Research Article

İnsanları Hayvanlardan ve Robotlardan Ayıran Özelliklerin Atfedilmesinde Kadınsı ve Erkeksi Cinsiyet İfadesinin Etkisi

Volume: 42 Number: 3 December 31, 2022
EN TR

İnsanları Hayvanlardan ve Robotlardan Ayıran Özelliklerin Atfedilmesinde Kadınsı ve Erkeksi Cinsiyet İfadesinin Etkisi

Abstract

Cinsiyetle ilgili değişkenlerin insanlık algısı üzerinde etkisi var mıdır? Bu araştırma sorusundan türetilen hipotezleri test etmek amacıyla 2 (cinsiyet: kadın ismi veya erkek ismi) x 2 (cinsiyet ifadesi: kadınsı görünüm veya erkeksi görünüm) x 2 (cinsel yönelim bilgisi: kadın sevgili ismi veya erkek sevgili ismi) gruplararası faktöryel desenin kullanıldığı iki deney yapılmıştır. İnsanlık algısı, insanı hayvanlardan (insan biricikliği) ve robotlardan (insan doğası) ayıran özelliklerin hedef kişiye ne derece atfedildiği üzerinden elde edilmiştir. Toplamda 131 üniversite öğrencisinin (Ortyaş = 20.05; SS = 2.12; 59 kadın, 72 erkek) yer aldığı birinci deneyde, sadece cinsiyet ifadesinin temel etkisinin anlamlı olduğu bulunmuştur. Buna göre, kadınsı cinsiyet ifadesine (yani kadınsı görünüme) sahip kişilere erkeksi cinsiyet ifadesine (yani erkeksi görünüme) sahip olanlara kıyasla insan doğasına ait özellikler anlamlı şekilde daha fazla atfedilmiştir. Toplam 146 üniversite öğrencisinin (Ortyaş = 21.59 SS = 1.69, 105 kadın, 41 erkek) katıldığı ikinci deneyde ise hem cinsiyet ifadesinin hem de cinsel yönelim bilgisinin temel etkileri anlamlı farklar ortaya çıkarmıştır. Kadınsı cinsiyet ifadesine sahip olacak şekilde betimlenen koşuldaki bireylere erkeksi cinsiyet ifadesine sahip olacak şekilde betimlenenlere kıyasla ve eşcinsel olduğu söylenen koşuldaki kişilere heteroseksüel olduğu söylenen koşuldaki kişilere kıyasla insan doğasına ait özellikler anlamlı şekilde daha fazla atfedilmiştir. Ayrıca ikinci çalışmada, cinsiyet ve cinsiyet ifadesinin ortak etkisinin anlamlı olduğu; insan biricikliğine ait özelliklerin, erkeksi cinsiyet ifadesine sahip olan erkeklere (cinsiyetle uyumlu cinsiyet ifadesi) erkeksi cinsiyet ifadesine sahip olan kadınlara (cinsiyetle uyumsuz cinsiyet ifadesi) kıyasla daha çok atfedildiği bulunmuştur. İkinci çalışmada yazılı materyal (vinyet) yerine görsel materyalin (fotoğraf) kullanılması, cinsiyet ve cinsiyet ifadesinin ortak etkisine ve cinsel yönelime ilişkin hipotezlerin desteklendiği bulgular ortaya çıkarmıştır. Genel olarak değerlendirildiğinde, mevcut bulguların kadınsılığın doğayla ve duygusallıkla, erkeksiliğin ise kültürle ve rasyonellikle özdeşleştirildiğini ortaya koyan alan yazınla uyumlu yönde olduğu görülmektedir. Cinsiyet ifadesinin cinsiyetten ve cinsel yönelimden bağımsız bir değişken olduğunun ortaya konması, bu araştırmanın alana en önemli katkısıdır. Saç kesimi, giyim şekli gibi fiziksel görünümle dışa vurulan ve cinsiyetin önemli bir edimsel yönü olan cinsiyet ifadesi, insanlık algısında fark ortaya çıkarmaktadır.

Keywords

Supporting Institution

yok

References

  1. Abele, A. E., & Wojciszke, B. (2014). Communal and agentic content in social cognition: A dual perspective model. Advances in Experimental Social Psychology, 50(50), 195-255. https://doi.org/10.1016/B978-0-12-800284-1.00004-7
  2. American Psychological Association Task Force on Gender Identity and Gender Variance. (2009). Report of the task force on gender identity and gender variance. Washington, DC: Author. Retrieved from http:// www.apa.org/pi/lgbt/resources/policy/gender-identity-report.pdf
  3. Bain, P., Park, J., Kwok, C., & Haslam, N. (2009). Attributing human uniqueness and human nature to cultural groups: Distinct forms of subtle dehumanization. Group Processes and Intergroup Relations, 12(6), 789-805. https://doi.org/10.1177/1368430209340415
  4. Bain, P., Vaes, J., Kashima, Y., Haslam, N., & Guan, Y. (2012). Folk conceptions of humanness: Beliefs about distinctive and core human characteristics in Australia, Italy, and China. Journal of Cross-Cultural Psychology, 43(1), 53-58. https://doi.org/10.1177/0022022111419029 Bakan, D. (1966). The duality of human existence: An essay on psychology and religion. Chicago: Rand McNally.
  5. Banaji, M. R., & Greenwald, A. G. (1995). Implicit gender stereotyping in judgments of fame. Journal of Personality and Social Psychology, 68(2), 181-198. https://doi.org/10.1037/0022-3514.68.2.181
  6. Bandura, A. (1999). Moral disengagement in the perpetration of inhumanities. Personality and Social Psychology Review, 3(3), 193-209. https://doi.org/10.1207/s15327957pspr0303_3
  7. Bandura, A. (2002). Selective moral disengagement in the exercise of moral agency. Journal of Moral Education, 31(2), 101–119. https://doi.org/10.1080/0305724022014322
  8. Bandura, A., Barbaranelli, C., Caprara, G. V., & Pastorelli, C. (1996). Mechanisms of moral disengagement in the exercise of moral agency. Journal of Personality and Social Psychology, 71(2), 364-374. https://doi.org/10.1037/0022-3514.71.2.364

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

-

Journal Section

Research Article

Publication Date

December 31, 2022

Submission Date

February 2, 2022

Acceptance Date

October 11, 2022

Published in Issue

Year 2022 Volume: 42 Number: 3

APA
Tanriverdi, V., & Gezici Yalçın, M. (2022). İnsanları Hayvanlardan ve Robotlardan Ayıran Özelliklerin Atfedilmesinde Kadınsı ve Erkeksi Cinsiyet İfadesinin Etkisi. Studies in Psychology, 42(3), 667-698. https://doi.org/10.26650/SP2022-1067397
AMA
1.Tanriverdi V, Gezici Yalçın M. İnsanları Hayvanlardan ve Robotlardan Ayıran Özelliklerin Atfedilmesinde Kadınsı ve Erkeksi Cinsiyet İfadesinin Etkisi. Studies in Psychology. 2022;42(3):667-698. doi:10.26650/SP2022-1067397
Chicago
Tanriverdi, Veysi, and Meral Gezici Yalçın. 2022. “İnsanları Hayvanlardan Ve Robotlardan Ayıran Özelliklerin Atfedilmesinde Kadınsı Ve Erkeksi Cinsiyet İfadesinin Etkisi”. Studies in Psychology 42 (3): 667-98. https://doi.org/10.26650/SP2022-1067397.
EndNote
Tanriverdi V, Gezici Yalçın M (December 1, 2022) İnsanları Hayvanlardan ve Robotlardan Ayıran Özelliklerin Atfedilmesinde Kadınsı ve Erkeksi Cinsiyet İfadesinin Etkisi. Studies in Psychology 42 3 667–698.
IEEE
[1]V. Tanriverdi and M. Gezici Yalçın, “İnsanları Hayvanlardan ve Robotlardan Ayıran Özelliklerin Atfedilmesinde Kadınsı ve Erkeksi Cinsiyet İfadesinin Etkisi”, Studies in Psychology, vol. 42, no. 3, pp. 667–698, Dec. 2022, doi: 10.26650/SP2022-1067397.
ISNAD
Tanriverdi, Veysi - Gezici Yalçın, Meral. “İnsanları Hayvanlardan Ve Robotlardan Ayıran Özelliklerin Atfedilmesinde Kadınsı Ve Erkeksi Cinsiyet İfadesinin Etkisi”. Studies in Psychology 42/3 (December 1, 2022): 667-698. https://doi.org/10.26650/SP2022-1067397.
JAMA
1.Tanriverdi V, Gezici Yalçın M. İnsanları Hayvanlardan ve Robotlardan Ayıran Özelliklerin Atfedilmesinde Kadınsı ve Erkeksi Cinsiyet İfadesinin Etkisi. Studies in Psychology. 2022;42:667–698.
MLA
Tanriverdi, Veysi, and Meral Gezici Yalçın. “İnsanları Hayvanlardan Ve Robotlardan Ayıran Özelliklerin Atfedilmesinde Kadınsı Ve Erkeksi Cinsiyet İfadesinin Etkisi”. Studies in Psychology, vol. 42, no. 3, Dec. 2022, pp. 667-98, doi:10.26650/SP2022-1067397.
Vancouver
1.Veysi Tanriverdi, Meral Gezici Yalçın. İnsanları Hayvanlardan ve Robotlardan Ayıran Özelliklerin Atfedilmesinde Kadınsı ve Erkeksi Cinsiyet İfadesinin Etkisi. Studies in Psychology. 2022 Dec. 1;42(3):667-98. doi:10.26650/SP2022-1067397