Review

Endokrin Bozucuların Ergen Sağlığı Üzerine Etkileri

Volume: 23 Number: 2 June 30, 2023
EN TR

Endokrin Bozucuların Ergen Sağlığı Üzerine Etkileri

Abstract

Endokrin bozucu kimyasallar günlük yaşamda kullanılan sabun,şampuan, parfüm gibi kişisel bakım ürünleri, mutfak gereçleri, tekstil malzemeleri, plastik şişe ve kaplar, oyuncaklar gibi birçok üründe, hatta gıdalar ve içme sularında yer almaktadır. Bu kimyasalların vücuda girişi sindirim, ciltten emilim, inhalasyon, anne sütü ve transplasental yolla olabilmektedir. Her ne kadar bazı kimyasalların kullanımına kısıtlama getirilmiş olsa da benzer kimyasalların yeniden piyasaya sürülmesi, bazı kimyasalların ise çevrede veya besin zincirlerinde uzun süre kalma yetenekleri dolayısıyla maruziyet devam etmektedir. Kuşaklar arası etkilere dahi sebep olan endokrin bozucuların vücutta birçok sistem üzerinde olumsuz etkilerinin olduğu yapılan çalışmalarda gösterilmiştir. Meme, prostat gibi hormon ilişkili kanserler, diyabet, obezite, erken puberte, hormon düzey değişiklikleri, infeksiyonlara eğilim, otoimmun hastalıklar, astım, dikkat eksikliği-hiperaktivite bozukluğu ve öğrenme güçlüğü yol açtığı olumsuz sağlık sonuçlarından bazılarıdır. Gelişiminde genetik ve çevresel faktörlerin birlikte rol aldığı bazı endokrin hastalıklar ve kanserlerde yıllar içerisinde görülen artış, endokrin bozuculara maruziyetin bu duruma katkısı olduğuna dikkat çekmektedir. Bu derlemede fitoöstrojenler, bisfenol A, fitalatlar, perflor gruplu kimyasallar (PFAS) , dioksinler ve poliklorlu bifeniller (PCB) gibi endokrin bozucu kimyasalların ergen sağlığı üzerinde oluşturacağı etkiler güncel çalışmalar eşliğinde incelenmiştir. Temasa yönelik önlemlerin alınması söz konusu kimyasalların ergen sağlığı üzerinde oluşturacağı olumsuz etkileri azaltacaktır.

Keywords

References

  1. Schug T, Johnson AF, Birnbaum LS, Colborn T, Guillette LJ, Crews DP et al. Minireview: Endocrine Disruptors: Past Lessons and Future directions. Mol Endocrinol, August 2016, 30 (8): 833-847. google scholar
  2. Encarnaçao T, Pais A, Campos MG, Burrows HD. Endocrine disrupting chemicals: Impact on human health, wildlife and the environment. Science Progress 2019, Vol.102(1)3-42. google scholar
  3. Lind P, Lind L. Endocrine-disrupting chemicals and risk of diabetes: an evidence-based review. Diabetologia. 2018; 61(7): 1495-1502. google scholar
  4. Bergman A, Heindel JJ, Jobling S, Kidd KA, Zoeller R.T. State of the science of endocrine disrupting chemicals 2012, United Nations Environment Programme and the World Health Organization, 2013. google scholar
  5. Kabir ER, Sharfin Rahman M, Rahman I. A review on endocrine disruptors and their possible impacts. Environmental Toxicology and Pharmacology40(2015):241-258. google scholar
  6. Rietjens I, Louisse J, Beekmann K. The potential health effects of dietary phytoestrogens. British Journal of Pharmacology. 2017 Jun; 174 (11) : 1263-1280. google scholar
  7. Adgent M, Daniels J, Rogan W, Adair L, Edwards L, Westreich D. et al. Early-life soy exposure and age at menarche. Paediatr Perinat Epidemiol.2012 Mar;26(2):163-75. google scholar
  8. Massart, F., Meucci, V., Saggese, G., & Soldani, G. (2008). High growth rate of girls with precocious puberty exposed to estrogenic mycotoxins. J Pediatr, 152, 690-695.) google scholar

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Paediatrics

Journal Section

Review

Publication Date

June 30, 2023

Submission Date

July 9, 2021

Acceptance Date

April 25, 2022

Published in Issue

Year 2023 Volume: 23 Number: 2

APA
Ketenci Altıkardeşler, Ö., & Baş, F. (2023). Endokrin Bozucuların Ergen Sağlığı Üzerine Etkileri. Çocuk Dergisi, 23(2), 171-178. https://doi.org/10.26650/jchild.2023.950386
AMA
1.Ketenci Altıkardeşler Ö, Baş F. Endokrin Bozucuların Ergen Sağlığı Üzerine Etkileri. Çocuk Dergisi. 2023;23(2):171-178. doi:10.26650/jchild.2023.950386
Chicago
Ketenci Altıkardeşler, Özlem, and Firdevs Baş. 2023. “Endokrin Bozucuların Ergen Sağlığı Üzerine Etkileri”. Çocuk Dergisi 23 (2): 171-78. https://doi.org/10.26650/jchild.2023.950386.
EndNote
Ketenci Altıkardeşler Ö, Baş F (June 1, 2023) Endokrin Bozucuların Ergen Sağlığı Üzerine Etkileri. Çocuk Dergisi 23 2 171–178.
IEEE
[1]Ö. Ketenci Altıkardeşler and F. Baş, “Endokrin Bozucuların Ergen Sağlığı Üzerine Etkileri”, Çocuk Dergisi, vol. 23, no. 2, pp. 171–178, June 2023, doi: 10.26650/jchild.2023.950386.
ISNAD
Ketenci Altıkardeşler, Özlem - Baş, Firdevs. “Endokrin Bozucuların Ergen Sağlığı Üzerine Etkileri”. Çocuk Dergisi 23/2 (June 1, 2023): 171-178. https://doi.org/10.26650/jchild.2023.950386.
JAMA
1.Ketenci Altıkardeşler Ö, Baş F. Endokrin Bozucuların Ergen Sağlığı Üzerine Etkileri. Çocuk Dergisi. 2023;23:171–178.
MLA
Ketenci Altıkardeşler, Özlem, and Firdevs Baş. “Endokrin Bozucuların Ergen Sağlığı Üzerine Etkileri”. Çocuk Dergisi, vol. 23, no. 2, June 2023, pp. 171-8, doi:10.26650/jchild.2023.950386.
Vancouver
1.Özlem Ketenci Altıkardeşler, Firdevs Baş. Endokrin Bozucuların Ergen Sağlığı Üzerine Etkileri. Çocuk Dergisi. 2023 Jun. 1;23(2):171-8. doi:10.26650/jchild.2023.950386