Research Article

Birlikte Yaratıcı Faillik: Diferansiyel Büyüme Üzerinden Üretken Tasarıma İçeriden Bakış

Volume: 7 Number: 1 March 30, 2026
EN TR

Birlikte Yaratıcı Faillik: Diferansiyel Büyüme Üzerinden Üretken Tasarıma İçeriden Bakış

Abstract

Bu makale, ikinci sayısal dönüş bağlamında mimari tasarımda yaratıcı faillin niteliğinin nasıl dönüştüğünü sorgulamaktadır. Rönesans’tan bu yana demiurgic, “yarı-tanrısal” yaratıcı mimar figürü etrafında şekillenen insan-merkezli yaratıcı özne anlayışının, üretken algoritmalar, parametrik modelleme ve sayısal üretim teknolojileriyle birlikte geçerliliğini yitirmeye başladığı ileri sürülmektedir. Kuramsal çerçeve, Margaret Boden’in yaratıcılık ölçütleri ve kipleri, insan–bilgisayar birlikte yaratıcılığı literatürü ve 4E biliş (bütünleşmiş, bedenleşmiş, genişletilmiş, enaktif) yaklaşımlarına dayanmaktadır. Çalışma, tasarımı özgün bir bilgi üretim pratiği olarak ele alan tasarım yoluyla araştırma yöntemiyle yürütülmüştür. Uluslararası Mimarlık Bienali 2025 [kör hakemlik süreci gereği kurum adı belirtilmemiştir] için üretilen enstalasyon, araştırmanın hem alanı hem de aracı olarak kullanılmış; geleneksel bereket motifinin parametrik ortamda diferansiyel büyüme algoritmasıyla yeniden üretilmesi ve çok ölçekli 3B baskı süreçleri, araştırmacı-mimarın içeriden deneyimiyle belgelenmiştir. Tasarım günlükleri, sayısal süreç kayıtları, görsel dokümantasyon ve teknik notlardan oluşan veri seti, refleksif nitel bir analizle çözümlenmiştir. Bulgular, ortaya çıkan tasarım düşüncesinin Boden’in yenilik, şaşırtıcılık ve değer ölçütleriyle uyumlu olduğunu; kombinasyonel, keşifsel ve dönüşümsel yaratıcılık kiplerinin tasarım sürecinde iç içe geçtiğini göstermektedir. 4E biliş perspektifiyle okunduğunda yaratıcı faillin, mimarın zihninde değil, mimar–sayısal ortam etkileşiminde dağıtık biçimde ortaya çıktığı görülmektedir. Sonuç olarak çalışma, yaratıcı failliğin tekil yaratıcı mimardan melez birlikte-yaratıcı faile kaydığını ve tasarımın insan ile makinenin karşılıklı icrasında gerçekleşen ilişkisel bir bilişsel eylem olarak kavranması gerektiğini ileri sürmektedir.

Keywords

Ethical Statement

This study does not require ethics committee approval. The research was designed and conducted by the author in accordance with scientific and ethical principles, and it is hereby declared that no unethical practice was involved in any stage of the study.

References

  1. Alberti, L. B. (1988). On the art of building in ten books(J. Rykwert, N. Leach, & R. Tavernor, Trans.). MIT Press.
  2. Alexander, C. (1964). Notes on the synthesis of form. Harvard University Press.
  3. Barad, K. (2007). Meeting the universe halfway: Quantum physics and the entanglement of matter and meaning. Duke University Press.
  4. Boden, M. A. (2010). Creativity and art: Three roads to surprise. Oxford University Press.
  5. Bono, G., & Guerrieri, P. M. (2021). Digital anonymity: Human-machine interaction in architectural design. TECHNE – Journal of Technology for Architecture and Environment, (2), 177–181. https://doi.org/10.13128/techne-10705
  6. Braidotti, R. (2013). The posthuman. Polity Press.
  7. Candy, L., & Edmonds, E. (2018). Practice-based research in the creative arts: Foundations and futures from the front line. Leonardo, 51(1), 63–69. https://doi.org/10.1162/LEON_a_01471
  8. Carpo, M. (2023). Beyond digital design and automation at the end of modernity. MIT Press.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Architectural Design, Information Technologies in Architecture and Design

Journal Section

Research Article

Authors

Publication Date

March 30, 2026

Submission Date

January 10, 2026

Acceptance Date

March 23, 2026

Published in Issue

Year 2026 Volume: 7 Number: 1

APA
Yalçın, F. A. (2026). Birlikte Yaratıcı Faillik: Diferansiyel Büyüme Üzerinden Üretken Tasarıma İçeriden Bakış. Journal of Computational Design, 7(1), 72-93. https://doi.org/10.53710/jcode.1860642
AMA
1.Yalçın FA. Birlikte Yaratıcı Faillik: Diferansiyel Büyüme Üzerinden Üretken Tasarıma İçeriden Bakış. JCoDe. 2026;7(1):72-93. doi:10.53710/jcode.1860642
Chicago
Yalçın, F. Aslı. 2026. “Birlikte Yaratıcı Faillik: Diferansiyel Büyüme Üzerinden Üretken Tasarıma İçeriden Bakış”. Journal of Computational Design 7 (1): 72-93. https://doi.org/10.53710/jcode.1860642.
EndNote
Yalçın FA (March 1, 2026) Birlikte Yaratıcı Faillik: Diferansiyel Büyüme Üzerinden Üretken Tasarıma İçeriden Bakış. Journal of Computational Design 7 1 72–93.
IEEE
[1]F. A. Yalçın, “Birlikte Yaratıcı Faillik: Diferansiyel Büyüme Üzerinden Üretken Tasarıma İçeriden Bakış”, JCoDe, vol. 7, no. 1, pp. 72–93, Mar. 2026, doi: 10.53710/jcode.1860642.
ISNAD
Yalçın, F. Aslı. “Birlikte Yaratıcı Faillik: Diferansiyel Büyüme Üzerinden Üretken Tasarıma İçeriden Bakış”. Journal of Computational Design 7/1 (March 1, 2026): 72-93. https://doi.org/10.53710/jcode.1860642.
JAMA
1.Yalçın FA. Birlikte Yaratıcı Faillik: Diferansiyel Büyüme Üzerinden Üretken Tasarıma İçeriden Bakış. JCoDe. 2026;7:72–93.
MLA
Yalçın, F. Aslı. “Birlikte Yaratıcı Faillik: Diferansiyel Büyüme Üzerinden Üretken Tasarıma İçeriden Bakış”. Journal of Computational Design, vol. 7, no. 1, Mar. 2026, pp. 72-93, doi:10.53710/jcode.1860642.
Vancouver
1.F. Aslı Yalçın. Birlikte Yaratıcı Faillik: Diferansiyel Büyüme Üzerinden Üretken Tasarıma İçeriden Bakış. JCoDe. 2026 Mar. 1;7(1):72-93. doi:10.53710/jcode.1860642

88x31.png

The papers published in JCoDe are licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.