Functional Benchmarking: A Comparative Analysis of Primary Health Care Systems in Türkiye and the Netherlands

Öz

Aim: This study uses functional benchmarking to compare primary health care services' organizational and operational characteristics in Türkiye and the Netherlands. Methods: Adopting a qualitative research design, this analysis is based on a combination of literature review, official institutional reports, and a field observation conducted by the researchers at a primary care center in Utrecht, the Netherlands. Data were analyzed using comparative tables and SWOT analysis techniques to evaluate. Results: The Dutch primary care system comprises integrated digital infrastructures, structured appointments and triage mechanisms, and multidisciplinary teams that deliver patient-centered care. The referral system is also strictly implemented, and clinical decision support systems are commonly used. In contrast, while the Turkish system provides broad accessibility, it faces challenges such as limited team-based care, developing digital integration, and non-mandatory appointment systems. Significant differences were also identified regarding medical education, scope of services, and patient management strategies. Conclusion: To enhance the effectiveness, sustainability, and patient-centeredness of Türkiye’s primary health care system, it is essential to adapt applicable policy lessons from the Dutch model. Key areas for improvement include integrating digital health systems, expanding multidisciplinary team structures, enforcing referral mechanisms, and developing patient communication platforms.

Anahtar Kelimeler

• Primary health care
• functional benchmarking
• health policy

Destekleyen Kurum

This project was not supported by any external funding.

Etik Beyan

This study utilized only open-access sources and publicly available official reports, and did not include any individual patient data. Therefore, ethical committee approval was not required.

Teşekkür

We extend our sincere gratitude to our esteemed mentors for the opportunities they have provided throughout our residency training and for the exchange program offered by EYFDM, which has opened new pathways for our professional development.

Fonksiyonel Kıyaslama: Türkiye ve Hollanda Birinci Basamak Sağlık Hizmetleri Sistemlerinin Karşılaştırmalı Analizi

Öz

Amaç: Bu çalışma, Türkiye ve Hollanda’daki birinci basamak sağlık hizmetlerinin örgütsel ve işleyiş özelliklerini fonksiyonel kıyaslama yöntemiyle karşılaştırmayı amaçlamaktadır. Yöntem: Nitel bir araştırma tasarımı benimsenmiş olup, çalışma kapsamına literatür taraması, resmi kurumsal raporlar ve araştırmacılar tarafından Hollanda’nın Utrecht ve Maastricht kentindeki birinci basamak sağlık merkezlerinde gerçekleştirilen saha gözlemleri dahil edilmiştir. Veriler, karşılaştırmalı tablolar ve SWOT analizi teknikleri kullanılarak değerlendirilmiştir. Bulgular: Hollanda birinci basamak sağlık sistemi; entegre dijital altyapılar, yapılandırılmış randevu ve triyaj mekanizmaları ile hasta merkezli bakım sunan multidisipliner ekiplerden oluşmaktadır. Sevk sistemi titizlikle uygulanmakta olup, klinik karar destek sistemlerinin kullanımı yaygındır. Buna karşılık, Türkiye sistemi geniş erişilebilirlik sağlamasına rağmen, ekip temelli hizmetlerin sınırlılığı, dijital entegrasyonun gelişim aşamasında olması ve randevu sisteminin zorunlu olmaması gibi zorluklarla karşılaşmaktadır. Ayrıca tıp eğitimi, hizmet kapsamı ve hasta yönetim stratejileri açısından da belirgin farklılıklar saptanmıştır. Sonuç: Türkiye’nin birinci basamak sağlık sistemi olan Aile Sağlığı Merkezlerinin (ASM) etkinlik, sürdürülebilirlik ve hasta merkezliliğinin güçlendirilmesi için, Hollanda modelinden uygulanabilir politika derslerinin uyarlanması önem arz etmektedir. İyileştirme öncelikleri arasında dijital sağlık sistemlerinin entegrasyonu, multidisipliner ekip yapılarının yaygınlaştırılması, sevk mekanizmalarının güçlendirilmesi ve hasta iletişim platformlarının geliştirilmesi yer almaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Birinci basamak sağlık hizmeti
• fonksiyonel kıyaslama
• sağlık politikası

Destekleyen Kurum

Bu projenin herhangi bir dış fon tarafından desteklenmemiştir.

Etik Beyan

Bu araştırmada yalnızca açık erişimli kaynaklar ve kamuya açık resmi raporlar kullanılmış olup herhangi bir bireysel hasta verisine yer verilmemiştir. Bu nedenle etik kurul onayı gerekliliği bulunmamaktadır.

Teşekkür

EYFDM’nin sunduğu değişim olanağı ve üniversite eğitimimiz boyunca bizlere yeni fırsatların kapılarını açan değerli hocalarımıza içten teşekkürlerimizi sunarız.

Kaynakça

1. Starfield B. Is primary care essential?. Lancet. 1994;344(8930):1129-1133. doi:10.1016/s0140-6736(94)90634-3
2. World Health Organization (WHO). (2008). Primary health care - now more than ever.
3. Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı. Sağlıkta Dönüşüm Programı Değerlendirme Raporu. Ankara: Sağlık Bakanlığı; 2011.
4. Uğurlu M, Eğici MT, Yıldırım O, Örnek M, Üstü Y. Aile Hekimliği Uygulamasında Güncel Problemler ve Çözüm Yolları - 2. Ankara Med J. 2012;12(1):4-10.
5. Kringos DS, Boerma W, van der Zee J, Groenewegen P. Europe's strong primary care systems are linked to better population health and higher health spending. Health Aff (Millwood). 2013 Apr;32(4):686-94. doi:10.1377/hlthaff.2012.1242.
6. Schäfer W, Kroneman M, Boerma W, van den Berg M, Westert G, Devillé W, van Ginneken E. The Netherlands: health system review. Health Syst Transit. 2010;12(1):v-xxvii, 1-228.
7. Camp, R. C. (1989). Benchmarking: The search for industry best practices that lead to superior performance. ASQC Quality Press.
8. Smith, P. C. (Ed.). (2009). Performance measurement for health system improvement: experiences, challenges and prospects.

9. OECD/European Observatory on Health Systems and Policies. Netherlands: Country Health Profile 2023. Paris: OECD Publishing; 2023.
10. World Health Organization (WHO). Monitoring the building blocks of health systems: a handbook of indicators and their measurement strategies. Geneva, Switzerland: WHO; 2010.
11. EYFDM. European Young Family Doctors Movement [Internet]. WONCA Europe. 2024 [cited 2025 Jul 14]. Available from: https://eyfdm.eu/
12. Boshuizen, H. P., & Schmidt, H. G. (2008). The development of clinical reasoning expertise. Clinical reasoning in the health professions, 3, 113-121.
13. Johnston N, Sandys N, Geoghegan R, O'Donovan D, Flaherty G. Protecting the health of medical students on international electives in low-resource settings. J Travel Med. 2018 Jan 1;25(1). doi:10.1093/jtm/tax092.
14. Kringos DS, Boerma WGW, Hutchinson A, van der Zee J, de Jong J, Maeseneer JD, et al. Building primary care in a changing Europe: case studies. Copenhagen: World Health Organization. Regional Office for Europe; 2015. Erişim Adresi: https://iris.who.int/handle/10665/330346
15. Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı. Sağlık İstatistikleri Yıllığı 2022. Ankara: Sağlık Bakanlığı Yayınları; 2023.
16. Boerma, W. G., van der Zee, J., & Fleming, D. M. (1997). Service profiles of general practitioners in Europe. European GP Task Profile Study. The British journal of general practice: the journal of the Royal College of General Practitioners, 47(421), 481-486.
17. Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı. Aile Hekimliği Uygulama Yönetmeliği. Resmî Gazete; 2010.
18. Yard | Digital Agency. (2023, November 1). Huisartsgeneeskundige en medisch specialistische richtlijnen in samenhang. NHG. https://www.nhg.org/documenten/richtlijnen-fms-en-nhg/
19. Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı. Aile Hekimliği Bilgi Sistemi (AHBS) Teknik Kılavuzu. Ankara: Sağlık Bakanlığı; 2022.
20. OECD. Health at a Glance: Europe 2022. Paris: OECD Publishing; 2022.
21. OECD/European Observatory on Health Systems and Policies (2021), Netherlands: Country Health Profile 2021, State of Health in the EU, OECD Publishing, Paris, https://doi.org/10.1787/fd18ea00-en
22. Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı. Hastalık Yönetim Platformu (HYP) Kullanıcı Kılavuzu. Ankara: Sağlık Bakanlığı; 2022.
23. Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı, Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü. Sağlıklı Hayat Merkezi Hizmet Sunum Rehberi. Ankara: Sağlık Bakanlığı; 2025 [erişim tarihi: 15 Temmuz 2025]. Erişim adresi: https://hsgm.saglik.gov.tr/depo/birimler/toplum-sagligi-hizmetleri-ve-egitim-db/Dokumanlar/Shm_Rehber_2025.pdf
24. Jeurissen, P., & van Ginneken, E. (2019). The Dutch health system in 2019: Many major reforms, but still work in progress. Health Policy, 123(3), 249-251. https://doi.org/10.1016/j.healthpol.2019.02.005
25. Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı. 2022 MHRS Kullanım Raporu. Ankara: Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü; 2023.
26. Kroneman, M., Boerma, W., van den Berg, M., Groenewegen, P., de Jong, J., & van Ginneken, E. (2016). Netherlands: Health System Review. Health systems in transition, 18(2), 1-240.
27. Türkiye Halk Sağlığı Kurumu. Birinci Basamak Sağlık Hizmetleri El Kitabı. Ankara: Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı; 2021.
28. Vanhommerig, J. W., Verheij, R. A., Hek, K., Ramerman, L., Hooiveld, M., Veldhuijzen, N. J., Veldkamp, R., van Dronkelaar, C., Stelma, F. F., Knottnerus, B. J., Meijer, W. M., Hasselaar, J., & Overbeek, L. I. (2025). Data Resource Profile: Nivel Primary Care Database (Nivel-PCD), The Netherlands. International Journal of Epidemiology, 54(2). https://doi.org/10.1093/ije/dyaf017
29. Yükseköğretim Kurulu (YÖK). Tıpta Uzmanlık Eğitimi Giriş Sınavı (TUS) Kılavuzu. Ankara: Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi (ÖSYM); 2024.
30. National Institute for Public Health and the Environment | RIVM. (n.d.). Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu | RIVM. https://www.rivm.nl/en.
31. Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı. e-Nabız Rehberi ve Veri Standartları. Ankara: Sağlık Bilgi Sistemleri Genel Müdürlüğü; 2023.
32. Royal Dutch Pharmacists Association. Digital prescribing and medication safety. About KNMP. (n.d.). KNMP. https://www.knmp.nl/over-de-knmp/vereniging-knmp/about-knmp
33. Türkiye Cumhuriyeti Sosyal Güvenlik Kurumu. E-Reçete Sistemi Bilgilendirme Dokümanı. Ankara: Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK); 2023.
34. Familie, zorg en gezondheid | Rijksoverheid.nl. (n.d.). Informatie van de Rijksoverheid | Rijksoverheid.nl. https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/themas/familie-zorg-en-gezondheid
35. Erus B, Hatipoğlu O. Physician payment schemes and physician productivity: Analysis of Turkish healthcare reforms. Health Policy. 2017;121(5):553-557. doi:10.1016/j.healthpol.2017.02.012
36. Boerma WGW, Dubois CA. Mapping primary care across Europe. In: Primary care in the driver's seat? Organizational reform in European primary care. Copenhagen: WHO Regional Office for Europe; 2006. p. 24-43.
37. Okma, K. G. H., Cheng, T.-m., Chinitz, D., Crivelli, L., Lim, M.-k., Maarse, H., & Labra, M. E. (2010). Six Countries, Six Health Reform Models? Health Care Reform in Chile, Israel, Singapore, Switzerland, Taiwan, and The Netherlands. Journal of Comparative Policy Analysis: Research and Practice, 12(1-2), 75–113. https://doi.org/10.1080/13876980903076237
38. Paris, V., M. Devaux and L. Wei (2010), “Health Systems Institutional Characteristics: A Survey of 29 OECD Countries”, OECD Health Working Papers, No. 50, OECD Publishing, Paris, https://doi.org/10.1787/5kmfxfq9qbnr-en.
39. Yardim MS, Cilingiroglu N, Yardim N. Financial protection in health in Turkey: the effects of the Health Transformation Programme. Health Policy Plan. 2014 Mar;29(2):177-192. doi:10.1093/heapol/czt002.
40. Demirci B. Transformation in the organizational and financial set-up of the health care system in Turkey - its repercussions and similarities with the English model [PhD thesis]. Ankara: Middle East Technical University; 2012.
41. Espinosa-González AB, Normand C. Challenges in the implementation of primary health care reforms: a qualitative analysis of stakeholders' views in Turkey. BMJ Open. 2019 Jul 19;9(7):e027492. doi:10.1136/bmjopen-2018-027492.
42. Lerberghe, W. van. (2008). Primary health care: now more than ever. World Health Organization.
43. Saltman RB, Figueras J. Analyzing the evidence on European health care reforms. Health Aff (Millwood). 1998 Mar-Apr;17(2):85-108. doi:10.1377/hlthaff.17.2.85.