Review

Çocuk İstismarı ve İhmali Sonrası Psikolojik Sağlamlık: Koruyucu Faktörlere Dair Sistematik İnceleme

Volume: 44 Number: 1 April 30, 2024
TR EN

Çocuk İstismarı ve İhmali Sonrası Psikolojik Sağlamlık: Koruyucu Faktörlere Dair Sistematik İnceleme

Abstract

Çocuk istismarı ve ihmali yaşantıları ruh sağlığı üzerinde bozucu etkiler yaratsa da koruyucu faktörlerin varlığı bireylerin psikolojik sağlamlığına olumlu katkı sağlayabilmektedir. Bu sistematik gözden geçirmenin amacı, çocuk istismarı ve ihmali sonrası psikolojik sağlamlıkla ilişkili koruyucu faktörlere genel bir bakış açısı sağlamak ve seçilen çalışmaların yöntemsel niteliklerini ve genel özelliklerini özetlemektir. Bu çalışmada PRISMA-P rehberi göz önünde bulundurulmuştur. Çalışmaların yöntemsel niteliklerinin değerlendirilmesi için Nitelik Değerlendirme Kontrol Listesi oluşturulmuştur. Alan yazın taraması Ocak 2016 ile Temmuz 2021 tarihleri arasında yayınlanan çalışmalara erişmek için üç veri tabanında (PubMed, Ulakbim ve Web of Science) İngilizce ve Türkçe dillerinde yapılmıştır. İlk taramada veri tabanlarından 4094 makaleye erişilmiştir ve dört makale ulaşılan makalelerin kaynakçalarından yararlanılarak eklenmiştir. Tüm makaleler dâhil edilme ve dışlama kriterlerine göre incelenerek toplam 39 çalışma gözden geçirmeye dâhil edilmiştir. Ele alınan çalışmaların niteliği oluşturulan kontrol listesi ile incelenmiştir. Koruyucu faktörler ise ekolojik yaklaşım ve çocuk istismarı ve ihmali sonrası psikolojik sağlamlığı inceleyen öncül araştırmaların kavramsal temellerine göre sınıflandırılarak (bireysel, ailesel/ilişkisel, çevresel/toplumsal) incelenmiştir. Sonuçlara göre, araştırmaların çoğunluğu orta düzey niteliktedir. Çocuk istismarı ve ihmali sonrası genç yetişkinlik ve yetişkinlik dönemlerinde koruyucu rolü en sık araştırılan ve tutarlı şekilde anlamlı bulunan değişkenler bireysel faktörlerden psikolojik sağlamlık puanı ve ailesel/ilişkisel faktörlerden algılanan sosyal destektir. Çevresel/toplumsal faktörlerin koruyucu rolü az sayıda araştırmada ele alınmıştır. Yalnızca cinsel istismarı ele alan görece az sayıda araştırmada bireysel, ailesel/ilişkisel ve çevresel/toplumsal koruyucu faktörlerin psikolojik sağlamlığa katkısı anlamlı bulunmamıştır. Çocuk istismarı ve ihmali yaşayanlarda psikolojik sağlamlığa dair koruyucu faktörler incelenirken çevresel/toplumsal faktörlerin daha çok araştırılması ve cinsel istismarın ayrı tutulması önerilmektedir.

Keywords

Thanks

Uzman görüşü desteği için Hakan Büyükçolpan’a teşekkür ederiz.

References

  1. Afifi, T. O. ve MacMillan, H. L. (2011). Resilience following child maltreatment: A review of protective factors. The Canadian Journal of Psychiatry, 56(5), 266-272. https://doi.org/10.1177/070674371105600505 google scholar
  2. Afifi, T. O., MacMillan, H. L., Taillieu, T., Turner, S., Cheung, K., Sareen, J. ve Boyle, M. H. (2016). Individual-and relationship-level factors related to better mental health outcomes following child abuse: results from a nationally representative Canadian sample. The Canadian Journal of Psychiatry, 61(12), 776-788. https://doi.org/10.1177/0706743716651832 google scholar
  3. Aktepe, E. (2009). Qocukluk gagi cinsel istismari. Psikiyatride Guncel Yaklagimlar, 1 (2), 95-119. google scholar
  4. Ashy, M., Yu, B., Gutowski, E., Samkavitz, A. ve Malley-Morrison, K. (2020). Childhood maltreatment, limbic dysfunction, resilience, and psychiatric symptoms. Journal of Interpersonal Violence, 35(1-2), 426-452. https://doi.org/10.1177/0886260516683174 google scholar
  5. Baiden, P., Tarshis, S., Antwi-Boasiako, K. ve den Dunnen, W. (2016). Examining the independent protective effect of subjective well-being on severe psychological distress among Canadian adults with a history of child maltreatment. Child Abuse and Neglect, 58, 129-140. https://doi.org/10.1016/j.chiabu.2016.06.017 google scholar
  6. Baltaci, A. (2017). Nitel veri analizinde Miles-Huberman modeli. Ahi Evran Universitesi Sosyal Bilimler Enstitusu Dergisi, 3(1), 1-14. google scholar
  7. Basim, N. ve Qetin, F. (2011). Yetigkinler icin Psikolojik Dayaniklilik Olgegi’nin guvenilirlik ve gegerlilik galigmasi. Turk Psikiyatri Dergisi 22(2), 104-114. google scholar
  8. Bayar, O. ve Dogan, T. (2023). Qocukluk Donemi Koruyucu Yagantilar Olgegi (QD-KYO): Qocuk istismari ve ihmalinde koruyucu faktorlerin olgulmesi, Mehmet Akif Ersoy Universitesi Egitim Fakultesi Dergisi, 68, 128-155. https://doi.org/10.21764/maeuefd.1292407 google scholar

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Social and Personality Psychology (Other)

Journal Section

Review

Publication Date

April 30, 2024

Submission Date

November 22, 2021

Acceptance Date

January 2, 2024

Published in Issue

Year 2024 Volume: 44 Number: 1

APA
Bayar, Ö., & Doğan, T. (2024). Çocuk İstismarı ve İhmali Sonrası Psikolojik Sağlamlık: Koruyucu Faktörlere Dair Sistematik İnceleme. Studies in Psychology, 44(1), 1-33. https://doi.org/10.26650/SP2022-1026794
AMA
1.Bayar Ö, Doğan T. Çocuk İstismarı ve İhmali Sonrası Psikolojik Sağlamlık: Koruyucu Faktörlere Dair Sistematik İnceleme. Studies in Psychology. 2024;44(1):1-33. doi:10.26650/SP2022-1026794
Chicago
Bayar, Öznur, and Türkan Doğan. 2024. “Çocuk İstismarı Ve İhmali Sonrası Psikolojik Sağlamlık: Koruyucu Faktörlere Dair Sistematik İnceleme”. Studies in Psychology 44 (1): 1-33. https://doi.org/10.26650/SP2022-1026794.
EndNote
Bayar Ö, Doğan T (April 1, 2024) Çocuk İstismarı ve İhmali Sonrası Psikolojik Sağlamlık: Koruyucu Faktörlere Dair Sistematik İnceleme. Studies in Psychology 44 1 1–33.
IEEE
[1]Ö. Bayar and T. Doğan, “Çocuk İstismarı ve İhmali Sonrası Psikolojik Sağlamlık: Koruyucu Faktörlere Dair Sistematik İnceleme”, Studies in Psychology, vol. 44, no. 1, pp. 1–33, Apr. 2024, doi: 10.26650/SP2022-1026794.
ISNAD
Bayar, Öznur - Doğan, Türkan. “Çocuk İstismarı Ve İhmali Sonrası Psikolojik Sağlamlık: Koruyucu Faktörlere Dair Sistematik İnceleme”. Studies in Psychology 44/1 (April 1, 2024): 1-33. https://doi.org/10.26650/SP2022-1026794.
JAMA
1.Bayar Ö, Doğan T. Çocuk İstismarı ve İhmali Sonrası Psikolojik Sağlamlık: Koruyucu Faktörlere Dair Sistematik İnceleme. Studies in Psychology. 2024;44:1–33.
MLA
Bayar, Öznur, and Türkan Doğan. “Çocuk İstismarı Ve İhmali Sonrası Psikolojik Sağlamlık: Koruyucu Faktörlere Dair Sistematik İnceleme”. Studies in Psychology, vol. 44, no. 1, Apr. 2024, pp. 1-33, doi:10.26650/SP2022-1026794.
Vancouver
1.Öznur Bayar, Türkan Doğan. Çocuk İstismarı ve İhmali Sonrası Psikolojik Sağlamlık: Koruyucu Faktörlere Dair Sistematik İnceleme. Studies in Psychology. 2024 Apr. 1;44(1):1-33. doi:10.26650/SP2022-1026794