Bir Mantık Sistemini Aforoz Etmek: İkinci Derece Mantığın Statüsü Hakkında Yeni Tartışmalar
Öz
Biçimsel mantık sistemleri bir ifadenin değillenmiş biçiminin nasıl kurulacağını biçimsel yolla gösterir, her ne kadar çeşitli mantık sistemlerinin değilleme anlayışları farklı olsa da. Peki, bir mantık sisteminin kendisi nasıl değillenir? Diğer bir ifadeyle, bir argümanlar topluluğunu geçerli kılan bir kalkülüs, ne zaman, yani hangi koşullarda (sözcüğün belirli bir anlamında) “yanlış” görülüp terk edilir? Mantık tarihi incelendiğinde bunun açık bir ölçütünü bulmak güç bir iştir. Ancak bu çalışmada, böyle bir terkin henüz tamamen gerçekleşmemiş olsa da olası bir örneği incelenmektedir. 20. yüzyılın başında biçimsel mantığın doğal bir sistemi olarak görülen ikinci derece mantık (İDM), görece uzun zamandır mantıktan aforoz edilmektedir. Bu aforoz uluslararası eğitim kurumlarında ve pedagojik yapıtlarda büyük oranda tamamlanmıştır. Buna karşın çeşitli matematik ve felsefe çevreleri ikinci derece mantığın terk edilmemesi gerektiğini savunmaya devam etmektedir. Bu çalışmada işaret edilen tartışmalar teknik boyutlarıyla birlikte incelenmekte ve konuya dair son yıllardaki önemli gelişmeler de okuyucuya sunulmaktadır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Agustín Rayo ve Stephen Yablo, “Nominalism through De-Nominalization,” Noûs 35, no. 1 (March 2001): 80. google scholar
- Boolos, George S. “On Second-Order Logic.” The Journal of Philosophy 72, no. 16 (September 18, 1975): 509–527. google scholar
- Boolos, George. “For Every A There Is a B.” Linguistic Inquiry 12, no. 3 (Summer 1981): 465–467. google scholar
- Boolos, George. “To Be Is to Be a Value of a Variable (or to Be Some Values of Some Variables).” The Journal of Philosophy 81, no. 8 (August 1984): 430–449. google scholar
- Bueno, Otávio. “A Defence of Second-Order Logic.” Axiomathes 20, nos. 2–3 (2010): 365–383. https://doi.org/10.1007/s10516-010-9101-4 google scholar
- Otávio Bueno, “Philosophy of Logic,” in Philosophies of the Sciences: A Guide, ed. F. Allhoff (Malden, MA: Wiley-Blackwell, 2010), 41–67. google scholar
- C. S. Peirce, “On the Algebra of Logic: A Contribution to the Philosophy of Notation,” American Journal of Mathematics 7, no. 2 (January 1885): 180–196. google scholar
- Carnap, Rudolf. “The Logicist Foundations of Mathematics.” Philosophy of Mathematics: Selected Readings içinde, ed. Paul Benacerraf ve Hilary Putnam, 2nd ed., 41–52. Cambridge: Cambridge University Press, 1983. google scholar
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Mantık Tarihi
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yazarlar
Yayımlanma Tarihi
7 Ocak 2026
Gönderilme Tarihi
14 Nisan 2025
Kabul Tarihi
31 Ekim 2025
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2025 Sayı: 63