Delos Sorunu’nun Öklid Öncesi Döneme Ait İki Çözümü ve Plutarkhos’un Değerlendirmesi
Abstract
Delos sorunu, yani bir küpün hacminin iki katına çıkarılması, Öklid öncesi dönemin önemli bir matematik problemidir ve 2 sayısının küp kökünün geometrik inşasını gerektirir. Bu çalışma, Arkhutas’ın üç boyutlu cisimlerin kesişimini kullanan ve Menaihmos’un konik kesitlere başvuran çözümlerini inceler. Bu çözümlerin soyut yapısına karşın, Plutarkhos, Platon’un bu yöntemleri “mekanik” bularak eleştirdiğini iddia etmiştir. Bu çalışma, Plutarkhos’un bu iddiasının güvenilirliğini, Platon’un Devlet, Sofist ve Timaios gibi temel diyalogları çerçevesinde yeniden değerlendirmektedir. Platon’un matematiksel bilginin ideal saflığını ön planda tutarken, geometrik inşaların ve diyagramların Platonik İdealara ulaşmada araçsal bir rol oynayabileceğini kabul etmiş olabileceği savunulmaktadır. Bu bağlamda, Arkhutas ve Menaihmos’un çözümleri, Platon için mutlak mükemmellikte olmasalar da entelektüel ilerleme yolunda değerli adımlar olarak görülebilir. Sonuç olarak, Plutarkhos’un aktarımlarının, Platon’un bu yenilikçi geometrik yöntemlere dair karmaşık ve muhtemelen zamanla değişen bakış açısını tam olarak yansıtmadığı; Platon'un bu çözümleri toptan reddetmek yerine, onları matematiksel anlayışın gelişiminde önemli, ancak ideal hedefe ulaşmada belki de ara basamaklar olarak değerlendirmiş olabileceği ileri sürülmektedir.
Keywords
References
- Adam, James. The Republic of Plato II. Cambridge. Cambridge University Press. google scholar
- Burnyeat, M. F. “Platonism and Mathematics, a Prelude to Discussion.’’ Mathematics and Metaphysics in Aristotle, Derleyen: Andreas Graeser, Swirzerland: Paul Haupt Berne, 1987. google scholar
- Euclid. The Thirteen Books of The Elements Vol 2. Çeviren Sir Thomas L. Heath. Cambridge: Cambridge University Press, 1908. google scholar
- Euclid. The Thirteen Books of The Elements Vol 3. Çeviren Sir Thomas L. Heath. Cambridge: Cambridge University Press, 1908. google scholar
- Heath, Thomas. A History of Greek Mathematics Vol 1. UK: Oxford, 1921. google scholar
- Huffman, Carl A. Arkhutas of Tarentum: Pythagorean, Philosopher and Mathematician King. UK: Cambridge, 2005. google scholar
- Robins, Ian. Mathematics and the Conversion of the Mind. Ancient Philosophy 15, 2, (1995). google scholar
- Knorr, W. Richard. The Ancient Tradition of Geometric Problems. New York: Dover Publications, 1993. google scholar
Details
Primary Language
Turkish
Subjects
Ancient Philosophy
Journal Section
Research Article
Authors
Umut Ayhan
*
0000-0001-5106-3931
Türkiye
Publication Date
January 7, 2026
Submission Date
January 13, 2025
Acceptance Date
September 23, 2025
Published in Issue
Year 2025 Number: 63