Bir Mantık Sistemini Aforoz Etmek: İkinci Derece Mantığın Statüsü Hakkında Yeni Tartışmalar
Abstract
Biçimsel mantık sistemleri bir ifadenin değillenmiş biçiminin nasıl kurulacağını biçimsel yolla gösterir, her ne kadar çeşitli mantık sistemlerinin değilleme anlayışları farklı olsa da. Peki, bir mantık sisteminin kendisi nasıl değillenir? Diğer bir ifadeyle, bir argümanlar topluluğunu geçerli kılan bir kalkülüs, ne zaman, yani hangi koşullarda (sözcüğün belirli bir anlamında) “yanlış” görülüp terk edilir? Mantık tarihi incelendiğinde bunun açık bir ölçütünü bulmak güç bir iştir. Ancak bu çalışmada, böyle bir terkin henüz tamamen gerçekleşmemiş olsa da olası bir örneği incelenmektedir. 20. yüzyılın başında biçimsel mantığın doğal bir sistemi olarak görülen ikinci derece mantık (İDM), görece uzun zamandır mantıktan aforoz edilmektedir. Bu aforoz uluslararası eğitim kurumlarında ve pedagojik yapıtlarda büyük oranda tamamlanmıştır. Buna karşın çeşitli matematik ve felsefe çevreleri ikinci derece mantığın terk edilmemesi gerektiğini savunmaya devam etmektedir. Bu çalışmada işaret edilen tartışmalar teknik boyutlarıyla birlikte incelenmekte ve konuya dair son yıllardaki önemli gelişmeler de okuyucuya sunulmaktadır.
Keywords
References
- Agustín Rayo ve Stephen Yablo, “Nominalism through De-Nominalization,” Noûs 35, no. 1 (March 2001): 80. google scholar
- Boolos, George S. “On Second-Order Logic.” The Journal of Philosophy 72, no. 16 (September 18, 1975): 509–527. google scholar
- Boolos, George. “For Every A There Is a B.” Linguistic Inquiry 12, no. 3 (Summer 1981): 465–467. google scholar
- Boolos, George. “To Be Is to Be a Value of a Variable (or to Be Some Values of Some Variables).” The Journal of Philosophy 81, no. 8 (August 1984): 430–449. google scholar
- Bueno, Otávio. “A Defence of Second-Order Logic.” Axiomathes 20, nos. 2–3 (2010): 365–383. https://doi.org/10.1007/s10516-010-9101-4 google scholar
- Otávio Bueno, “Philosophy of Logic,” in Philosophies of the Sciences: A Guide, ed. F. Allhoff (Malden, MA: Wiley-Blackwell, 2010), 41–67. google scholar
- C. S. Peirce, “On the Algebra of Logic: A Contribution to the Philosophy of Notation,” American Journal of Mathematics 7, no. 2 (January 1885): 180–196. google scholar
- Carnap, Rudolf. “The Logicist Foundations of Mathematics.” Philosophy of Mathematics: Selected Readings içinde, ed. Paul Benacerraf ve Hilary Putnam, 2nd ed., 41–52. Cambridge: Cambridge University Press, 1983. google scholar
Details
Primary Language
Turkish
Subjects
History of Logic
Journal Section
Research Article
Authors
Publication Date
January 7, 2026
Submission Date
April 14, 2025
Acceptance Date
October 31, 2025
Published in Issue
Year 2025 Number: 63