Ölçeği’nin Türkçe’ye Uyarlanması. Girişimcilik ve Kalkınma Dergisi, 16(1), 91-105.
• Güngördü, S. (2018). Göçmen girişimcilerin kişilik özellikleri ve göçmen girişimcilik üzerine algılar. İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek lisans tezi. İzmir.
• Gürbüz, S., Şahin, F. (2014). Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayıncılık.
• Habip, E., Konuk Kandemir, N. (2024). Küresel ekonomide göçmen olmak: göçmen girişimciliği. Tarsus Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 5 (1), 80-98.
• Hair, J. F., Black, W. C., Babin, B. J., & Anderson, R. E. (2019). Multivariate Data Analysis (8th ed.). Cengage Learning.
• Hackman, J. R., Oldham, G. R. (1975). Development of the job diagnostic survey. Journal of Applied psychology, 60(2), 159.
• Hjalager, A. M. (2002). Repairing innovation defectiveness in tourism. Tourism management, 23(5), 465-474.
• Hjalager, A. M. (2010). A review of innovation research in tourism. Tourism management, 31(1), 1-12.
• Hobfoll, S. E. (1989). Conservation of resources: a new attempt at conceptualizing stress. American psychologist, 44(3), 513.
• Hülsheger, U. R., Alberts, H. J., Feinholdt, A., & Lang, J. W. (2013). Benefits of mindfulness at work: the role of mindfulness in emotion regulation, emotional exhaustion, and job satisfaction. Journal of applied psychology, 98(2), 310.
• Islam, D. M. Z., Khalid, N., Rayeva, E., & Ahmed, U. (2020). COVID-19 and financial performance of SMEs: Examining the nexus of entrepreneurial self-efficacy, entrepreneurial resilience and innovative work behavior. Revista Argentina de Clínica Psicológica, 29(3), 587.
• Kabat-Zinn, J. (2003). Mindfulness-based interventions in context: past, present, and future. Clinical Psychology: Science and Practice, 10(2), 144–156.
• Kang, C., Whittingham, K. (2010). Mindfulness: A dialogue between Buddhism and clinical psychology. Mindfulness, 1, 161-173.
• Kara, E., Akbaba, M., Yakut, E., Çetinel, M. H., & Pasli, M. M. (2023). The mediating effect of green human resources management on the relationship between organizational sustainability and innovative behavior: an application in Turkey. Sustainability, 15(3), 2068.
• Karacaoğlan, B., Şahin, N. H. (2016). Bilgece farkındalık ve duygu düzenleme becerisinin iş tatminine etkisi. İşletme Araştırmaları Dergisi, 8(4), 421-444.
• Kayalar, M., Yıldız, S. (2017). Uluslararası göç sonrası ortaya çıkan girişimcilik türleri. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 22(1), 55-62.
• Kör, B. (2015). Öz liderlik, örgütlerin girişimcilik yönelimi ve çalışanların yenilikçi iş davranışları arasındaki ilişkinin incelenmesi: Bir araştırma. Doktora tezi. İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
• Levey, J., Levey, M. (2018). Roots and shoots of mindfulness. Subtle Energies Magazine, 28(3), 23–39.
• Janssen, O. (2000). Job demands, perceptions of effort‐reward fairness and innovative work behaviour. Journal of Occupational and Organizational Psychology, 73(3), 287-302.
• Martín-Hernández, P., Ramos, J., Zornoza, A., Lira, E. M., & Peiró, J. M. (2020). Mindfulness and job control as moderators of the relationship between demands and innovative work behaviours. Revista de Psicología del Trabajo y de las Organizaciones, 36(2), 95-101.
• Marsh, H. W., Hocevar, D. (1985). Application of confirmatory factor analysis to the study of self-concept: First-and higher order factor models and their invariance across groups. Psychological bulletin, 97(3), 562.
• Meral, Y., Yakın, İ., Çarboğa, G., & Bayram, Ö. E. (2024). Kovid-19 kaynaklı endişenin yaygın anksiyete bozukluğuna etkisinde bilinçli farkındalık, bilişsel kontrol ve bilişsel esneklik değişkenlerinin aracı rolü. Klinik Psikoloji Dergisi, 8(1), 71-84.
• Montani, F., Vandenberghe, C., Khedhaouria, A., & Courcy, F. (2020). Examining the inverted U-shaped relationship between workload and innovative work behavior: The role of work engagement and mindfulness. Human Relations, 73(1), 59-93.
• Neuman, W. L., Robson, K. (2014). Basics of Social Research. Toronto: PearsonCanada. Education, 37(11), 1739-1766.
• Nişancı, Z. N. (2015). Göçmen girişimcilik üzerine: Pittsburgh’daki Türk girişimciler. Girişimcilik ve Kalkınma Dergisi.
• Nguyen, H. T. N., Nguyen, H. T. T., Truong, A. T. L., Nguyen, T. T. P., & Nguyen, A. V. (2023). Entrepreneurial culture and innovative work behaviour: the mediating effect of psychological empowerment. Journal of Entrepreneurship in Emerging Economies, 15(2), 254-277.
• Nunnally, J. C. (1978). An overview of psychological measurement. Clinical diagnosis of mental disorders: A handbook, 97-146.
• Özer, H. (2004). Nitel değişkenli ekonometrik modeller: Teori ve bir uygulama. Ankara: Nobel Yayınevi.
• Özbezek, B. D., Paksoy, H. M., & Arabo, S. K. (2022). Sosyal sermayenin yenilikçi davranışa etkisinde girişimcilik eğiliminin aracılık rolü: Gaziantep’teki Suriyeli girişimciler üzerine bir araştırma. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (47), 211-227.
• Özyeşil, Z., Arslan, C., Kesici, Ş., & Deniz, M. E. (2011). Bilinçli farkındalık ölçeği’ni Türkçeye uyarlama çalışması. Eğitim ve Bilim, 36(160).
• Patton, M. Q. (2014). Qualitative research & evaluation methods: Integrating theory and practice. Sage publications.
• Pavlovich, K., Corner, P. D. (2014). Conscious enterprise emergence: Shared value creation through expanded conscious awareness. Journal of business ethics, 121, 341-351.
• Peker, A., Nebioğlu, M., & Ödemiş, M. H. (2019). Sanal ortamda bağımlılık: Bilinçli farkındalığın aracı rolüne ilişkin bir model sınaması. Anatolian Journal of Psychiatry/Anadolu Psikiyatri Dergisi, 20(2).
• Saura, J. R., Palacios-Marqués, D., Correia, M. B., & Barbosa, B. (2023). Innovative behavior in entrepreneurship: Analyzing new perspectives and challenges. Frontiers in Psychology, 14, 1123236.
• Schumpeter, A. Joseph (1939). Business Cycles A Theoretical, Historical, And Statistical Analysis Of The Capitalist Pro cess, New York, London: McGraw-Hill Book Company.
• Seçer, İ. (2013). SPSS ve LİSREL ile pratik veri analizi. Ankara: Anı Yayıncılık.
• Shane, S. (2012). Reflections on the 2010 AMR decade award: Delivering on the promise of entrepreneurship as a field of research. Academy of management review, 37(1), 10-20.
• Sinnya, U., Parajuli, N. (2012). Immigrant Entrepreneurship: Why Immigrants choose to become self-employed?: A Qualitative study of South and Southeast Asian Immigrant Entrepreneurs in Umea City.
• Tabachnick, B. G., Fidell, L.S. (2013). Using Multivariate Statistics (sixth ed.) Pearson, Boston.
• Tekin Z. (2018), Muş İlinin Kadin Girişimcilik Eğilimini Belirlemeye Yönelik Bir Pilot Araştirma, BMIJ, (2018), 6(1): 149-165 doi: http://dx.doi.org/10.15295/bmij.v6i1.222
• Töre, E. (2017). Entelektüel sermayenin yenilikçi iş davranışına etkisinin bilgi paylaşımı, öz-yeterlilik ve iç denetim odağı perspektifinden incelenmesi üzerine bir araştırma (yayınlanmamış doktora tezi). İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İşletme Yönetimi ve Organizasyon Bölümü. İstanbul.
• Turgut, E., Beğenirbaş, M. (2013). Çalışanların yenilikçi davranışları üzerinde sosyal sermaye ve yenilikçi iklimin rolü: Sağlık sektöründe bir araştırma. Kara Harp Okulu Bilim Dergisi, 23(2), 101-124.
• Vaiz, T., Ekemen, M. A. (2022). The role of positive psychological capital and personality traits on the relationship of conscious awareness and entrepreneurial ıntention. Revista de Cercetare si Interventie Sociala, 78.
• Yakut, E., (2020). Multinominal Probit Model İle Konut Seçimine Etki Eden Faktörlerin Belirlenmesi: Osmaniye İli Uygulaması, BMIJ, 8(3): 3274-3301, doi: http://dx.doi.org/10.15295/bmij.v8i3.1598.
• Yücel, D. (2023). Bilinçli farkındalığın inovatif iş davranışı ve iş performansı üzerindeki etkileri. Turkish Studies-Economics, Finance, Politics, 18(1).
• Waldinger, R. D., Aldrich, H., & Ward, R. (1990). Ethnic entrepreneurs: Immigrant business in industrial societies. (No Title).
• Watson, J. B. (1913). Psychology as the behaviorist views it. Psychological review, 20(2), 158.
• Weiss, H. M., Cropanzano, R. (1996). Affective events theory. Research in organizational behavior, 18(1), 1-74.