The Transformation of Municipal Planning Authorities in the Context of Law No. 6360 and the Debate on a New Local Governance Model

Abstract

The local government system in Turkey has a dynamic structure that underwent a radical transformation starting with neoliberal policies after 1980 and culminating in Law No. 6360 adopted in 2012. This study is a qualitative research examining the historical transformation of local governments in Turkey and specifically the structural changes in municipal urban planning powers introduced by Law No. 6360. Adopting document analysis and process tracing as its methodology, the study analyzes the effects of legal regulations on planning practices within the framework of centralization, rescaling of the state and local tutelage. The findings indicate that although Law No. 6360 was introduced with a discourse of decentralization, it has practically led to centralization at the local level by concentrating planning authority in Metropolitan Municipalities. The restriction of district municipalities planning initiatives, the authority confusion created by appointed bodies like Investment Monitoring and Coordination Presidencies (YİKOB) over elected organs, and the exposure of rural areas to development rent through the abolition of village legal entities are identified as the fundamental problem areas of the current system. In conclusion, the study discusses a new, democratic, and participatory local government model based on the principles of subsidiarity and multi-level governance, proposing concrete mechanisms such as legal status for neighborhood councils and the establishment of basin-based planning councils.

Keywords

• Local Governments
• Urban Planning
• Law No. 6360
• Centralization

6360 Sayılı Kanun Bağlamında Belediyelerin Planlama Yetkilerinin Dönüşümü ve Yeni Bir Yerel Yönetim Modeli Tartışması

Abstract

Türkiye’de yerel yönetim sistemi, 1980 sonrası neoliberal politikalarla başlayan ve 2012 yılında kabul edilen 6360 sayılı Kanun ile radikal bir dönüşüme uğrayan dinamik bir yapıya sahiptir. Bu çalışma, Türkiye’de yerel yönetimlerin tarihsel dönüşümünü ve özellikle 6360 sayılı Kanun ile belediyelerin şehir planlama yetkilerinde meydana gelen yapısal değişiklikleri inceleyen nitel bir araştırmadır. Çalışmada yöntem olarak belge incelemesi ve süreç takibi yaklaşımı benimsenmiş; yasal düzenlemelerin planlama pratikleri üzerindeki etkileri, merkezileşme, devletin yeniden ölçeklenmesi ve yerel vesayet kavramları çerçevesinde analiz edilmiştir. Araştırma bulguları, 6360 sayılı Kanun’un yerelleşme söylemine rağmen pratikte planlama yetkisini büyükşehir belediyelerinde toplayarak yerelde merkezileşme sonucunu doğurduğunu göstermektedir. İlçe belediyelerinin planlama inisiyatiflerinin kısıtlanması, Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlıkları (YİKOB) gibi atanmış birimlerin seçilmiş organlar üzerinde yarattığı yetki karmaşası ve köy tüzel kişiliklerinin kaldırılarak kırsal alanların imar rantına açılması, mevcut sistemin en temel sorun alanları olarak tespit edilmiştir. Çalışma sonucunda; yaşanan bu sorunların çözümü için yerindenlik ve çok düzeyli yönetişim ilkeleri temelinde; mahalle meclislerinin yasal statüye kavuştuğu ve havza bazlı planlama konseylerinin oluşturulduğu demokratik, katılımcı yeni bir yerel yönetim modeli tartışmaya açılmaktadır.

Keywords

• : Yerel Yönetimler
• Şehir Planlama
• 6360 Sayılı Kanun

References

1. Alan, A. (2009). Yerelleşme ve merkezileşme açısından Türkiye’de yerel yönetimler reformu (2002-2015 yılları arası dönem) [Yüksek Lisans Tezi, Balıkesir Üniversitesi]. Balıkesir Üniversitesi Kurumsal Akademik Arşiv. https://acikerisim.balikesir.edu.tr/items/bb24b982-7dfa-4723-a805-735d5aaabd59
2. Arslan, C. (2009). Türkiye’de yerel yönetimler ve 2004 sonrası yerel yönetim reformu [Yüksek Lisans Tezi, Gazi Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezDetay.jsp?id=bHpO0irLkJ6QQW8X9x4tAw&no=RdGoueuM3wW6C06svaf57Q
3. Bayramoğlu Özuğurlu, S. (2014). 6360 Sayılı Yasayla Yerel Yönetimlerde Ölçek Reformu: Büyükşehirlerde Sınırların Genişlemesi ve Yerel Demokrasi. Memleket Siyaset Yönetim, 9(22), 1-28.
4. Belli, A. ve Aydın, A. (2017). 6360 sayılı kanun ve yerelde merkezileşme. The Journal of Academic Social Science Studies, 2(55), 401-413. http://dx.doi.org/10.9761/JASSS6945
5. Brenner, N. (2004). New State Spaces: Urban Governance and the Rescaling of Statehood. Oxford University Press.
6. Çavuşoğlu, A. ve Lamba, M. (2020). 6360 sayılı Kanun’un mahalleye dönüşen birimler üzerine etkisi: Antalya ili örneği. Bartın Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 11(21), 123-147
7. Çelik, V. (2013). Bütünşehir Yasası ve Kırsal Alanların Dönüşümü: Ankara Örneği. Çağdaş Yerel Yönetimler, 22(4), 15-35.
8. Çiçek, Y. (2014). Geçmişten günümüze Türkiye’de yerel yönetimler. KSÜ Sosyal Bilimler Dergisi, 11 (1), 53-64.

9. Demiray, Ç. D. (2020). Türkiye’de yerel yönetimler ve 6360 sayılı Kanun’un getirdikleri üzerine bir inceleme [Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Arel Üniversitesi]. YÖK Açık Bilim. https://acikbilim.yok.gov.tr/handle/20.500.12812/623960
10. Dumlu, M. B. (2024). 6360 sayılı kanunun getirdiği yeni büyükşehir belediyesi modelinde kırsal mahallenin konumu: Ankara örneği [Yüksek Lisans Tezi, Hacettepe Üniversitesi]. Hacettepe Üniversitesi Açık Erişim Sistemi. https://openaccess.hacettepe.edu.tr/xmlui/handle/11655/35660
11. Erbay, Y. (2026). 6360 sayılı yasa ile Büyükşehir Belediyeleri’ne verilen yetkilerin uygulamalarında elde edilen sonuçların değerlendirmesi. İdealkent, (50), 448–468. Doi: 10.31198/idealkent.1788727
12. Eryılmaz, B. (1995). Yerel yönetim sendromu. Yeni Türkiye Dergisi, Sayı 4, 340-346
13. Genç, F. N. ve Daşcı, S. (2016). 6360 sayılı kanunun kamu hizmetlerinin sunumuna etkisi: Balıkesir büyükşehir belediyesi örneği. Journal Of Social and Humanities Sciences Research, 3(7), 178-196
14. Görmez, K. (1997). Yerel demokrasi ve Türkiye. Vadi Yayınları
15. Heywood, A. (2015). Siyasetin temel kavramları (2.Baskı). Adres Yayınları
16. Kalağan, G. (2018). Türkiye’de 6360 sayılı büyükşehir yasası kapsamında büyükşehirler/ bütünşehirler: yönetsel yapı, mali/iktisadi boyut ve gelecek vizyonu üzerine bir tartışma. Mehmet Akif Ersoy University Journal of Social Sciences Institute, 10(25), 591-603. https://doi.org/10.20875/makusobed.453775
17. Karakaşlar Yılmaz, Y. (2024). Belediye sınırları içerisinde mahallenin hukuki niteliği ve yapısı: Kırsal mahalle kavramı [Yüksek Lisans Tezi, Bahçeşehir Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp
18. Keleş, R. (2014). Yerinden yönetim ve siyaset. Cem Yayınevi
19. Koçak, S. Y. ve Ekşi, A. (2010). Katılımcılık ve demokrasi perspektifinden türkiye’de yerel yönetimler. SDÜ Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 2010 (21), 295-307.
20. Mengi, A. ve Özgül, C. G. (Ed.). (2024). 6360 Sayılı Yasanın Büyükşehirlerde 10 Yıllık Uygulama Deneyimi (I. Cilt). Ankara Üniversitesi SBF Ernst Reuter İskan ve Şehircilik Merkezi Yayınları.
21. Oktay, T. (2016). 6360 sayılı kanuna dayalı büyükşehir belediye reformunu anlama ve anlamlandırma. Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, 1(1), 71-131
22. Özdemir, S., ve Meşhur, M. Ç. (2011). 5216 sayılı büyükşehir belediyesi Yasası’nın belde belediyelerinin planlama süreçleri üzerinde yarattığı etkiler. Megaron Dergisi, 6(3), 171-183.
23. Şengül, H. T. (2009). Kentsel Çelişki ve Siyaset: Kentleşme, Mekan ve Siyaset Üzerine Bir İnceleme (2. Baskı). İmge Kitabevi.
24. Tekeli, İ. (2009). Modernizm, Modernite ve Türkiye'nin Kentleşme Tarihi. Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
25. Tekeli, İ. (2011). Kent, Kentli Hakları, Kentleşme ve Kentsel Dönüşüm. Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
26. Topçu, F.H. ve Yılmaz, M. (2024). Antalya Büyükşehir Belediyesi. Mengi, A. ve Özgül, C. G. (Ed.). 6360 Sayılı Yasanın Büyükşehirlerde 10 Yıllık Uygulama Deneyimi (I. Cilt) içinde. Ankara Üniversitesi SBF Ernst Reuter İskân ve Şehircilik Merkezi Yayınları.
27. Ünal, A. ve Tanrıvermiş, H. (2018). 6360 sayılı kanun ve zorunlu kentleşme. Çağdaş Yerel Yönetimler Dergisi, 27(2), 1-44.
28. Ünal, F. (2011). Tanzimat’tan cumhuriyete Türkiye’de yerel yönetimlerin yasal ve yapısal dönüşümü. Sosyal Bilimler Dergisi, 30, 241-248.
29. Yıldırım, A. (2015). 6360 numbered on munıcıpal law. Route Educational and Social Science Journal, 2(1), 262-276
30. 3030 Sayılı Büyükşehir Belediyelerinin Yönetimi Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabulü Hakkında Kanun. (1984, 9 Temmuz). T. C. Resmî Gazete (Sayı: 18453). (https://www.resmigazete.gov.tr/arsiv/18453.pdf, Erişim tarihi: 12 Haziran 2025)
31. 3194 Sayılı İmar Kanunu. (1985, 9 Mayıs). T. C. Resmi Gazete (Sayı: 18749). (https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=3194&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5, Erişim tarihi: 15 Haziran 2025)
32. 442 Sayılı Köy Kanunu. (1924, 18 Mart). T. C. Resmî Gazete (Sayı: 68). (https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=442&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=3, Erişim tarihi: 12 Haziran 2025)
33. 5216 Sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu. (2004, 23 Temmuz). T.C. Resmî Gazete (Sayı: 25531). (https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=5216&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5, Erişim tarihi: 12 Haziran 2025)
34. 5302 Sayılı İl Özel İdaresi Kanunu. (2005, 3 Mart). T. C. Resmî Gazete (Sayı: 25745). (https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=5302&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5, Erişim tarihi: 15 Haziran 2025)
35. 6360 Sayılı On Dört İlde Büyükşehir Belediyesi ve Yirmi Yedi İlçe Kurulması ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun. (2012, 6 Aralık). T. C. Resmî Gazete (Sayı: 28489). (https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2012/12/20121206-1.htm, Erişim tarihi: 15 Haziran 2025)