Araştırma Makalesi

Birlikte Yaratıcı Faillik: Diferansiyel Büyüme Üzerinden Üretken Tasarıma İçeriden Bakış

Cilt: 7 Sayı: 1 30 Mart 2026
PDF İndir
EN TR

Birlikte Yaratıcı Faillik: Diferansiyel Büyüme Üzerinden Üretken Tasarıma İçeriden Bakış

Öz

Bu makale, ikinci sayısal dönüş bağlamında mimari tasarımda yaratıcı faillin niteliğinin nasıl dönüştüğünü sorgulamaktadır. Rönesans’tan bu yana demiurgic, “yarı-tanrısal” yaratıcı mimar figürü etrafında şekillenen insan-merkezli yaratıcı özne anlayışının, üretken algoritmalar, parametrik modelleme ve sayısal üretim teknolojileriyle birlikte geçerliliğini yitirmeye başladığı ileri sürülmektedir. Kuramsal çerçeve, Margaret Boden’in yaratıcılık ölçütleri ve kipleri, insan–bilgisayar birlikte yaratıcılığı literatürü ve 4E biliş (bütünleşmiş, bedenleşmiş, genişletilmiş, enaktif) yaklaşımlarına dayanmaktadır. Çalışma, tasarımı özgün bir bilgi üretim pratiği olarak ele alan tasarım yoluyla araştırma yöntemiyle yürütülmüştür. Uluslararası Mimarlık Bienali 2025 [kör hakemlik süreci gereği kurum adı belirtilmemiştir] için üretilen enstalasyon, araştırmanın hem alanı hem de aracı olarak kullanılmış; geleneksel bereket motifinin parametrik ortamda diferansiyel büyüme algoritmasıyla yeniden üretilmesi ve çok ölçekli 3B baskı süreçleri, araştırmacı-mimarın içeriden deneyimiyle belgelenmiştir. Tasarım günlükleri, sayısal süreç kayıtları, görsel dokümantasyon ve teknik notlardan oluşan veri seti, refleksif nitel bir analizle çözümlenmiştir. Bulgular, ortaya çıkan tasarım düşüncesinin Boden’in yenilik, şaşırtıcılık ve değer ölçütleriyle uyumlu olduğunu; kombinasyonel, keşifsel ve dönüşümsel yaratıcılık kiplerinin tasarım sürecinde iç içe geçtiğini göstermektedir. 4E biliş perspektifiyle okunduğunda yaratıcı faillin, mimarın zihninde değil, mimar–sayısal ortam etkileşiminde dağıtık biçimde ortaya çıktığı görülmektedir. Sonuç olarak çalışma, yaratıcı failliğin tekil yaratıcı mimardan melez birlikte-yaratıcı faile kaydığını ve tasarımın insan ile makinenin karşılıklı icrasında gerçekleşen ilişkisel bir bilişsel eylem olarak kavranması gerektiğini ileri sürmektedir.

Anahtar Kelimeler

Etik Beyan

Bu çalışma etik kurul izni gerektirmemektedir. Araştırmacı tarafından tasarlanan araştırma sürecinde bilimsel ve etik ilkelere uygun hareket edilmiş olup, çalışma kapsamında etik dışı herhangi bir uygulama bulunmadığı beyan edilmektedir.

Kaynakça

  1. Alberti, L. B. (1988). On the art of building in ten books(J. Rykwert, N. Leach, & R. Tavernor, Trans.). MIT Press.
  2. Alexander, C. (1964). Notes on the synthesis of form. Harvard University Press.
  3. Barad, K. (2007). Meeting the universe halfway: Quantum physics and the entanglement of matter and meaning. Duke University Press.
  4. Boden, M. A. (2010). Creativity and art: Three roads to surprise. Oxford University Press.
  5. Bono, G., & Guerrieri, P. M. (2021). Digital anonymity: Human-machine interaction in architectural design. TECHNE – Journal of Technology for Architecture and Environment, (2), 177–181. https://doi.org/10.13128/techne-10705
  6. Braidotti, R. (2013). The posthuman. Polity Press.
  7. Candy, L., & Edmonds, E. (2018). Practice-based research in the creative arts: Foundations and futures from the front line. Leonardo, 51(1), 63–69. https://doi.org/10.1162/LEON_a_01471
  8. Carpo, M. (2023). Beyond digital design and automation at the end of modernity. MIT Press.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Mimari Tasarım, Mimarlık ve Tasarımda Bilgi Teknolojileri

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Yayımlanma Tarihi

30 Mart 2026

Gönderilme Tarihi

10 Ocak 2026

Kabul Tarihi

23 Mart 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 7 Sayı: 1

Kaynak Göster

APA
Yalçın, F. A. (2026). Birlikte Yaratıcı Faillik: Diferansiyel Büyüme Üzerinden Üretken Tasarıma İçeriden Bakış. Journal of Computational Design, 7(1), 72-93. https://doi.org/10.53710/jcode.1860642
AMA
1.Yalçın FA. Birlikte Yaratıcı Faillik: Diferansiyel Büyüme Üzerinden Üretken Tasarıma İçeriden Bakış. JCoDe. 2026;7(1):72-93. doi:10.53710/jcode.1860642
Chicago
Yalçın, F. Aslı. 2026. “Birlikte Yaratıcı Faillik: Diferansiyel Büyüme Üzerinden Üretken Tasarıma İçeriden Bakış”. Journal of Computational Design 7 (1): 72-93. https://doi.org/10.53710/jcode.1860642.
EndNote
Yalçın FA (01 Mart 2026) Birlikte Yaratıcı Faillik: Diferansiyel Büyüme Üzerinden Üretken Tasarıma İçeriden Bakış. Journal of Computational Design 7 1 72–93.
IEEE
[1]F. A. Yalçın, “Birlikte Yaratıcı Faillik: Diferansiyel Büyüme Üzerinden Üretken Tasarıma İçeriden Bakış”, JCoDe, c. 7, sy 1, ss. 72–93, Mar. 2026, doi: 10.53710/jcode.1860642.
ISNAD
Yalçın, F. Aslı. “Birlikte Yaratıcı Faillik: Diferansiyel Büyüme Üzerinden Üretken Tasarıma İçeriden Bakış”. Journal of Computational Design 7/1 (01 Mart 2026): 72-93. https://doi.org/10.53710/jcode.1860642.
JAMA
1.Yalçın FA. Birlikte Yaratıcı Faillik: Diferansiyel Büyüme Üzerinden Üretken Tasarıma İçeriden Bakış. JCoDe. 2026;7:72–93.
MLA
Yalçın, F. Aslı. “Birlikte Yaratıcı Faillik: Diferansiyel Büyüme Üzerinden Üretken Tasarıma İçeriden Bakış”. Journal of Computational Design, c. 7, sy 1, Mart 2026, ss. 72-93, doi:10.53710/jcode.1860642.
Vancouver
1.F. Aslı Yalçın. Birlikte Yaratıcı Faillik: Diferansiyel Büyüme Üzerinden Üretken Tasarıma İçeriden Bakış. JCoDe. 01 Mart 2026;7(1):72-93. doi:10.53710/jcode.1860642

88x31.png

JCoDe makaleleri "Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License" altında yayınlanmaktadır.