İnsan Haklarının ve Temel Hakların Korunması İçin Sözleşme’nin Türkçe Çevirisi Sorunu

Abstract

Bu çalışmanın amacı, resmî olarak İngilizce ve Fransızca dillerinde kaleme alınan İnsan Haklarının ve Temel Özgürlüklerin Korunması İçin Avrupa Sözleşmesi’nin Türkçe çevirilerini analiz etmektir. Bu konuda dokuz farklı Türkçe çeviri tespit edilmiştir. Bunlardan ilki, 1954 yılında Resmî Gazete’de yayımlanan metindir. Günümüzde konuşulan Türkçeye göre güncelliğini yitirmiş olan bu metin, uygulamada neredeyse hiç kullanılmamaktadır. İkincisi İnsan Hakları Avrupa Mahkemesinin sitesinde yayımlanan metindir. Kimin tarafından çevrildiği bilinmeyen bu çeviri günümüzde en yaygın biçimde kullanılan metindir. Yüksek yargı organlarının kararlarında ve öğretide sıklıkla kullanılan bu metin, çok sayıda Türkçe dil bilgisi hatası içermektedir. Ayrıca bazı kavramlar Türkçeye tartışmalı biçimde çevrilmiştir. Bu sorunlar, Sözleşme’nin yanlış anlaşılmasına neden olabilmektedir. Bu iki metnin dışında bir de çeşitli yazarların çevirdiği yedi farklı çeviri metni daha vardır. Bu değerli metinlerde de diğer metinlerde olduğu gibi bazı tartışmalı yönler vardır. Bu nedenle söz konusu çevirilerin tamamının analiz edilmesi gerekmektedir. Makalenin amacı böyle bir analizde bulunmaktır. Bu analizden sonra makalenin sonuç kısmında bir çeviri önerisi sunulmakta Anayasa Mahkemesine farklı disiplinlerden uzmanların katılacağı bir çalıştay çağrısı yapılmaktadır. Böyle bir çalıştay hem metnin içselleştirilmesi hem de hukuk uygulamasında standartlaşmanın sağlanmasına hizmet edecektir

Keywords

• Çeviri
• hukuk İngilizcesi
• Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi

Problems with the Turkish Translations of the Convention for the Protection of Human Rights and Fundamental Rights

Abstract

This study analyzes Turkish translations of the Convention for Protection of Human Rights and Fundamental Freedoms, the official versions of which are in English and French. Nine different Turkish translations of this document have been identified. The first of these translations was published in the Official Gazette in 1954; this translation, however, is rarely used in practice. The second translation was published on the website of the European Court of Human Rights (ECtHR). This text, which is frequently cited in decisions of high judicial bodies and scholarly literature, contains many grammatical errors and mistranslated concepts. Additionally, the author of this translation is unknown. There are seven other translations that have been completed by various authors; these translations also contain inconsistencies and semantic issues. This study undertakes in-depth analysis of the translations mentioned above. The concluding section of the article proposes a new translation and emphasizes the need for a workshop involving the Constitutional Court and experts from different disciplines. Such a workshop would serve both to internalize the text and to standardize the practice of law.

Keywords

• Translation
• Legal English
• European Convention on Human Rights

References

1. Akbey E, Etkin Soruşturmaya İlişkin Usul ve Esaslar (Adalet 2019). google scholar
2. Akıllıoğlu T, Türkçe ve İngilizce Metinleri ile Birlikte Anayasa ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi (AÜSBF 1996). google scholar
3. Aktaş T, Çeviri İşlemine Genel Bir Bakış (Orsen 1996). google scholar
4. Alpay N, Türkçe Sorunları Kılavuzu (Metis 2018). google scholar
5. Başlar K, Anayasa Yargısında ‘Mahkeme’ Kavramı (Roma 2005). google scholar
6. Bates E, The Evolution of the European Convention on Human Rights From Its Inception to the Creation of a Permanent Court of Human Rights (OUP 2011). google scholar
7. Batum S ve Yüzbaşıoğlu N, Anayasa Hukukunun Temel Metinleri (Beta 1993). google scholar
8. Council of Europe, Department for the Execution of Judgments of the European Court of Human Rights, ‘Constitutional Matters’ (CoE 2020). google scholar

9. Çopan Y, Ataç’ın Sözcükleri (AÜ 1967). google scholar
10. Doğru O ve Nalbant A, İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesi (Legal 2013). google scholar
11. Doğru O, İnsan Hakları Uluslararası Mevzuatı (Beta 1998). google scholar
12. Eroğul C, Demokrat Parti: Tarihi ve İdeolojisi (Yordam 2019). google scholar
13. Gemalmaz M S, Ulusalüstü İnsan Hakları Hukuku Belgeleri, 1. Cilt (Legal 2011). google scholar
14. Giritli İ ve Güngör A, Günümüzde İnsan Hakları (Der 2002). google scholar
15. Gölcüklü F ve Gözübüyük Ş, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve Uygulaması (Turhan 2007). google scholar
16. Hepçilingirler F, Türkçe “Off” (Everest 2006). google scholar
17. Hoşgül B, Etkin Soruşturma Yükümlülüğü (Seçkin 2019). google scholar
18. İmer K, Dilde Değişme ve Gelişme Açısından Türk Dil Devrimi (TDK 1976). google scholar
19. İnceoğlu S (ed.), İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesi ve Anayasa (Beta 2013). google scholar
20. İnceoğlu S, Adil Yargılanma Hakkı (CoE, 2018). google scholar
21. Kaboğlu İ Ö, Özgürlükler Hukuku-1: İnsan Haklarının Genel Kuramına Giriş (İmge 2013). google scholar
22. Kj^r A. L, ‘ Translation of Judgments of the European Court of Human Rights into Non-oficial Languages: The Politics and Practice of European Multilingualism ’ in Anne Lise Kjcer and Joanna Lam (eds), Language and Legal Interpretation in International Law (OUP 2020). google scholar
23. Korkmaz Z, Türk Dilinin Tarihî Akışı İçinde Atatürk ve Dil Devrimi (AÜ 1963). google scholar
24. Levend A S, Türk Dilinde Gelişme ve Sadeleşme Evreleri (TTK 1960). google scholar
25. Loukis G. Loucaides, The European Convention on Human Rights: Collected Essays (Nijhoff Law Specials 2007). Nişanyan S, Sözlerin Soyağacı: Çağdaş Türkçenin Etimoloji Sözlüğü (6. Baskı, Everest 2019). google scholar
26. Oder B E, Anayasa Yargısında Yorum Yöntemleri (Beta 2010). google scholar
27. Özel S, Türkiye Türkçesi Temel Dilbilgisi (Dil Derneği 2018). google scholar
28. Özman A, İnsan Hakları ile İlgili Temel Metinler (Beşnur 1967). google scholar
29. Püsküllüoğlu A, Öz Türkçe Sözlük: Dil Hazinesi Dizisi (Arkadaş 2012). google scholar
30. Sencer M, Belgelerle İnsan Hakları (Beta 1988). google scholar
31. Strazburg Çevirisi, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi (CoE 2010). google scholar
32. Susi M, Human Rights, Digital Society and the Law: A Research Companion (Routledge 2019). google scholar
33. Şenol C, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Kararlarında Etkin Soruşturma Yükümlülüğü (On İki Levha 2013). google scholar
34. Şirin T, Karşılaştırmalı Anayasa Hukukunda Kanun Kavramı (On İki Levha 2019). google scholar
35. Tahmazoğlu-Üzeltürk S, 1982 Anayasası ve İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesine Göre Özel Hayatın Gizliliği Hakkı (Beta 2004). google scholar
36. Tanör B ve Yüzbaşıoğlu N, 1982 Anayasasına Göre Türk Anayasa Hukuku (Beta 2018). google scholar
37. Türkay K, Yeni Özleştirme Kılavuzu (Kırmızı Kedi ve Dil Derneği 2016) google scholar
38. The Conscience of Europe: 50 Years of the European Court of Human Rights (CoE 2010). google scholar
39. Tuğlacı P, Ekonomi ve Hukuk Terimleri Sözlüğü (Remzi 2002). google scholar
40. Ünal C, İş Hukukunda Yaş Ayırımcılığı (On İki Levha 2018). google scholar
41. Ünal Ş, Temel Hak ve Özgürlükler ve İnsan Hakları Hukuku (Yetkin 1997). google scholar
42. Velidedeoğlu H V, 1961 Anayasasının Dili (TDK 1972). google scholar
43. Dergiler google scholar Aksoy Ö A, ‘Anayasanın Dili’ (1963) 11 Belleten 39-62. google scholar
44. Alpkaya G, ‘Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinde ve Uygulamasında Toplanma Özgürlüğüne Hak’ (2001) 56(3) AÜSBFD 1-18. google scholar
45. Cohen M, “On the Linguistic Design of Multinational Courts: The French Capture” (2016) 4 ICON 498-517. google scholar
46. Çağlar B ve Çavuşoğlu N ‘Parti Kapatma Davalarında Mermer-Mozaik İkilemi’, (1999) 16 Anayasa Yargısı,143-187. google scholar
47. Eyüboğlu İ Z, Türk Dilinin Etimoloji Sözlüğü (2. Baskı, Say, 2007) 542 Söz Derleme Dergisi. google scholar
48. Kanadoğlu K, ‘Laiklik ve Din Özgürlüğü’, (2013) 109 TBB Dergisi 353-383. google scholar
49. Keskinoğlu O, ‘Fatih Devrine Ait İki Kuran Tercümesi’, 4 Vakıflar Dergisi 95-100. google scholar
50. Koçak M, ‘Karşılaştırmalı Analiz, İHAM ve AB Ölçütleri’ (2006) 22 Anayasa Yargısı 115-132. google scholar
51. Partsch K J, ‘Freedom of Conscience and Expression’ in L Henkin (ed), The International Bill of Rights: The Covenant on Civil and Political Rights (CUP 1981). google scholar
52. Thorgeirsdottir H, ‘ The Contested Notion of Freedom of Opinion’, in J Grimheden ve R Ring (eds.), Human google scholar
53. Rights Law - From Dissemination to Application: Essays in Honour of Göran Melande (Brill, 2006) 203-235. google scholar
54. Yıldırım M C, ‘1948-1960 Döneminde Türkiye’de Avrupacılık: Avrupa Birliği Arşiv Belgelerine Göre Bir Değerlendirme’ (2014) 11(41) Uluslararası İlişkiler Dergisi 109. google scholar
55. Kararlar google scholar Alaverdyan v. Armenia (dec.) App no 4523/04 (ECtHR, 24 August 2010). google scholar
56. Brogan and Others v. the United Kingdom App nos 11209/84 (ECtHR, 29 November 1988). google scholar
57. Can v. Austria, App no 9300/81 (Commission report of 12 July 1984). google scholar
58. Cisse v. France App no 51346/99 (ECtHR, 9 April 2002). google scholar
59. Coeme and Others v. Belgium App nos 32492/96 and 4 others, (ECtHR, 22 June 2000). google scholar
60. De Souza Ribeiro v. Franca, App no 22689/07, (ECtHR [GC], 13 December 2012). google scholar
61. Denmark, Norway, Sweden, and the Netherlands v. Greece, App no 3321/67, 3322/67, 3323/67 and 3344/67 (Commission report of 5 November 1969). google scholar
62. Diallo v. Sweden App no 13205/07 (ECtHR, 5 January 2010). google scholar
63. Eusko Abertzale Ekintza-Accion Nacionalista Vasca v. İspanya, App nos 51762/07 and 51882/07 (ECtHR, 07 December 2010). google scholar
64. H.K. v. Belgium App no 22738/08 (ECtHR, 12 January 2010). google scholar
65. Hirst v. the United Kingdom (no. 2) [GC] Appno 74025/01 (ECtHR, 27 April 2005). google scholar
66. Husain v. Italy App no 18913/03 (ECtHR, 24 February 2005). google scholar
67. Katritsch v. France Appno 22575/08 (ECtHR, 4 November 2010). google scholar
68. Krombach v. France App no. 29731/96 (ECtHR, 13 February 2001). google scholar
69. Lala v. the Netherlands, App no 14861/89 (ECtHR, 22 September 1994). google scholar
70. Lautsi and Others v. Italy [GC] App no 30814/06 (ECtHR, 18 March 2011). google scholar
71. Le Calvez v. Franca App no 25554/94 (ECtHR, 29 July 1998). google scholar
72. Le Compte, Van Leuven and De Meyere v. Belgium App nos 6878/75 and 7238/75 (ECtHR, 23 June 1981). google scholar
73. Luedicke, Belkacem and Koç v. Germany, App nos 6210/73; 6877/75 and 7132/75, (ECtHR, 28 November 1978). google scholar
74. National Union of Belgian Police v. Belgium App no 4464/70 (ECtHR, 27 October 1975). google scholar
75. Protopapa v. Turkey App no 16084/90 (ECtHR, 24 February 2009). google scholar
76. Schiesser v. Switzerland App no 7710/76 (ECtHR, 4 December 1979). google scholar
77. Scoppola v. Italy (no. 3) [GC] App no 126/05 (ECtHR, 22 May 2012). google scholar
78. Silver and Others v. the United Kingdom, App nos 5947/72 and 6 others (ECtHR, 25 March 1983). google scholar
79. Soering v. the United Kingdom, App no 14038/88 (ECtHR, 7 July 1989). google scholar
80. Stoll v. Switzerland [GC] App no. 69698/01, (ECtHR, 10 December 2007). google scholar
81. Stroll v. Switzerland [GC], App no 69698/01 (ECtHR, 10 December 2007). google scholar
82. The Sunday Times v. the United Kingdom (no. 1) App no 6538/74 ((ECtHR, 26 April 1979). google scholar
83. Weeks v. the United Kingdom App no 9787/82 (ECtHR, 2 March 1987). google scholar
84. Wemhoff v. Germany App no 2122/64 (ECtHR, 27 June 1968). google scholar
85. İnternet Kaynakları google scholar Amerikalılararası Mahkeme, http://www.corteidh.or.cr/index.php/en google scholar
86. Council of Europe, Strasbourg, 22nd May, 1956, https://www.echr.coe.int/LibraryDocs/Travaux/ECHRTravaux-ART3-DH(56)5-EN1674940.pdf google scholar
87. Dil Derneği, http://www.dildernegi.org.tr/TR,11/yayinlar.html google scholar
88. Dil Derneği, TDK’nin 1985-2005 Arasındaki Uygulamaları 2. Bölüm, http://www.dildernegi.org.tr/TR,612/ii-bolum.html google scholar
89. Dil Derneği, TDK’nin Türkçe Sözlük’ü (Eylül 2005): 3. Bölüm, http://www.dildernegi.org.tr/TR,613/iii-bolum.html google scholar
90. İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesi Orijinal Metni, https://www.echr.coe.int/Documents/Archives_1950_Convention_ENG.pdf google scholar
91. İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesinin Almanca Çevirisi, https://www.echr.coe.int/documents/convention_deu.pdf Kemal Gözler, “YSK Kararlarının Kesinliği Üzerine”, www.anayasa.gen.tr/ysk-baglayicilik.html, 21 Nisan 2017. Tolga Şirin, “Askıya Alma Değil, Yükümlülük Azaltma; 3 Ay Değil 90 Gün”, Bianet, https://bianet.org/bianet/ siyaset/177267-askiya-alma-degil-yukumluluk-azaltma-3-ay-degil-90-gun google scholar
92. UAkonferans2018, Twitter Hesabı, https://twitter.com/uakonferans2018 google scholar