Research Article

XIX. yüzyıl ortalarında Menemen şehrinde demografik ve mesleki yapı

Number: 5 July 30, 2026
TR EN

XIX. yüzyıl ortalarında Menemen şehrinde demografik ve mesleki yapı

Abstract

XIX. yüzyılda Osmanlı şehirlerinin sosyo-ekonomik yapısının ortaya konulmasında temettuat defterleri önemli birincil kaynaklar arasında yer almaktadır. Bu çalışma, Menemen şehir merkezine ait H. 1260-1261 (1844-1845) tarihli iki temettuat defterinden elde edilen veriler doğrultusunda şehrin demografik ve mesleki yapısını tarihi coğrafya perspektifiyle ortaya koymayı amaçlamaktadır. Araştırma, şehrin demografik yapı ile mesleklerin etnik-dinî gruplara ve mekâna göre dağılımının nasıl şekillendiğini sorgulamaktadır. Araştırmanın veri kaynağını defterlerdeki mahallelere ait nüfus, meslekler ve işyeri kayıtları oluşturmuş; bu veriler nicel ve mekânsal analiz yöntemleriyle değerlendirilmiştir. Bulgulara göre şehir 26 mahalleden oluşmakta, yaklaşık 3.609 kişilik nüfusun %57,8'i Müslüman, %38,2'si Rum ve %4'ü Ermeni'dir. Çalışma durumu belirlenebilen nüfusun %48,5'i zanaat ve ticaret, %44,8'i ziraat, %3,2'si görevliler grubunda yer almakta, %3,6'sı ise herhangi bir meslekle ilişkilendirilmemektedir. Şehirde toplam 105 farklı meslek tespit edilmiş; etnik ve dini grupların bazı mesleklerde uzmanlaşma gösterdiği belirlenmiştir. Müslümanların ağırlıklı olarak zanaat ve ticarette, Rumların ziraatte, Ermenilerin ise zanaat ve ticarette yoğunlaştığı belirlenmiştir. Bulgular, Menemen'in XIX. yüzyılda zanaat ve ticaret ile tarımsal üretim faaliyetlerinin birlikte şekillendirdiği çok işlevli bir şehir ekonomisine sahip olduğunu ortaya koymaktadır. Sonuç olarak çalışma, temettuat defterlerinin tarihi beşerî ve ekonomik coğrafyanın yeniden inşasında sunduğu araştırma potansiyelini ortaya koymakta ve Osmanlı dönemi tarihi coğrafya literatürüne katkı sağlamaktadır.

Keywords

References

  1. Aydın Vilayeti (1879). Aydın vilâyeti salnâmesi. 1296/1879 (Def’a 1)
  2. Bakkal, C. (1994). Menemen kazası XV-XVIII. yüzyıllar (Tez No. 42538) [Doktora tezi, Ege Üniversitesi] Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
  3. Barkan, Ö. L. (1953). Tarihî demografi araştırmaları ve Osmanlı tarihi. Journal of Turkology, 10, 1-26. https://doi.org/10.18345/tm.18601
  4. Bayartan, M. (2003). XIX. yüzyılda Kütahya’nın tarihi coğrafyası (Tez No. 140709) [Doktora tezi, İstanbul Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
  5. Bilgi, N. (2001). 1842 yılında Saruhan sancağı’nın nüfusu ve idarî bölünüşü. Manisa Araştırmaları, 1, 87-122.
  6. Cumhurbaşkanlığı Osmanlı Arşivi, ML.VRD.TMT kodlu, 2345 numaralı Menemen Temettuat Defteri
  7. Cumhurbaşkanlığı Osmanlı Arşivi, ML.VRD.TMT kodlu, 2347 numaralı Menemen Temettuat Defteri
  8. Çadırcı, M. (2013). Tanzimat döneminde Anadolu kentlerinin sosyal ve ekonomik yapısı. Türk Tarih Kurumu Yayınları.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Historical Geography

Journal Section

Research Article

Publication Date

July 30, 2026

Submission Date

June 17, 2026

Acceptance Date

July 29, 2026

Published in Issue

Year 2026 Number: 5

APA
Kaya, D. S. (2026). XIX. yüzyıl ortalarında Menemen şehrinde demografik ve mesleki yapı. Journal of Anatolian Geography, 5. https://doi.org/10.65652/jag.1973496
AMA
1.Kaya DS. XIX. yüzyıl ortalarında Menemen şehrinde demografik ve mesleki yapı. JAG. 2026;(5). doi:10.65652/jag.1973496
Chicago
Kaya, Didem Sevtap. 2026. “XIX. Yüzyıl Ortalarında Menemen şehrinde Demografik Ve Mesleki Yapı”. Journal of Anatolian Geography, nos. 5. https://doi.org/10.65652/jag.1973496.
EndNote
Kaya DS (July 1, 2026) XIX. yüzyıl ortalarında Menemen şehrinde demografik ve mesleki yapı. Journal of Anatolian Geography 5
IEEE
[1]D. S. Kaya, “XIX. yüzyıl ortalarında Menemen şehrinde demografik ve mesleki yapı”, JAG, no. 5, July 2026, doi: 10.65652/jag.1973496.
ISNAD
Kaya, Didem Sevtap. “XIX. Yüzyıl Ortalarında Menemen şehrinde Demografik Ve Mesleki Yapı”. Journal of Anatolian Geography. 5 (July 1, 2026). https://doi.org/10.65652/jag.1973496.
JAMA
1.Kaya DS. XIX. yüzyıl ortalarında Menemen şehrinde demografik ve mesleki yapı. JAG. 2026. doi:10.65652/jag.1973496.
MLA
Kaya, Didem Sevtap. “XIX. Yüzyıl Ortalarında Menemen şehrinde Demografik Ve Mesleki Yapı”. Journal of Anatolian Geography, no. 5, July 2026, doi:10.65652/jag.1973496.
Vancouver
1.Didem Sevtap Kaya. XIX. yüzyıl ortalarında Menemen şehrinde demografik ve mesleki yapı. JAG. 2026 Jul. 1;(5). doi:10.65652/jag.1973496

 

The content of the Journal of Anatolian Geography is licensed under a Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International License (CC BY-SA 4.0), unless otherwise stated.  

31700