John Dewey’in Pittbull’u: Sidney Hook’un Pragmatik-Marksist Felsefesi
Abstract
Yirminci yüzyılın ilk çeyreğinde Marx’ın toplumsal teorisi ve felsefesinin içeriği ve gelişimi üzerine önemli tartışmalar yaşanmıştır. İkinci Enternasyonal’in çöküşü, Almanya ve Macaristan Devrimleri’nin yenilgileri, Sovyetler Birliği’nin varlığı ve karşılaştığı sorunlar gibi güncel konuların belirlediği teorik hesaplaşmalar tartışmaların içeriğini büyük oranda belirlemiştir. Bu tartışmalar sonucunda Marksist düşüncede takip edilen iki farklı yol ortaya çıkmıştır. Bunlardan ilki Marksist düşüncenin sorunlarının ancak o düşüncenin kendi yöntemleri aracılığıyla çözüme kavuşturulabileceğini ileri sürmektedir. İkinci yol ise Marksist geleneğin dışında kalan fikirlerle Marksizm’i birleştirme çabası olarak belirir. Bu anlayışın savunucuları Marksist argümanları Kant, Hegel, Weber gibi farklı filozofların söylemleriyle birleştirmeye çalışmışlardır. Söz konusu ikinci seçenek içinde yer alan yönelimlerden biri Marksizm’i pragmatizm ile harmanlamaya çalışır. Pragmatizmin deneyim ile eylem arasında kurduğu ilişkiyi Marx’ın tarihsel materyalist teorisiyle sentezlemeye çalışan bu girişim en açık ifadesini John Dewey’in öğrencisi Sidney Hook’un felsefesinde bulur. Bu çalışmada 1930’lu yıllarda New York Entelektüelleri olarak bilinen grubun liderliğini üstlenen Sidney Hook’un pragmatik-Marksist felsefesi çözümlenecektir. Türkçe felsefe ve sosyal bilimler literatüründe pek çalışılmamış bir düşünür olan Hook, Dewey’in danışmanlığında doktora eğitimini tamamladıktan sonra Avrupa’da Karl Korsch’un derslerini takip etmiş, ardından Moskova’daki Marx-Engels Enstitüsü’nde çalışmalarını yoğunlaştırmış, eylemlilik ilkesi bağlamında pragmatizmle Marksizm’in entelektüel bir sentezini geliştirmeye çabalamıştır. Çalışmada bu sentezin ana bileşen ve eğilimleri, sentezdeki temel bağlantı noktaları gösterilmeye çalışılacak ve düşünürün diğer Marksist filozoflarla yürüttüğü tartışmalar eleştirel bir perspektifle çözümlenecektir.
Keywords
References
- Anderson, Kevin. “On Hegel and the Rise of Social Theory: A Critical Appreciation of Herbert Marcuse’s Reason and Revolution, Fifty Years Later.” Sociological Theory 11:3 (1993), 243-267. https://doi.org/10.2307/201970. google scholar
- Baç, Murat. Epistemoloji. Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Yayınları, 2011. google scholar
- Bilgiç, Meriç. “Dewey’in Pragmatizmi.” FLSF 22 (2016): 352-368. google scholar
- Calhoun, Craig ve Karaganis, Joseph. “CriticaL Theory.” Handbook of Social Theory, Düz. George Ritzer ve Barry Smart, London: Sage PubLications, 2001. google scholar
- Çelik, Sara. “Önsöz”, Pragmatizm, Pratik Bir Felsefe, Seçme Yazılar. Derleyen ve Çeviren Sara Çelik, İstanbul: Doruk Yayıncılık, 2008. google scholar
- Dewey, John. “Felsefenin Yeniden Yapılanmasında Bilimsel Etken”, Pragmatizm, Pratik Bir Felsefe, Seçme Yazılar, Derleyen ve Çeviren Sara Çelik, İstanbul: Doruk Yayıncılık, 2008. google scholar
- Dewey, John. John Dewey’s Philosophy of Spirit, with 1897 Lecture on Hegel, New York: Fordham University Press, 2010. google scholar
- Franzen, Erich. “Review of Reason and RevoLution”, American Sociological Review, 7(1) (1942), 128. google scholar
Details
Primary Language
Turkish
Subjects
20th Century Philosophy
Journal Section
Research Article
Publication Date
January 7, 2026
Submission Date
March 22, 2025
Acceptance Date
August 16, 2025
Published in Issue
Year 2025 Number: 63