“Kişi İle Şirk ve Küfür Arasında Namazın Terki Vardır” Hadisinin Tahlili

Abstract

Bu çalışmada İmâm Müslim’in el-Câmiʿu’s-sahîh’i başta olmak üzere Kütüb-i Tis‘a gibi temel hadis kaynaklarında yer alan, “Kişi ile şirk ve küfür arasında namazın terki vardır” mealindeki hadis incelenmiştir. Bu çerçevede söz konusu hadisin sıhhat tespiti ve metnin anlaşılmasına yönelik değerlendirmeler yapılmıştır. Bunun için önce hadisin bulunduğu kaynaklar tespit edilerek rivâyet tarîkleri sunulmuş, ardından sened tahlili yapılmıştır. Metin tahlili bağlamında ise hadis önce Kur’an’a arz edilmiş, sonra konuyla ilgili diğer hadislerle birlikte ele alınmıştır. Metinde geçen “küfür” ve “şirk” kavramları irdelenmiştir. Ayrıca hadis şârihlerinin ve fukahânın hadis hakkındaki değerlendirmelerine müracaat edilmiştir. Sonuç olarak hadisin metninde yer alan “küfür” ifadesinin ya namazın farziyetini inkâr ederek onu terk edenlere yönelik olduğu yahut kişiyi İslâm dairesinin dışına çıkarmayan, amelî küfür, mecazî küfür ve nimet küfrü (nankörlük) kapsamında anlaşılması gerektiği kanaatine varılmıştır.

Keywords

• Hadîs
• Hadis Tahlili
• Namazı Terk Etmek
• Küfür
• Şirk

An Analysis of the Hadith: “Abandoning Prayer Is a Form of Association with Polytheism and Disbelief”

Abstract

This study examines the hadith, which is found in fundamental hadith sources such as the Kutub al-Tis‘a—particularly Imam Muslim’s al-Jami‘u’s-Sahih—and which states, “Between a person and polytheism and disbelief lies the abandonment of prayer.” In this context, assessments have been made regarding the authenticity of the hadith in question and the interpretation of its text. To this end, the sources containing the hadith were first identified and the chains of transmission were presented, followed by an analysis of the isnad. In the context of textual analysis, the hadith was first compared with the Qur’an and then examined alongside other relevant hadiths. The concepts of “disbelief" and “polytheism” mentioned in the text have been examined. In addition, reference has been made to the interpretations of the hadith commentators and jurists regarding the hadith. Consequently, it has been concluded that the term “disbelief” in the text of the hadith either refers to those who abandon prayer by denying its obligatory nature, or should be understood as falling under the categories of practical disbelief, metaphorical disbelief, and ingratitude—forms of disbelief that do not expel a person from the fold of Islam.

Keywords

• Hadith
• Hadith Analysis
• Abandoning the Prayer
• Disbelief
• Polytheism

References

1. Abdürrezzâk, Ebû Bekr Abdürrezzâk b. Hemmâm b. Nâfi‘ es-San‘ânî el-Himyerî. el-Musannef. thk. Habîburrahmân el-‛Azamî. 12 cilt. Beyrût: Mektebetu’l-İslâmî, 1390/1970.
2. Ahmed b. Hanbel, Ebû Abdillâh Ahmed b. Muhammed eş-Şeybânî. Müsnedü’l İmâm Ahmed b. Hanbel. thk.
3. Şuayb el- Arnavûd v.dğr. 50 cilt. Beyrût: Muessesetu’r-Risâle, 1416/1995.
4. Alî el-Kârî, Ebü’l-Hasen Nûrüddîn Alî b. Sultân Muhammed el-Kârî. Mirkâtü’l-mefâtîh şerhu Mişkâti’l-Mesâbîh. thk. Cemâl ‘Îtânî. Beyrût: Dâru’l-Kutubi’l-İlmiyye, 1422/2001.
5. Altuntaş, Halil. İslâm’da Din Hürriyetinin Temelleri. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 2012.
6. Behnesâvî, Sâlim. el-Hukmu ve kadiyyyetu tekfîr’il-müslim. ‘Ummân: Dâru’l-Beşir, 1405/1980.
7. Buhârî, Ebû Abdillâh Muhammed b. İsmâîl b. İbrâhîm el-Cu‘fî. el-Câmiu’s-Sahîh. thk. Muhammed Züheyr b. Nâsır en-Nâsır. 9 cilt. Beyrût: Dâru Tavku’n-Necât, 1422/2001.
8. Cessâs, Ebû Bekr Ahmed b. Alî er-Râzî. Ahkâmu’l-Kur’ân. thk. Muhamed Sâdık Kamhâvî. 5 cilt. Beyrût: Dâr-u İhyâi’t-Turâsi’l-Arabî, 1412/1992.

9. Cessâs, Ebû Bekr Ahmed b. Alî er-Râzî. Muhtasaru İhtilâfi’l-ulemâ’. thk. Abdullâh Nezîr Ahmed. 5 cilt. Beyrût: Dâru’l-Beşâiru’l-İslâmiyye, 1417/1996.
10. Dârimî, Ebû Muhammed Abdullâh b. Abdurrahmân b. el-Fadl b. Behrâm. Müsnedü’d-Dârimî el-ma‘rûf bi Süneni’d-Dârimî. thk. Hüseyn Selim Esed ed-Dârânî. 4 cilt. Suûdiyye: Dâru’l-Muğnî, 1421/2000.
11. Ebû Dâvûd, Süleymân b. el-Eş‘as b. İshâk es-Sicistânî el-Ezdî. Sünenu Ebî Dâvûd. thk. Muhammed Muhyiddîn Abdülhamît. 4 cilt. Beyrût: el-Mektebetü’l-‘Asriyye, ts.
12. Ebû Hanîfe, Nu‘mân b. Sâbit. el-Fıkhu’l-Ekber (İmâm-ı Azam’ın Beş Eseri içinde) çev. Mustafa Öz. İstanbul: İFAV Yayınları, 2021.
13. Ebü’l-Abbâs Ziyâüddîn Ahmed b. Ömer b. İbrâhîm el-Ensârî el-Kurtubî. el-Müfhim limâ eşkele min Telhîsi kitâbi Müslim. thk. Muhyiddin Dîb Müstû v.dğr. 7 cilt. Beyrût: Dâru İbn Kesîr, 1417/1996.
14. Ebü’l-Ferec Zeynüddîn Abdurrahmân b. Ahmed b. Abdirrahmân Receb el-Bağdâdî ed-Dımaşkî el-Hanbelî. Fethu’l-bârî ʿşerhu Sahîhi’l-Buhârî. thk. Mahmûd b. Şa‘bân b. Abdülmaksûd v.dğr. 10 cilt. Medine: Mektebetü’l- Gurabâ el-Eseriyye, 1417/1996.
15. Ekin, Yunus. Kur’ân’a Göre ‘Küfür’ Kavramı. Sakarya: Sakarya Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2000.
16. Ekinci, Ahmet. “İslam Hukukunda Namaz Kılmayanın Hükmü”. Kocatepe İslami İlimler Dergisi 4/2, (Aralık 2021), 388-409. https://doi.org/10.52637/kiid.982657
17. Elbânî, Muhammed Nâsırüddîn. Hukmu târıki’s-salât. Suûdiyye: Dâru’l-Celâleyn, 1412/1992.
18. Fîrûzâbâdî, Ebü’t-Tâhir Mecdüddîn Muhammed b. Ya‘kûb b. Muhammed. Besâiru zevi’t-temyîz fî letâifi’l- kitâbi’l-‘azîz. thk. Muhammed Alî en-Neccâr. 6. cilt. Kahire: el-Meclisu’l A’lâ li’ş-Şuûni’l-İslâmiyye, 1416/1996.
19. Gölcük, Şerafettin - Toprak, Süleymân. Kelam (Tarih Ekoller ve Problemler). Konya: Tekin Kitabevi, 2010.
20. Gözün, Abdulvehhab. “Bir Vakit Namazı Terk Edenin Durumuyla İlgili Bazı Rivayetlerin Kritiği”. Mütefekkir Aksaray Üniversitesi İslami İlimler Fakültesi Dergisi. 7/13, (Haziran 2020), 177-200. https://doi.org/10.30523/mutefekkir.757986
21. Hâkim en-Nîsâbûrî, Ebû Abdillâh Muhammed b. Abdillâh b. Muhammed. Ma‘rifetu ‘ulûmi’l-hadis. thk. Ahmed b. Fârıs es-Selûm. Beyrût: Dâru İbn Hazm, 1424/2003.
22. Hatipoğlu, Yunus. Hadislerde Namazın Terki. İstanbul: Kitap Dünyası Yayınları, 2024.
23. Hatipoğlu, Yunus. Namazı Terk Etmenin Hükmü İle İlgili Hadislerin Değerlendirilmesi. Diyarbakır: Dicle Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2018.
24. Hattâbî, Ebû Süleymân Hamd (Ahmed) b. Muhammed b. İbrâhîm b. Hattâb el-Hattâbî el-Büstî. Aʿlâmü (İʿlâmü)’l-hadîs fî şerhi Sahîhi’l-Buhârî. thk. Muhammed b. Sa‘d b. Abdurrahman Âl-i Suûd. 4 cilt. Mekke: Merkezü’l-Buhûsi’l-İlmiyye ve İhyâi’t-Türâsi’l-İslâmî, 1409/1988.
25. Haznevî, Mürşid Ma‘şuk. Hukmu târiki’s-salât. b.y.: y.y., 2009.
26. Heysemî, Ebü’l-Hasen Nûreddîn Alî b. Ebî Bekr. Mecmeu’z-zevâid ve menbeu’l-fevâid. 10 cilt. Beyrût: Dâru’l- Kitâbi’l-‘Arabî, ts.
27. Heytemî, Ebü’l-Abbâs Şihâbüddîn Ahmed b. Muhammed b. Muhammed. ez-Zevâcir ‘an iktirâfi’l-kebâir. Beyrût: Dâru’l-Fikr, 1407/1987.
28. İbn ‘Useymîn, Muhammed b. Sâlih. Şerhu Riyâzu’s-sâlihîn. 6 cilt. Riyâd: Medâru’l-Vatan, 1426.
29. İbn ‘Useymîn, Muhammed b. Sâlih. Şerhu’l-mumti‘ ‘alâ Zâdi’l-mustakni‘. thk. ‘Amr b. Süleymân el-Hefeyân. 15 cilt. Cidde: Dâru İbni’l-Cevzî, 1422/2002.
30. İbn Abdilberr, Ebû Ömer Cemâlüddîn Yûsuf b. Abdillâh b. Muhammed en-Nemerî. et-Temhîd limâ fi’l-Muvatta’ mine’l-me‘ânî ve’l-esânîd. thk. Mustafa b. Ahmed el-‘Ulvî - Muhammed Abdu’lkebîr el-Bekrî. 24 cilt. Mağrip: Vizâratü Umûmi’l-Evkâf ve’ş-Şuûni’l-İslâmiyye, 1387/1967.
31. İbn Battâl, Ebü’l-Hasen Alî b. Halef b. Abdilmelik. Şerhû Sahîhi’l-Buhârî. thk. Ebû Temîm Yâsir b. İbrâhîm. 10 cilt. Riyâd: Mektebetu’r-Rüşd, ts.
32. İbn Ebî Şeybe, Ebû Bekr Abdullâh b. Muhammed, el-Musannef. thk. Muhammed ‘Avvâme. 26 cilt. Suûdiyye: Dâru’l-Kıble, 1427/ 2006.
33. İbn Ebî’l-‘İzz, Ebü’l-Hasen Sadrüddîn Alî b. Muhammed. Şerhu’l-‘Akîdeti’t-Tahâviyye. thk. Abdullâh b. Abdülmuhsin et-Türkî - Şuayb el-Arnaût. 2 cilt. b.y.: Muessesetu’r-Risâle, ts.
34. İbn Hacer el-Askalânî, Ahmed b. Alî b. Muhammed. Fethu’l-bârî bi-şerhi Sahîhi’l-Buhârî. thk. Muhammed Fuâd Abdulbâkî v.dğr. 13 cilt. Beyrût: Dâru’l-Ma‘rife, 1379.
35. İbn Hacer el-Askalânî, Ahmed b. Alî b. Muhammed. Ta‘rîfu ehli’t-takdîs bi-merâtibi’l-mevsûfîne bi’t-tedlîs. thk. Âsım b. Abdillâh el-Karyûnî. Ürdün: Mektebetü’l-Menâr, ts.
36. İbn Hacer el-Askalânî, Ahmed b. Alî b. Muhammed. Takrîbu’t-Tehzîb. thk. Muhammed ‘Avvâme. Sûriye: Dâru’r- Reşîd, 1411/1991.
37. İbn Hazm, Ebû Muhammed Alî b. Ahmed b. Saîd. el-Fasl fi’l-milel ve’l-ehvâ’ ve’n-nihal. thk. Muhammed İbrâhîm Nasîr - Abdurrahmân ‘Umeyre. 5 cilt. Beyrût: Daru’l-Cîl, 1416/1996.
38. İbn Hibbân, Muhammed b. Hibbân b. Ahmed el-Bustî. Sahîhu İbni Hibbân bi tertîbi İbni Balabân. tertîb. Ali b. Bâlban el-Fârisî. thk. Şuayb el-Arnaût. 18 cilt. b.y.: Müessesetü’r-Risâle, ts.
39. İbn Hibbân, Muhammed b. Hibbân b. Ahmed el-Bustî. Kitâbu’s-Sikât. thk. Muhammed Abdulmuid Hân. 9 cilt. Dekkân: Dâiretu’l-Maârifi’l-‘Osmâniyye, 1393/1973.
40. İbn Kayyım el-Cevziyye, Ebû Abdillâh Muhammed b. Ebî Bekr b. Eyyûb. Kitâbu’s-salât ve hukmu târikihâ, thk. Teysîr Zu‘aytir. Beyrût: Mektebetu’l-İslâmî, 1401/1981.
41. İbn Kayyım el-Cevziyye, Ebû Abdillâh Muhammed b. Ebî Bekr b. Eyyûb. Medâricü’s-sâlikîn. thk. Muhammed Hâmid el-Fekî. 3 cilt. Beyrût: Dâru’l-Kitâbi’l-‘Arabî, 1393/1973.
42. İbn Kudâme, Ebû Muhammed Muvaffakuddîn Abdullâh b. Ahmed b. Muhammed el-Makdisî. el-Kâfî fî fıkhî’l- İmâm Ahmed b. Hanbel. thk. Muhammed Fâris - Mes’ud Abdulhamîd es-Sa‘dînî. 4 cilt. Beyrût: Dâru’l-Kutubi’l-‘İlmiyye, 1414/1994.
43. İbn Kudâme, Ebû Muhammed Muvaffakuddîn Abdullâh b. Ahmed b. Muhammed el-Makdisî. el-Muğnî. thk. Abdullâh b. Abdulmuhsin et-Turkî - Abdulfettâh Muhammed el-Hulv. 15 cilt. Riyâd: Dâru ‘Âlemi’l-Kutub, 1417/1997.
44. İbn Mâce, Ebû Abdillâh Muhammed b. Yezîd b. Mâce el-Kazvînî. Sünenu İbni Mâce. thk. Muhammed Fuad Abdulbâkî. 2 cilt. b.y.: Dâru İhyâi’l-Kütübi’l-‘Arabiyye, ts.
45. İbn Manzûr, Ebû’l-Fadl Cemâluddîn Muhammed b. Mukrim el-İfrîkî el-Mısrî. Lisânu’l-‘Arab. 15 cilt. Beyrût: Dâru Sâdr, ts.
46. İbn Rüşd el-Hafîd, Ebü’l-Velîd Muhammed b. Ahmed b. Muhammed b. Ahmed. Bidâyetü’l-müctehid ve nihâyetü’l-muktesid. thk. Muhammed Subhî Hasan Hallâk. 4 cilt. Kahire: Mektebetu İbn Teymiyye, 1410.
47. İbn Rüşd el-Kurtubî, Ebü’l-Velîd Muhammed b. Ahmed. el-Beyân ve’t-tahsîl. thk. Muhammed Hacî. 20 cilt. Beyrût: Dâru’l-Garbi’l-İslâmî, 1408/1988.
48. İbn Rüşd el-Kurtubî, Ebü’l-Velîd Muhammed b. Ahmed. el-Mukaddimâtü’l-mümehhidât. thk. Muhammed Hacî. 3 cilt. Beyrût: Dâru’l-Garbi’l-İslâmî, 1408/1988.
49. İbn Teymiyye, Ebü’l-Abbâs Takıyyüddîn Ahmed b. Abdilhâlîm el-Harrânî. Mecmû‘atu’l-fetâvâ. thk. Enver el-Bâz - Âmir el-Cezzâr. 37 cilt. b.y.: Dâru’l-Vefâ, 1426/2005.
50. İbn Teymiyye, Ebü’l-Abbâs Takıyyüddîn Ahmed b. Abdilhâlîm el-Harrânî. İktidâu’s-sırâti’l-müstakîm li- muhâlefeti ashâbi’l-cahîm. thk. Nâsır b. Abdülkerîm el-Akl. 2 cilt. Riyâd: Mektebetu’r-Rüşd, ts.
51. İbn Teymiyye, Ebü’l-Abbâs Takıyyüddîn Ahmed b. Abdilhâlîm el-Harrânî. Şerhu’l-‘Umde. thk. Muhammed Ecmel el-İslâhî - Zâhir b.Sâlim Belfâkîh. 5 cilt. Mekke: Dâru ‘Alemi’l-Fevâid, 1426.
52. İbnu’l-Ca‘d, Ebû’l-Hasan Alî. Müsned. thk. Âmir Ahmed Haydar, Beyrût: Müessesetu Nâdir, 1410/1990.
53. İbnü’s-Salâh, Ebû Amr Takıyyüddîn Osmân b. Salâhiddîn Abdirrahmân b. Mûsâ eş-Şehrezûrî. Sıyânetü Sahîhi Müslim mine’l-ihlâli (haleli) ve’l-galat ve himâyetühû mine’l-iskâti ve’s-sakat. thk. Muvaffak b. Abdullah b. Abdülkâdir. Beyrût: Dâru’l-Garbi’l-İslâmî, 1408.
54. İmrânî, Ebû’l-Hüseyn Yahyâ b. Ebi’l-Hayr b. Sâlim b. Es‘ad. el-Beyân fî mezhebi’ş-Şâfiî. thk. Kâsım Muhammed en-Nûrî. 14 cilt. Beyrût: Dâr’ul-Minhâc, 1421/2000.
55. İsfehânî, Ebü'l-Kasım Hüseyn b. Muhammed b. Mufaddal Râgıb. Müfredâtu elfâzi’l-Kur’ân. thk. Safvân Adnân Dâvûdî. Dımeşk: Dâru’l-Kâlem, 1430/2009.
56. İzmirli, İsmail Hakkı. Yeni İlm-i Kelâm. İstanbul: Çizgi Kitabevi Yayınları, 2022.
57. Karadâvî, Yusuf. Öncelikler Fıkhı. çev. Abdullah Kahraman. İstanbul: Nida Yayıncılık, 2016.
58. Karaman, Fikret vd. Dini Kavramlar Sözlüğü. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 2006.
59. Kılavuz, Ahmet Saim. İman Küfür Sınırı. İstanbul: Marifet Yayınları, 2016.
60. Kızılşeker, Abdurrahim. Kur’ân’a Selefî Yaklaşım -İbn ‘Useymîn Örneği-. Ankara: Sonçağ Akademi Yayıncılık, 2021.
61. Koca, Ferhat. “İbn Teymiyye, Takiyüddin”. Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 20/391-405. İstanbul: TDV Yayınları, 1999.
62. Koçyiğit, Talat. Hadis Usulü. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2013.
63. Köse, Saffet. İslâm Hukuku Açısından Din ve Vicdan Hürriyeti. İstanbul: İZ Yayıncılık, 2003.
64. Mâlik b. Enes, Ebû Abdillâh b. Mâlik b. Ebî Âmir el-Esbehî. el-Muvatta’. thk. Muhammed Fuâd Abdülbâkî. 2 cilt. Beyrût: Dâr-u İhyâi’t-Turâsi’l-Arabî, 1406/1985.
65. Maverdî, Ebü’l-Hasen Alî b. Muhammed b. Habîb el-Basrî. el-Hâvi’l-kebîr fî fıkhî mezhebi’l-İmâmi’ş-Şâfiî ve huve şerhu Muhtasari’l-Muzenî. thk. Alî Mu‘avvid - Adil Abdülmevcûd. 18 cilt. Beyrût: Dâru’l-Kutubi’l-‘İlmiyye, 1414/1994.
66. Menbicî, Ebû Muhammed Alî b. Zekeriyyâ b. Mes‘ûd el-Ensârî. el-Lubâb fi’l-cem‘i beyne’s-sünne ve’l-kitâb. thk. Dr. Muhammed Abdulazîz el-Murâd. 2 cilt. Peşavur: el-Mektebetu’l-Hakkaniyye, 1414/1994.
67. Merginânî, Burhânüddîn Mahmûd b. Ahmed b. Abdilazîz el-Buhârî. el-Muhîtü’l-burhânî fi’l-fıkhî’n-Nu‘mânî. thk. Abdulkerîm Sâmî el-Cundî. 9 cilt. Beyrût: Dâru’l-Kutubi’l-‘İlmiyye, 1424/2004.
68. Mizzî, Ebü’l-Haccâc Cemâlüddîn Yûsuf b. Abdirrahmân b. Yûsuf. Tehzîbu’l-kemâl fî esmâi’r-ricâl. thk. Beşşâr Avvâd Ma‘ruf. 35 cilt. Beyrût: Muessesetu’r-Risâle, 1403/1983.
69. Mübârekfûrî, Ebû’l‐Hasan Ubeydullâh b. Muhammed Abdüsselâm. Mişkâtu’l‐mesâbîh me‘e şerhihi Mir‘âti’l‐mefâtîh. 9 cilt. b.y.: el-Câmi‘etu’s‐Selefiyye, ts.
70. Münâvî, Zeynüddîn Muhammed Abdürraûf b. Tâcil‘ârifîn. Feyzu’l-kadîr şerhu’l-Câmi’i’s-sagîr. 6 cilt. Beyrût: Dâru’l-Ma‘rife, 1391/1972.
71. Müslim, Ebü’l Hüseyn Müslim b. el-Haccâc b. Müslim el-Kuşeyrî. Sahîhu Müslim. thk. Muhammed Fuâd Abdulbaki. 5 cilt. b.y.: Dâru İhyâi’l-Kütübi’l-‘Arabiyye, 1412/1991.
72. Nesâî, Ebû Abdirrahmân Ahmed b. Şu’ayb b. Alî. Sünenu’n-Nesâî. (Hâfız Celâluddîn Suyûtî’nin Şerhi ve İmâm Sindî’nin Haşiyesiyle birlikte) thk. Abdulfettah Ebû Ğudde. 9 cilt. Haleb: Mektebetü’l-Matbuati’l-İslâmiyye, 1414/1994.
73. Nevevî, Ebû Zekeriyyâ Muhyiddîn b. Şeref. el-Minhâc şerhu Sahîhi Müslim b. el-Haccâc. 18 cilt. b.y.: y.y., 1347/1929.
74. Nevevî, Ebû Zekeriyyâ Muhyiddîn b. Şeref. Kitâbu’l-mecmû’ şerhu’l-Muhezzeb li’ş-Şirâzî. thk. Muhammed Necîb el-Mutî’î, 23 cilt. Cidde: Mektebetu’l-İrşâd, ts.
75. Nevevî, Ebû Zekeriyyâ Muhyiddîn b. Şeref. Ravzatü’t-tâlibîn. thk. Züheyr eş-Şâvîş. 12 cilt. Beyrut: Mektebetü’l- İslâmî, ts.
76. Nursî, Said. Asâ-yı Musa. İstanbul: Envâr Neşriyat, 2015.
77. Nursî, Said. Sözler. İstanbul: Envâr Neşriyat, 2014.
78. Nursî, Said. Tarihçe-i Hayat. İstanbul: Envâr Neşriyat, 2015.
79. Sehârenpûrî, Halîl b. Ahmed b. Mecîd. Bezlü’l-mechûd fî halli süneni Ebî Dâvûd. thk. Takiyyüddîn en-Nedvî. 14 cilt. Hindistan: Merkezü’ş-Şeyh Ebi’l-Hasen en-Nedvî li’l-Buhûs ve’d-Dirâsâti’l İslâmiyye, 1427/2006.
80. Seyyâğî, Hüseyn b. Ahmed es-San‘ânî. er-Ravdu’n-nadîr şerhu Mecmu‘u’l-fıkhi’l-kebir. 4 cilt. Beyrût: Dâru’l-Cîl, ts.
81. Sinanoğlu, Mustafa. “Küfür”. Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 26/533-536. Ankara: TDV Yayınları, 2002.
82. Sinanoğlu, Mustafa. “Şirk”. Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 39/193-198. İstanbul: TDV Yayınları, 2010.
83. Sorularla İslamiyet. “Kasten Namazı Terk Eden Kâfir Olur mu? Namaz Kılmayanın Hükmü Nedir, Namaz Kılmayan Kimseye Ceza Uygulanır mı?” Erişim 15 Mart 2026. https://sorularlaislamiyet.com/kasten-namazi- terk-eden-kafir-olur-mu-namaz-kilmayanin-hukmu-nedir-namaz-kilmayan-kimseye-ceza
84. Sübkî, Ebû Nasr Tâcüddîn Abdülvehhâb b. Alî b. Abdilkâfî. Tabakâtu’ş-Şâfiîyyeti’l-kübrâ. thk. Mahmûd Muhammed et-Tanâhî - Abdülfettâh Muhammed el-Hulv. 10 cilt. b.y.: Dâru İhyâi’l-Kütübi’l ‘Arabiyye, 1383/1964.
85. Şâfiî, Ebû Abdullah Muhammed b. İdrîs b. Abbâs. el-Ümm. thk. Rıf’at Fevzî Abdülmuttalib. 11 cilt. b.y.: Daru’l- Vefâ, 1422/2001.
86. Şahinalp, Hacer. Kur’an’da Din Hürriyeti. Ankara: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2009.
87. Şevkânî, Ebû Abdillâh Muhammed b. Alî b. Muhammed. Neylü’l-evtâr şerhu Münteka’l-Ahbâr. 9 cilt. b.y.: el- Memleketu’l-‘Arabiyyetu’s-Suûdiyye, 1431/2010.
88. Şeybânî, Ebû Abdirrahmân Abdullâh b. Ahmed b. Hanbel. Mesâilu’l-İmâm Ahmed rivâyetu ibnihi Abdullâh b. Ahmed. thk. Züheyr eş-Şâvîş. Beyrût: Mektebetu’l-İslâmî, 1401/1981.
89. Tahâvî, Ebû Ca‘fer Ahmed b. Muhammed b. Selâme el-Ezdî el-Hacrî el-Mısrî. Şerhu Müşkili’l-âsâr. thk. Şuayb el-Arnaût. 16 cilt. Beyrût: Müessetü’r-Risâle, 1415/1994.
90. Tahâvî, Ebû Ca‘fer Ahmed b. Muhammed b. Selâme el-Ezdî el-Hacrî el-Mısrî. el-Akîdetu’t-Tahâviyye. Beyrût: Dâru İbn Hazm, 1416/1995.
91. Tîbî, Ebû Muhammed Şerefüddîn Hüseyn b. Abdillâh b. Muhammed. el-Kâşif ʿan hakâʾiki’s-sünen. thk. Abdülhamîd Hindâvî. 13 cilt. Riyâd: Mektebetu Nezzâr Mustafa el-Bâz, 1417/1997.
92. Tirmizî, Ebû Îsâ Muhammed b. Îsâ b. Sevre. el-Câmi‘u’s-Sahîh Sünenu’t-Tirmizî. thk. Ahmed Muhammed Şâkir v.dğr. 5 cilt. Kahire: Mektebetu Mustafa el-Bâbî el-Halebî, 1395/1975.
93. Yazır, Elmalılı M. Hamdi. Hak Dini Kuran Dili, 10 cilt. İstanbul: Eser Neşriyat ve Dağıtım, 1979.
94. Yücel, Ahmet. Hadis Usulü. İstanbul: İFAV Yayınları, 2014.
95. Zehebî, Ebû Abdillâh Şemsüddîn Muhammed b. Ahmed b. ‘Osmân. el-Muğnî fî’d-du‘afâ. thk. Nûreddîn ‘Itr. 2 cilt. b.y.: y.y., ts.
96. Zehebî, Ebû Abdillâh Şemsüddîn Muhammed b. Ahmed b. ‘Osmân. Kitâbu’l-kebâir. b.y.: Dâru’n-Nedveti’l- Cedîde, ts.
97. Zehebî, Ebû Abdillâh Şemsüddîn Muhammed b. Ahmed b. ‘Osmân. Siyeru a‘lâmi’n-nubelâ. thk. Şuayb el- Arnâût. 25 cilt. Beyrût: Muessesetu’r-Risâle, 1405/1985.
98. Zehebî, Ebû Abdillâh Şemsüddîn Muhammed b. Ahmed b. ‘Osmân. Tezkîretu’l-huffâz. thk. Zekeriyyâ ‘Umeyrât. 5 cilt. Beyrût: Dâru’l-Kutubi’l-‘İlmiyye, 1419/1998.
99. Zuhayli, Vehbe. Mevsûatu’l-fıkhi’l-İslâmî ve’l-kadaya el-muasıra. 14 cilt. Dımeşk: Dâru’l-Fikr, 1433/2012.