Kolat Dağı'nda (Doğu Karadeniz) Geç Kuvaterner Buzullaşmasının Paleobuzul Rekonstrüksiyonu ve Paleoiklim Koşulları

Mount Kolat (Çakırgöl) is located approximately 45 km south of Trabzon and constitutes one of the major mountain massifs of the Eastern Black Sea Mountains. This terrain, which experienced extensive Late Quaternary glaciations, currently hosts no active glaciers. However, the geomorphological features shaped by these past glaciers remain remarkably well-preserved. In this study, evidence for glacial landforms on Mount Kolat was initially identified using satellite imagery. The spatial extent of glaciation was then delineated using stereoscopic aerial photographs obtained from the General Directorate of Mapping (GDM) and subsequently verified through field investigations. The Late Quaternary glacial evolution of Mount Kolat was assessed in relation to the region's climatic characteristics. For this purpose, data from the GDM and datasets acquired via Unmanned Aerial Vehicles (UAVs) during fieldwork were analyzed within a Geographic Information System (GIS) framework. Morphometric analyses led to the identification of six glacial valleys and eleven cirques. Palaeoglacial reconstructions indicated that palaeoglacier thicknesses averaged 94 m, with lengths reaching up to 8.5 km. Based on these reconstructions, the palaeo-equilibrium line altitude (pELA) was estimated to range from 2624 to 2635 m. On the massif, the cirque aspects show a statistically significant clustering toward NNE, with a mean vector of 25.4°, suggesting that variations in solar insolation, together with sectoral precipitation patterns and moisture availability, exerted an azimuthal control on cirque orientation. Evaluation of pELA-based palaeoclimate reconstructions, combined with regional proxy records and climate model outputs, suggests that the region experienced temperature depressions of approximately −12.7 °C to −14.7 °C relative to present conditions, accompanied by a drier climate regime with precipitation amounts reduced by about 37%–39% compared to today. These results indicate that the temperature depression was more influential on the palaeoglaciation processes in the Eastern Black Sea Mountains than the precipitation change.

Kolat (Çakırgöl) Dağı, Trabzon’un yaklaşık 45 km güneyinde yer almakta olup, Doğu Karadeniz Dağları’nın önemli kütlelerinden birini oluşturmaktadır. Doğu Karadeniz Dağları boyunca Geç Kuvaterner buzullaşmalarının etkili olduğu bu dağlık alan, günümüzde aktif buzul barındırmamakla birlikte, geçmiş buzullaşmalar tarafından şekillendirilmiş jeomorfolojik unsurların büyük ölçüde tazeliğini koruduğu bir sahadır. Bu çalışmada, Kolat (Çakırgöl) Dağı’ndaki buzul şekillerine ait kanıtlar öncelikle uydu görüntüleri kullanılarak belirlenmiş, ardından Harita Genel Müdürlüğü’nden (HGM) temin edilen stereoskopik hava fotoğrafları yardımıyla buzullaşmanın mekânsal boyutları tanımlanmış ve arazi çalışmalarıyla doğrulanmıştır. Kolat (Çakırgöl) Dağı’nın Geç Kuvaterner buzullaşma evrimi, bölgenin iklimsel özellikleri dikkate alınarak değerlendirilmiş; bu kapsamda HGM verileri ile arazi çalışmaları sırasında insansız hava araçları (İHA) aracılığıyla elde edilen veriler Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) ortamında analiz edilmiştir. Yapılan analizler sonucunda alanda altı buzul vadisi ve on bir sirk tanımlanmıştır. Paleobuzul rekonstrüksiyonları sonucunda ise Kolat (Çakırgöl) Dağı’nda paleobuzul kalınlıklarının ortalama 94 m’ye ve uzunlukların 8.5 km’ye kadar ulaştığı ve gerçekleştirilen bu rekonstrüksiyonlara bağlı olarak paleo denge hattı yüksekliğinin (pELA) 2624–2635 m aralığında değiştiği belirlenmiştir. Tüm sirklerin kuzeye baktığı kütlede, yönelimin istatistiksel olarak anlamlı bir biçimde 25,4°’lik ortalama vektör ile KKD yönünde toplandığı ve güneşlenme karşıtlıklarının yanı sıra sektörel yağış ve nem etkisinin de azimut kontrolü sağladığı görülmektedir. pELA temelli paleoiklim analizlerinin, bölgesel vekil kayıtlar ve iklim modeli sonuçlarıyla birlikte değerlendirilmesi, bölgede günümüze kıyasla yaklaşık −12,7 °C ile −14,7 °C arasında değişen sıcaklık düşüşlerinin gerçekleşmiş olabileceğini ortaya koymaktadır. Elde edilen sonuçlar, bu soğuma koşullarına daha kurak bir iklim rejiminin eşlik ettiğini ve yağışların günümüze göre %37 ve %39 daha düşük olduğunu göstermektedir. Bu sonuçlar, güncel iklim özellikleri ile karşılaştırıldığında, Doğu Karadeniz Dağları’ndaki paleo buzullaşma süreçleri üzerinde sıcaklık faktörünün nemlilik faktörüne göre daha fazla etkili olduğunu göstermektedir.