Ornamented Wooden Doors of Gokbel Village Houses

Abstract

The neighborhoods belonging to the Yatağan district of Muğla are generally known as Gökbel villages. Gökbel is the general name for the mountain range located on the Aydın border of Yatağan. These places, referred to as the Gökbel villages, are Zeytinköy, Gökgedik, Turgutlar, Kırıkköy, Hacıveliler, Hacıbayramlar, Hisarardı, and Katrancı. As these villages are mostly located in mountainous areas, they are rich in wood supplies. In this regard, the wooden ornaments in the interior equipment elements of the houses were made using carving, relief, openwork, and engraving techniques. Wooden ornaments are generally concentrated on the entrance doors of rooms. The doors are divided into three vertical panels, each decorated with botanical, geometric, and figurative motifs. The vertical panels were also divided horizontally into smaller panels, which were joined together using mortise and tenon techniques. Local craftsmen decorated the panel surfaces according to the wishes of the homeowners and their economic status. 

In this study, eight neighborhoods from the Gökbel region are included. One sample was taken from each neighborhood, limiting the research to a total of eight doors. It aims to prevent the disappearance of the room doors of these unregistered houses, promote the works of traditional craftsmen, and pass on cultural identity to future generations.

Keywords

• Yatağan
• Gökbel
• Rural Architecture
• Wooden Ornament
• Room Doors

Gökbel Köy Evlerinden Süslemeli Ahşap Kapılar

Abstract

Muğla’nın Yatağan ilçesine bağlı olan mahalleler, genel olarak Gökbel köyleri olarak bilinmektedir. Gökbel, Yatağan’ın Aydın sınırlarında kalan sıradağların genel ismidir. Gökbel köyleri olarak isimlendirilen bu yerler: Zeytinköy, Gökgedik, Turgutlar, Kırıkköy, Hacıveliler, Hacıbayramlar, Hisarardı ve Katrancı’dır. Bu köyler, daha çok dağlık bölgede yer aldıklarından ahşap malzeme bakımından zengindir. Bu bakımdan evlerin iç donatı elemanlarında yer alan ahşap süslemeler, oyma-kabartma, ajur ve kazıma teknikleri ile yapılmıştır. Ahşap süslemeler genellikle oda giriş kapılarında yoğunlaşmaktadır. Kapılar dikeyde üç tablaya ayrılmış olup her tablanın yüzeyi bitkisel, geometrik, nesnel ve figürlü bezemelere sahiptir. Dikeydeki tablalar ayrıca yatayda küçük boyutlu panolar hâlinde bölünmüş olup bu panolar da çatma ve çakma teknikleri ile birleştirilmiştir. Pano yüzeyleri, yerel ustalar tarafından ev sahiplerinin istekleri ve ekonomik durumlarına bağlı olarak süslenmişlerdir. 

Bu çalışmada, Gökbel havzasından sekiz mahalle çalışmaya dâhil edilmiştir. Her mahalleden birer örnek alınarak toplam sekiz kapı ile konu sınırlandırılmıştır. Tescilli olmayan bu evlerin oda kapılarının yok olmaması, geleneksel el sanatı ustalarının eserlerinin tanıtılması ve kültürel kimliğin devamı ettirilmesiyle gelecek nesillere aktarılması amaçlanmıştır.

Keywords

• Yatağan
• Gökbel
• Kırsal Mimari
• Ahşap Süsleme
• Oda Kapıları

References

1. Acar, Erhan. “Anadolu’da Tarih Öncesi Çağlardan Tunç Çağı Sonuna Konut ve Yerleşme.” Tarihten Günümüze Anadolu’da Konut ve Yerleşme. İstanbul: İstanbul Büyükşehir Belediyesi Yayınları, 1996, 280-394. google scholar
2. Akkaya, Necla. “Akseki İlvat Köyleri ve Çevresindeki Geleneksel Türk Evlerinin Mimari ve Süslemesi.” Yüksek Lisans Tezi, Selçuk Üniversitesi, 2005. google scholar
3. Akkemik, Ünal. “Pinus Pinea L.” Türkiye’nin Doğal-Egzotik Ağaç ve Çalıları. Ankara: Orman Genel Müdürlüğü Yayınları, 2018, 124. google scholar
4. Akpınarlı, Feriha Hatice ve Pınar Arslan. “Kuş Motifinin Özellikleri ve Kuş Motifli Döşeme Altı Halıları.” Uluslararası Folklor Akademi Dergisi 3 (2018): 273-286. google scholar
5. Bağbaşı, Tuğba ve Aslan Sağıroğlu, Aslı. “Yozgat Çayıralan İlçesi Yukarıyahyasaray Köyü Köy Odaları”. 25. Uluslararası Ortaçağ ve Türk Dönemi Kazıları ve Sanat Tarihi Araştırmaları. Ed. Ahmet Çaycı ve Ahmet Yavuzyılmaz. Konya: Necmettin Erbakan Üniversitesi Yayınları, 2022, 1033-1058. google scholar
6. Bahargülü, Nurcan. “Geleneksel Bolvadin Evleri.” Doktora Tezi, Selçuk Üniversitesi, 2021. google scholar
7. Bakırer, Ömür. “Ortaçağda Muğla.” Tarih İçinde Muğla. Der. İlhan Tekeli. Ankara: Orta Doğu Teknik Üniversitesi Mimarlık Fakültesi Yayınları, 1993, 10-15. google scholar
8. Bozer, Rüstem. “Ortaçağ Anadolu Türk Ahşap Sanatında Kündekârî Tekniği.” Türkler Ansiklopedisi. 7. Ankara: Yeni Türkiye Yayınları, 2002, 911-917. google scholar

9. Bozer, Rüstem. Kula Evleri. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, 1988. google scholar
10. Buluç, Sevim. “İlkçağda Muğla.” Tarih İçinde Muğla. Der. İlhan Tekeli. Ankara: Orta Doğu Teknik Üniversitesi Mimarlık Fakültesi Yayınları, 1993, 1-9. google scholar
11. Cömertler Aktuğ, Erbil ve Kadir Pektaş. “19. Yüzyıl Kalemişi ve Ahşap Süslemeli Bir Ev: Koçarlı Hidayet İlhan Evi.” Sanat Tarihi Dergisi 26 (2017): 46-67. google scholar
12. Cömertler Aktuğ, Erbil. “Büyük Menderes Havzası Osmanlı Dönemi Geleneksel Konut Mimarisinde Ahşap Süsleme.” Doktora tezi, Yüzüncü Yıl Üniversitesi, 2016. google scholar
13. Cömertler Aktuğ, Erbil. “Yok Olmaya Yüz Tutmuş Geleneksel Mimari: İzmir-Kiraz-Yağlar Evleri.” Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 20 (2023): 94-106. https://doi.org/10.33437/ksusbd.1135379 google scholar
14. Çağlıtütüncigil, Ersel. “Türk Süsleme Sanatında Nar: Form, Köken ve İkonografik Anlamı.” TÜBAR 33 (2013): 61-92. google scholar
15. Çaycı, Ahmet. Selçuklularda Egemenlik Sembolleri. İstanbul: İz Yayıncılık, 2008. google scholar
16. Demirci, Doğan. Isparta Evleri. Isparta: T.C. Isparta Valiliği İl Kültür ve Turizm Yayınları, 2011. google scholar
17. Faroqhi, Suraiya. “Menteşeoğullarından Osmanlılara Muğla.” Tarih İçinde Muğla. Der. İlhan Tekeli. Ankara: Orta Doğu Teknik Üniversitesi Mimarlık Fakültesi Yayınları, 1993, 16-33. google scholar
18. Güler, Ramazan. “Geleneksel Gerede Evleri.” Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi 5 (2021): 63-78. https://dergipark.org.tr/tr/pub/ahbvedebiyat/article/1001272 google scholar
19. Gürsoy, Elif. “Süslemeli Bir Köy Odası: Selçikler Kasabası Hacıların Odası.” Milli Folklor Dergisi 134 (2022): 172-181. https://dergipark.org.tr/en/pub/millifolklor/article/648312 google scholar
20. Gürsoy, Elif. Uşak Köy Odaları- Yaren Odaları. İzmir: Ege Üniversitesi Yayınları, 2018. google scholar
21. Karpuz, Haşim. Anadolu Köy Odalarından Örnekler. Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığı Yayınları, 2021. google scholar
22. Kıyak, Abdülkadir. “İslam Öncesi Türk Kültüründe Yıldızlarla İlgili İnanışlar.” İlahiyat Fakültesi Dergisi 15 (2010): 189-197. google scholar
23. Kunduracı, Osman. “Denizli-Serinhisar İlçesinin Eski Evleri.” Uluslararası Denizli ve Çevresi Tarih ve Kültür Sempozyumu Bildiriler 6-7-8 Eylül 2006, Denizli. 2. cilt. Ed. Ayfer Özçelik, M. Yaşar Ertaş, Yusuf Kılıç, Yasemin Avcı, Süleyman İnan ve Selim Parlaz. Denizli: Pamukkale Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü Yayınları, 2006, 246-254. google scholar
24. Kunduracı, Osman. “Muğla-Yatağan Çevresindeki Ahşap Süslemeli Kapılar.” 2000’li Yıllarda Türkiye’de Geleneksel Türk El Sanatlarının Sanatsal, Tasarımsal ve Ekonomik Boyutu Sempozyumu Bildirileri. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları, 1999, 183-189. google scholar
25. Kunduracı, Osman. Muğla-Yatağan Çevresindeki Türk Devri Mimarisi ve El Sanatları. Muğla: Muğla Valiliği Kültür Yayınları, 2007. google scholar
26. Küçükerman, Önder. Kendi Mekânının Arayışı İçinde Türk Evi. İstanbul: Türkiye Turing ve Otomobil Kurumu, 1988. google scholar
27. Küçükkurt, Ülkü. “Geleneksel Türk Sanatlarında Çarkıfelek Motifi.” Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi (TEKE) 14 (2025): 1467-1483. https://doi.org/10.7884/teke.1720075 google scholar
28. Özkan, Nurhan ve Remzi Duran. Türk Süsleme Sanatında Nar. Konya: Eğitim Yayınevi, 2022. google scholar
29. Özkan, Sezen ve Koçak, Çetin. “Keklik Yetiştiriciliği.” Hayvansal Üretim Dergisi 36 (1995): 41-46. google scholar
30. Parmaksızoğlu, İsmet. İbn-i Batuta Seyahatnamesinden Seçmeler. İstanbul: MEB Yayınları, 1993. google scholar
31. Sayan, Yüksel. Uşak Evleri. Ankara: T.C. Kültür Bakanlığı Yayınları, 1997. google scholar
32. Soysaldı, Aysen ve Ebru Çatalkaya Gök. “Türk Kumaşlarında Ay-Yıldız Motifi.” Milli Folklor Dergisi 126 (2020): 136-152. https://dergipark.org.tr/tr/pub/millifolklor/article/767079 google scholar
33. Söğüt, Bilal. Stratonikeia (Eskihisar) ve Kutsal Alanları. İstanbul: Ege Yayınları, 2019. google scholar
34. Yıldırım, Kemal, Necmi Kahraman ve Mehmet Lütfi Hidayetoğlu. “Geleneksel Afyonkarahisar Evlerine Ait Kapıların İncelenmesi.” Uluslararası Geleneksel Sanatlar Sempozyumu Bildiriler 16-18 Kasım 2006 İzmir. 1. cilt. İzmir: TÜBİTAK, 2006, 342-352. google scholar
35. Yıldırım, Kemal. “Geleneksel Afyonkarahisar Evlerine Ait Kapılar Üzerine Bir Araştırma.” Gazi Üniversitesi Mühendislik ve Mimarlık Fakültesi Dergisi 21 (2006): 75-85. google scholar