Research Article

Ardıçtepe Baraj Havzası’nda Erozyon Hassasiyet Analizinin Belirlenmesinde Yağış ve Arazi Yüzey Kapalılık Etkileşiminin MPSIAC Yöntemiyle Analizi

Number: 16 April 15, 2026
TR EN

Ardıçtepe Baraj Havzası’nda Erozyon Hassasiyet Analizinin Belirlenmesinde Yağış ve Arazi Yüzey Kapalılık Etkileşiminin MPSIAC Yöntemiyle Analizi

Abstract

Baraj havzalarında erozyon süreçleri, rezervuara taşınan sediment miktarını artırarak barajların depolama kapasitesini ve ekonomik ömrünü doğrudan etkilemektedir. Bu çalışmada, Ardıçtepe Baraj Havzası’nda erozyon hassasiyetinin belirlenmesinde, MPSIAC (Modified Pacific Southwest Interagency Committee) modeli kullanılarak özellikle yağış (X₃) ve arazi yüzey kapalılığı (X₆) faktörlerinin mekânsal etkileşimi analiz edilmiştir. MPSIAC modelinde yer alan dokuz parametre arasından bu iki faktörün seçilmesinin temel gerekçesi; yağış erozivitesi ve bitki örtüsü kapalılığının kısa ve orta vadede değişkenlik gösterebilen, iklimsel dalgalanmalara ve arazi kullanımına doğrudan bağlı dinamik faktörler olmasıdır. Buna karşılık litoloji, toprak yapısı ve topoğrafya gibi diğer parametreler büyük ölçüde statik nitelikte olup baraj işletme süresi boyunca sınırlı değişim göstermektedir. Çalışma kapsamında, İvrindi Meteoroloji İstasyonu’na ait uzun yıllar ortalama yağış verileri hesaplanarak arazi yüzeylerine paralel olacak şekilde yağış miktarı artışı belirlenmiştir; arazi yüzey kapalılığı ise güncel orman ve arazi kullanım verileri kullanılarak sınıflandırılmıştır. Elde edilen raster katmanlar çakıştırılarak, yüksek yağış erozivitesi ile düşük kapalılık oranlarının kesiştiği kritik erozyon zonları belirlenmiştir. Bulgular; havza genelinde yüksek yağış erozivitesi ile düşük kapalılık oranlarının kesiştiği kritik zonların, sediment taşınımı açısından başlıca risk bölgelerini oluşturduğunu ortaya koymaktadır. Sonuç olarak bu çalışma; havza genelinin %27,58’ini temsil eden 7.036 hektarlık bir alanın 'yüksek' ve 'çok yüksek' erozyon riski altında olduğunu ortaya koymuştur. Elde edilen bulgular, erozyonun yalnızca çok sayıda faktörün toplam etkisiyle değil, özellikle yağışın tetikleyici gücü ile arazi örtüsünün koruyucu kapasitesi arasındaki dinamik dengenin bozulmasıyla şiddetlendiğini göstermektedir. Bu iki faktöre odaklanılarak yapılan analizler, barajın uzun vadeli sürdürülebilirliği açısından öncelikli müdahale alanlarının belirlenmesine olanak tanımakta ve havza yönetimi için stratejik bir karar destek altyapısı sunmaktadır.

Keywords

Ardıçtepe Barajı, MPSIAC Modeli, Erozyon Hassasiyeti, Havza Yönetimi, Yağış-Kapalılık Etkileşimi

Supporting Institution

Balıkesir Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Birimi

Project Number

2025/240

Ethical Statement

Bu çalışma, insan veya hayvan denekleri üzerinde gerçekleştirilen bir araştırma niteliği taşımamaktadır. Çalışmada kullanılan veriler, mevcut haritalar, sayısal veri setleri ve literatür kaynaklarından elde edilmiş olup, etik kurul izni gerektiren herhangi bir süreç içermemektedir. Araştırma sürecinde bilimsel araştırma ve yayın etiği ilkelerine uyulmuştur.

Thanks

Bu çalışma, Ayşe SARIDURAN tarafından Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Coğrafya Anabilim Dalı’nda hazırlanan doktora tezinden üretilmiştir. Araştırma, Balıkesir Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Birimi tarafından 2025/240 numaralı proje kapsamında desteklenmiştir. Çalışmanın yürütülmesi ve geliştirilmesi sürecinde değerli katkı, görüş ve yönlendirmeleri için Prof. Dr. Abdullah SOYKAN’a, Prof. Dr. İsa CÜREBAL’a ve Dr. Öğr. Üyesi Murat FIÇICI’ya teşekkür ederim.

References

  1. Atalay, İ. & Cürebal, İ. (2018). Türkiye’de erozyonu önleme ve erozyon miktarını belirlemeye yönelik çalışmalar. ss. 296-327. Atalay, İ., Uygulamalı Hidrografya içinde, META Basım Matbaacılık Hizmetleri, İzmir.
  2. Atalay Dutucu, A. & Mutlu, YE. (2022). Yuvacık Barajı Havzası’nda erozyon risk analizi. Ege Coğrafya Dergisi, 31(2), 289-303. https://doi.org/10.51800/ecd.1133879
  3. Aykır, D. & Fıçıcı, M. (2022). Çıldır Gölü Havzasında erozyon risk analizi. Jeomorfolojik Araştırmalar Dergisi, 9: 38-49. https://doi.org/10.46453/jader.1144699
  4. Cürebal, İ. & Ekinci, D. (2006). Kızılkeçili Deresi Havzasında CBS tabanlı RUSLE (3d) yöntemiyle erozyon analizi. Türk Coğrafya Dergisi, 47, 115–130. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/198508
  5. Cürebal, İ., Efe, R., Soykan, A. & Sönmez, S. (2012). Üç boyutlu modelleme kullanılarak siltasyon miktarının ölçülmesi: Çaygören Barajı Örneği. UJES 2012, III. Ulusal Jeomorfoloji Sempozyumu Bildiriler Kitabı, ss. 729-738, Hatay.
  6. Danacıoğlu, Ş. & Tağıl, Ş. (2017). Bakırçay Havzası’nda Rusle modeli kullanarak erozyon riskinin değerlendirmesi. Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 20 (37), 1-18. https://doi.org/10.31795/baunsobed.645168
  7. Durak, M. (2024). Erosion analysis of Kuruçay Stream basin (Edremit—Balikesir, Türkiye). Journal of the Bulgarian Geographical Society, 51, 23–44. https://doi.org/10.3897/jbgs.e128013
  8. Durak, M. & Cürebal, İ. (2025). RUSLE (3D) modeli kullanılarak toprak erozyonu tahmini; Atikhisar Barajı Havzası örneği (Çanakkale). MEMBA Su Bilimleri Dergisi, 11 (1), 138-151. https://doi.org/10.58626/memba.1655532
  9. Efe, R., Ekinci, D. & Cürebal, İ. (2008a). Erosion analysis of Fındıklı Creek Catchment (NW of Turkey) using GIS based )on RUSLE (3d) method. Fresenius Environmental Bulletin, 17(5): 568–576.
  10. Efe, R., Ekinci, D. & Cürebal, İ. (2008b). Erosion analysis of Şahin Creek Watershed (NW of Turkey) using GIS based on RUSLE (3d) method. Journal of Applied Science, 8 (1), 49–58.
APA
Sariduran, A., & Soykan, A. (2026). Ardıçtepe Baraj Havzası’nda Erozyon Hassasiyet Analizinin Belirlenmesinde Yağış ve Arazi Yüzey Kapalılık Etkileşiminin MPSIAC Yöntemiyle Analizi. Jeomorfolojik Araştırmalar Dergisi, 16, 245-267. https://doi.org/10.46453/jader.1890391
AMA
1.Sariduran A, Soykan A. Ardıçtepe Baraj Havzası’nda Erozyon Hassasiyet Analizinin Belirlenmesinde Yağış ve Arazi Yüzey Kapalılık Etkileşiminin MPSIAC Yöntemiyle Analizi. JADER. 2026;(16):245-267. doi:10.46453/jader.1890391
Chicago
Sariduran, Ayşe, and Abdullah Soykan. 2026. “Ardıçtepe Baraj Havzası’nda Erozyon Hassasiyet Analizinin Belirlenmesinde Yağış Ve Arazi Yüzey Kapalılık Etkileşiminin MPSIAC Yöntemiyle Analizi”. Jeomorfolojik Araştırmalar Dergisi, nos. 16: 245-67. https://doi.org/10.46453/jader.1890391.
EndNote
Sariduran A, Soykan A (April 1, 2026) Ardıçtepe Baraj Havzası’nda Erozyon Hassasiyet Analizinin Belirlenmesinde Yağış ve Arazi Yüzey Kapalılık Etkileşiminin MPSIAC Yöntemiyle Analizi. Jeomorfolojik Araştırmalar Dergisi 16 245–267.
IEEE
[1]A. Sariduran and A. Soykan, “Ardıçtepe Baraj Havzası’nda Erozyon Hassasiyet Analizinin Belirlenmesinde Yağış ve Arazi Yüzey Kapalılık Etkileşiminin MPSIAC Yöntemiyle Analizi”, JADER, no. 16, pp. 245–267, Apr. 2026, doi: 10.46453/jader.1890391.
ISNAD
Sariduran, Ayşe - Soykan, Abdullah. “Ardıçtepe Baraj Havzası’nda Erozyon Hassasiyet Analizinin Belirlenmesinde Yağış Ve Arazi Yüzey Kapalılık Etkileşiminin MPSIAC Yöntemiyle Analizi”. Jeomorfolojik Araştırmalar Dergisi. 16 (April 1, 2026): 245-267. https://doi.org/10.46453/jader.1890391.
JAMA
1.Sariduran A, Soykan A. Ardıçtepe Baraj Havzası’nda Erozyon Hassasiyet Analizinin Belirlenmesinde Yağış ve Arazi Yüzey Kapalılık Etkileşiminin MPSIAC Yöntemiyle Analizi. JADER. 2026;:245–267.
MLA
Sariduran, Ayşe, and Abdullah Soykan. “Ardıçtepe Baraj Havzası’nda Erozyon Hassasiyet Analizinin Belirlenmesinde Yağış Ve Arazi Yüzey Kapalılık Etkileşiminin MPSIAC Yöntemiyle Analizi”. Jeomorfolojik Araştırmalar Dergisi, no. 16, Apr. 2026, pp. 245-67, doi:10.46453/jader.1890391.
Vancouver
1.Ayşe Sariduran, Abdullah Soykan. Ardıçtepe Baraj Havzası’nda Erozyon Hassasiyet Analizinin Belirlenmesinde Yağış ve Arazi Yüzey Kapalılık Etkileşiminin MPSIAC Yöntemiyle Analizi. JADER. 2026 Apr. 1;(16):245-67. doi:10.46453/jader.1890391