Research Article

Rus Kaynaklarına Göre Lozan Konferansı’nda Boğazlar Meselesi

Number: 36 December 31, 2019
  • Nigâr Maharramova Cengiz
TR EN

Rus Kaynaklarına Göre Lozan Konferansı’nda Boğazlar Meselesi

Abstract

Marmara Denizi, İstanbul ve Çanakkale Boğazı’ndan oluşan Boğazlar Bölgesi, tarih boyunca ekonomik, politik, askeri yönden büyük devletlerin dikkatini çekmiştir. Osmanlı Devleti’nin arazisini ele geçirmeye yönelik emperyalist müdahalenin başarısızlığı ile sonuçlanan Kurtuluş Savaşı sonrasında, Türkiye Cumhuriyeti Devleti’nin yasal sınırlarını onaylamak, yeni bir Yakın Doğu tesis etmek üzere Lozan Konferansı toplanmıştır. Boğazları kontrolünde tutan devletlerle, bu deniz yolundan yararlanmak isteyen devletlerin arasındaki sorunlar ve bu sorunların çözümüne ilişkin çalışmalar, konferansta Boğazlar Meselesi kapsamında tartışılmıştır. Lozan Konferansı yeni Türk devletinin sınırlarının çizildiği bir sözleşme ile sonuçlanmış; antlaşmada Türkiye’nin bağımsız ve egemen bir devlet olduğu tasdik edilirken, Boğazlar konusundaki muamele bu düzenlemeye uygun olarak yapılmamıştır. Bu çalışmada Lozan Konferansı’nda tartışılan en önemli konulardan biri olan Boğazlar Sorununa değinilmiş, konferans süresinde ve ikili görüşmelerde yapılan konuşmalar, öne sürülen çözümler ile ilgili bilgi verilmiştir. Katılan devletlerin meseleye ilişkin siyasi manevraları, bu eylemlerin altında yatan sebepler araştırılmıştır. Bu çalışmanın amacı, Rus diplomatik kaynaklarına dayanarak Karadeniz ile Akdeniz çevresinin ve halklarının ekonomik, kültürel gelişiminde önemli rolü olan bu bölge üzerinde uluslararası ilişkilerin nedenlerini, koşullarını, özelliklerini ve sonuçlarını araştırmaktır. Ayrıca devletlerarası çatışmalar sırasında ve sonrasında ülkelerin konumlarını belirlemek, değerlendirmek, onlara nihai bir tanım vermek de bildirinin temel amaçları içerisinde yer almaktadır. Bu araştırma kapsamında Lozan Konferansı Tutanakları ve Lozan Antlaşması metni ana kaynak olarak incelenmiştir. Konferans tutanaklarının yanı sıra, önemli bulunan hatıratlara, telgraf ve anılara da yer verilmiştir. Lozan Konferansı’nda Boğazlar Meselesi ’ne taraf olan Sovyetler Birliği’nin yaklaşımı SSCB Dışişleri Komiserliği’nin belgeleri, notaları ve mektupları ele alınarak incelenmiştir. Türkiye Cumhuriyeti’nin konferanstaki baş delegesi İsmet İnönü’nün ve Ankara Hükümeti’nin boğazlar sorunu ile ilgili politik yaklaşımları incelenerek yorumlanmıştır. Boğazlar Meselesi’nin konferansa katılan tarafların hedefleri ve stratejik çıkarları açısından kapsamlı jeopolitik analizinin yapılması, bu deneyimin ışığında hangi rejimin yeni Türk devletinin çıkarlarına daha uygun olduğu gerçeğini ortaya çıkarmaya hizmet etmektedir.

Keywords

References

  1. Борьков, Александр В., Ильин, Александр В.: Черноморские проливы и Советско- Турецкие отношения в 1917–1923 гг., Москва, Гуманитарные науки, История, 2014, 3 (31). [Borkov Aleksandr Vasilevich, İlin Aleksandr Vladimirovich, Chernomorskiye Prolivı i SovetskoTuretskiye Otnaşeniye v 1917–1923 gg, İzvestiya VUZOV, Povoljskiy Region, Gumanitarniye Nauki, İstoriya, Moskva, 2014, 3 (31)]
  2. Bilsel, Cemil: “Sovyet Rusya−Türk Notaları Aydınlığında Türk Boğazları”, İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası, Cilt: 14, Sayı: 1- 2, İstanbul, 1948, ss. 1–23.
  3. Budak, Mustafa.: İdealden Gerçeğe Misak-ı Milli’den Lozan’a, Dış Politika, İstanbul, Küre Yayınları, 2002.
  4. Чичерин, Георгий В.: Ленин и внешняя политика, 30 Январ, Известия, 1924. [Chicherin Georgiy V., Lenin i Vneshnyaya Politika, 30 Yanvar, İzvestiya, 1924] Чичерин, Георгий В.: Статьи и Речи по Вопросам Международной Политики, Москва, Издательство СоциальноЭкономической Литературы, 1961. .[Chicherin Georgiy Vasilevich, Stati i Rechi po Voprosam Mejdunarodnoy Politiki, Moskva, İzdatelstvo Sotsialno-Ekonomicheskoy Literaturı, 1961]
  5. Demirci, Sevtap: Belgelerle Lozan, İstanbul, Alfa Yayınları, 2015.
  6. Документы Внешней Политики 5, Москва, Государственное Издательство Политической Литературы, 1961.[Dokumentı Vnesney Politiki 5, Moskva, Gosudarstvennoe İzdatelstvo Politicheskoy Literaturı, 1961]
  7. Документы Внешней Политики 6, Москва, Государственное Издательство Политической Литературы, 1962.[ Dokumentı Vnesney Politiki 6, Moskva, Gosudarstvennoe İzdatelstvo Politicheskoy Literaturı,1962]
  8. Дранов, Борис А.: Черноморские проливы (международно-правовой режим), Москва, Юридическое Издательство Министерства Юстиции СССР, 1948.[Dranov Boris Anisimovich, Chernomorskiye Prolivi (Mejdunarodno- Provavoy Rejim), Moskva, Yuridicheskoye İzdatelstvo Ministerstva Yustitsii SSSR, 1948]

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

-

Journal Section

Research Article

Authors

Nigâr Maharramova Cengiz This is me
0000-0001-9346-1487
Türkiye

Publication Date

December 31, 2019

Submission Date

October 8, 2019

Acceptance Date

December 25, 2019

Published in Issue

Year 2019 Number: 36

APA
Maharramova Cengiz, N. (2019). Rus Kaynaklarına Göre Lozan Konferansı’nda Boğazlar Meselesi. Recent Period Turkish Studies, 36, 179-198. https://doi.org/10.26650/YTA2019-673232
AMA
1.Maharramova Cengiz N. Rus Kaynaklarına Göre Lozan Konferansı’nda Boğazlar Meselesi. Recent Period Turkish Studies. 2019;(36):179-198. doi:10.26650/YTA2019-673232
Chicago
Maharramova Cengiz, Nigâr. 2019. “Rus Kaynaklarına Göre Lozan Konferansı’nda Boğazlar Meselesi”. Recent Period Turkish Studies, nos. 36: 179-98. https://doi.org/10.26650/YTA2019-673232.
EndNote
Maharramova Cengiz N (December 1, 2019) Rus Kaynaklarına Göre Lozan Konferansı’nda Boğazlar Meselesi. Recent Period Turkish Studies 36 179–198.
IEEE
[1]N. Maharramova Cengiz, “Rus Kaynaklarına Göre Lozan Konferansı’nda Boğazlar Meselesi”, Recent Period Turkish Studies, no. 36, pp. 179–198, Dec. 2019, doi: 10.26650/YTA2019-673232.
ISNAD
Maharramova Cengiz, Nigâr. “Rus Kaynaklarına Göre Lozan Konferansı’nda Boğazlar Meselesi”. Recent Period Turkish Studies. 36 (December 1, 2019): 179-198. https://doi.org/10.26650/YTA2019-673232.
JAMA
1.Maharramova Cengiz N. Rus Kaynaklarına Göre Lozan Konferansı’nda Boğazlar Meselesi. Recent Period Turkish Studies. 2019;:179–198.
MLA
Maharramova Cengiz, Nigâr. “Rus Kaynaklarına Göre Lozan Konferansı’nda Boğazlar Meselesi”. Recent Period Turkish Studies, no. 36, Dec. 2019, pp. 179-98, doi:10.26650/YTA2019-673232.
Vancouver
1.Nigâr Maharramova Cengiz. Rus Kaynaklarına Göre Lozan Konferansı’nda Boğazlar Meselesi. Recent Period Turkish Studies. 2019 Dec. 1;(36):179-98. doi:10.26650/YTA2019-673232