Araştırma Makalesi

Dicle Nehri’nin Genç Dryas ve Holosen’deki Sıcak - Soğuk İklim Döngülerine Tepkisi

Sayı: 13 15 Ekim 2024
PDF İndir
EN TR

Dicle Nehri’nin Genç Dryas ve Holosen’deki Sıcak - Soğuk İklim Döngülerine Tepkisi

Öz

Bu çalışma Yukarı Dicle Havzasında, Dicle Nehri vadisinin Bismil ve Batman arasında kalan kesiminde yapılmıştır. Çalışmada Dicle Nehri’nin Genç Dryas’daki soğuk ve Holosen’deki soğuk-sıcak iklim döngülerine tepkisinin ortaya konulması hedeflenmiştir. Bu amaç doğrultusunda Dicle vadisinde bulunan 14 höyüğe ait arkeolojik veriler incelenmiştir. Nehrin 5-7 m sekisi üzerinde bulunan höyüklerdeki yerleşme ve terkedilme dönemleri ile küresel iklim döngüleri arasındaki ilişki sorgulanmıştır. Bazı höyüklerde yerleşme dönemi sırasında ve sonrasındaki nehir yatağının konumu belirlenmiştir. Ayrıca Dicle Nehri ve kollarının 5-7 m sekisi üzerinde yer alan arkeolojik yerleşmelere olan (taşkın vb.) etkileri de saptanmıştır. Böylece bu sekiler üzerinde bulunan höyüklerdeki yerleşme ve kesinti dönemleri ile nehrin kazma ve biriktirme dönemleri arasındaki ilişki ortaya çıkarılmıştır. Elde edilen veriler ışığında Dicle Nehri ve kollarının Genç Dryas ve Holosen’deki soğuk iklim döngülerinde yataklarını görece kazdıkları, sıcak iklim döngülerinde ise vadi tabanında biriktirme yaptıkları sonucuna varılmıştır. Bu duruma bağlı olarak da yerleşmelerin nehrin kazma dönemlerinde vadi tabanlarında kurulabildiği sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Akarsu tepkisi , Dicle Nehri , Genç Dryas , Holosen , iklim değişikliği

Kaynakça

  1. Akçay, A. (2017). A Late Uruk-Early Bronze Age Transitional Perıod Cemetery In The Upper Tigris Regıon: Aşağı Salat. OLBA XXV, 49-90. https://dergipark.org.tr/tr/pub/olba/issue/47138/593122
  2. Alley, R. B., Ágústdóttir, A. M. (2005). The 8k event: cause and consequences of a major Holocene abrupt climate change. Quaternary Science Reviews 24, 1123–49. https://doi.org/10.1016/j.quascirev.2004.12.004
  3. Alley, R. B., Mayewski, P. A., Sowers, T., Stuiver, M., Taylor, K. C., Clark, P. U. (1997). Holocene climatic instability: a prominent, widespread event 8200 yr ago. Geology 25, 483–486.
  4. Alley. R.B. (2000). Gisp 2 ice core temperature and accumulation data. IGBP PAGES/World Data Center for Paleoclimatology Data Contribution Series 2004-013, NOAA/NGDC Paleoclimatology Program, Boulder CO-USA: https://www.ncdc.noaa.gov/paleo-search/study/2475.
  5. Ariztegui, D., Asioli, A., Lowe, J. J., Trincardi, F., Vigliotti, L., Tamburini, F., Chondrogianni, C., Accorsi, C. A., Bandini Mazzanti, M., Mercuri, A. M., van der Kaars, S., McKenzie, J. A., Oldfield, F. (2000). Palaeoclimate and the formation of sapropel S1: inferences from Late Quaternary lacustrine and marine sequences in the central Mediterranean region. Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology 158, 215–40. https://doi.org/10.1016/S0031-0182(00)00051-1
  6. Ay, E. (2002). 2000 Yılı Müslüman Tepe (Sahintepe) Kazısı. Tuna, N., Velibeyoğlu, J. (Eds.), Salvage Project of the Archaeological Heritage of the Ilısu-Carchemish Dam Reservoirs Activities in 2000. ODTÜ, s. 491–515, Ankara.
  7. Ay, E. (2021). A Hurrian-Mitanni Temple in Müslümantepe in The Upper Tigris and New Findings. Gaziantep University Journal of Social Sciences 20(2), 338-361. https://doi.org/10.21547/jss.800086
  8. Ay, E., Ay, A., Tarhan, Ç. M. (2013). Müslüman Tepe kazıları 2005-2008. Diyarbakır Müze Müdürlüğü (Ed.) içinde, Ilısu Barajı ve HES projesi arkeolojik kazıları 2004-2008 çalışmaları. T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.
  9. Barber, D. C., Dyke, A., Hillaire-Marcel, C., Jennings, A. E., Andrews, J. T., Kerwin, M. W., Bilodeau, G., McNeely, R., Southon, J., Morehead, M. D., and Gagnon, J. M. (1999). Forcing of the cold event 8200 years ago by catastrophic drainage of laurentide lakes. Nature 400, 344–348. https://www.nature.com/articles/22504
  10. Bartl, P.V. (2012). Giricano and Ziyaret Tepe: Two Middle Bronze Age Sites in the Upper Tigris Region. Studien zur Urbanisierung Nordmesopotamiens, Serie D Supplementa Herausgegeben von Peter Pfälzner, Band 1, ss. 191. Harrassowitz Verlag, Wiesbaden. https://www.academia.edu/1511265/Giricano_and_Ziyaret_Tepe_Two_Middle_Bronze_Age_sites_in_the_Upper_Tigris_Region

Kaynak Göster

APA
Doğan, U. (2024). Dicle Nehri’nin Genç Dryas ve Holosen’deki Sıcak - Soğuk İklim Döngülerine Tepkisi. Jeomorfolojik Araştırmalar Dergisi, 13, 52-70. https://doi.org/10.46453/jader.1523018