Research Article

Makine Öğrenmesi Algoritmaları Kullanılarak Türkiye’de Bölgesel Salgın Risk Analizi ve Haritalandırılması

Volume: 15 Number: 4 December 1, 2025
EN TR

Makine Öğrenmesi Algoritmaları Kullanılarak Türkiye’de Bölgesel Salgın Risk Analizi ve Haritalandırılması

Abstract

Bölgesel salgın risklerinin belirlenmesi, halk sağlığını koruma, sağlık hizmetlerini planlama ve kaynak tahsisinin etkin yönetimi açısından büyük önem taşımaktadır. Salgın hastalıklar, hızlı yayılma potansiyelleri nedeniyle özellikle nüfus yoğunluğu yüksek bölgelerde ciddi sağlık ve ekonomik riskler oluşturmaktadır. Bu çalışmada, Türkiye’nin il bazlı salgın risk analizini gerçekleştirmek ve risk seviyelerini haritalandırmak amacıyla makine öğrenimi teknikleri kullanılmıştır. Çalışmada kullanılan veri seti, Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), Google Cloud Console ve Wikipedia’dan elde edilen demografik, coğrafi, sağlık altyapısı ve ulaşım verilerinin entegrasyonu ile oluşturulmuştur. Veri hazırlık sürecinde eksik veri tamamlama, ölçeklendirme ve kategorik değişkenlerin sayısal hale getirilmesi işlemleri uygulanmıştır. Öznitelik önem sıralaması, Rastgele Orman algoritması kullanılarak belirlenmiş ve en etkili değişkenler seçilerek analiz süreci optimize edilmiştir. Salgın risk tahmini için Lojistik Regresyon (LR), Rastgele Orman (RO), Destek Vektör Makineleri (DVM), Naive Bayes (NB) ve XGBoost (XGB) algoritmaları kullanılmıştır. Algoritmaların performansı doğruluk oranı, ROC eğrisi, AUC skoru ve karışıklık matrisi analiz edilerek karşılaştırılmıştır. Elde edilen sonuçlara göre, XGB algoritması %98 doğruluk oranı ile en iyi performansı sergilemiştir. RO ve DVM %96 doğruluk oranı ile başarılı sonuçlar elde etmiştir. NB algoritması %92 doğruluk oranına sahip olup hızlı tahminleme avantajı sağlamıştır. En düşük doğruluk oranına sahip algoritmalar ise %88 doğruluk ile LR olmuştur. Risk seviyelerinin coğrafi dağılımı görselleştirilmiştir ve Türkiye'nin il bazında salgın risk haritası oluşturulmuştur. Ayrıca, salgın yayılımı simülasyonlarla modellenmiştir. Bu çalışma, sağlık risk seviyelerinin tahmini ve haritalandırılması açısından karar alıcılara veri odaklı bir yaklaşım sunmayı amaçlamaktadır. Gelecekte, gerçek zamanlı veri entegrasyonu, ileri seviye simülasyon modelleri ve derin öğrenme teknikleri üzerine yoğunlaşılabilir.

Keywords

References

  1. Chen, T., ve Guestrin, C. (2016, August). Xgboost: A scalable tree boosting system. In Proceedings of the 22nd acm sigkdd international conference on knowledge discovery and data mining (pp. 785-794). https://doi.org/10.1145/2939672.2939785
  2. Chicco, D., ve Jurman, G. (2020). The advantages of the Matthews correlation coefficient (MCC) over F1 score and accuracy in binary classification evaluation. BMC genomics, 21, 1-13. https://doi.org/10.1186/s12864-019-6413-7 C humachenko, D., Meniailov, I., Bazilevych, K., Chumachenko, T., ve Yakovlev, S. (2022). Investigation of statistical machine learning models for COVID-19 epidemic process simulation: Random forest, K-nearest neighbors, gradient boosting. Computation, 10(6), 86. https://doi.org/10.3390/computation10060086
  3. Çakmak, M. A., Kurt, M. E., ve Çakmak, C. (2022). Makine Öğrenmesi Algoritmaları ile Covid-19 Hastalarının Mortalite Risklerinin Hesaplanması. Süleyman Demirel Üniversitesi Vizyoner Dergisi, 13(35), 994-1011. https://doi.org/10.21076/vizyoner.1074212
  4. Dabbagh, R., ve Yousefi, S. (2019). A hybrid decision-making approach based on FCM and MOORA for occupational health and safety risk analysis. Journal of safety research, 71, 111-123. https://doi.org/10.1016/j.jsr.2019.09.021
  5. Edward, J., ve Biddle, D. J. (2017). Using geographic information systems (GIS) to examine barriers to healthcare access for Hispanic and Latino immigrants in the US south. Journal of racial and ethnic health disparities, 4, 297-307. https://doi.org/10.1007/s40615-016-0229-9
  6. Goodfellow, I. J., Shlens, J., ve Szegedy, C. (2014). Explaining and harnessing adversarial examples. arXiv preprint arXiv:1412.6572. https://doi.org/10.48550/arXiv.1412.6572
  7. Guido, R., Ferrisi, S., Lofaro, D., ve Conforti, D. (2024). An overview on the advancements of support vector machine models in healthcare applications: a review. Information, 15(4), 235. https://doi.org/10.3390/info15040235
  8. Gündüz, M. Ş., ve Işık, G. (2023a). A new YOLO-based method for real-time crowd detection from video and performance analysis of YOLO models. Journal of Real-Time Image Processing, 20(5). https://doi.org/10.1007/s11554-023-01276-w

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Computer Software, Software Engineering (Other)

Journal Section

Research Article

Early Pub Date

November 27, 2025

Publication Date

December 1, 2025

Submission Date

April 24, 2025

Acceptance Date

August 29, 2025

Published in Issue

Year 2025 Volume: 15 Number: 4

APA
Karcıoğlu, A. A., & Okudan, B. (2025). Makine Öğrenmesi Algoritmaları Kullanılarak Türkiye’de Bölgesel Salgın Risk Analizi ve Haritalandırılması. Journal of the Institute of Science and Technology, 15(4), 1178-1192. https://doi.org/10.21597/jist.1683256
AMA
1.Karcıoğlu AA, Okudan B. Makine Öğrenmesi Algoritmaları Kullanılarak Türkiye’de Bölgesel Salgın Risk Analizi ve Haritalandırılması. J. Inst. Sci. and Tech. 2025;15(4):1178-1192. doi:10.21597/jist.1683256
Chicago
Karcıoğlu, Abdullah Ammar, and Beyzanur Okudan. 2025. “Makine Öğrenmesi Algoritmaları Kullanılarak Türkiye’de Bölgesel Salgın Risk Analizi Ve Haritalandırılması”. Journal of the Institute of Science and Technology 15 (4): 1178-92. https://doi.org/10.21597/jist.1683256.
EndNote
Karcıoğlu AA, Okudan B (December 1, 2025) Makine Öğrenmesi Algoritmaları Kullanılarak Türkiye’de Bölgesel Salgın Risk Analizi ve Haritalandırılması. Journal of the Institute of Science and Technology 15 4 1178–1192.
IEEE
[1]A. A. Karcıoğlu and B. Okudan, “Makine Öğrenmesi Algoritmaları Kullanılarak Türkiye’de Bölgesel Salgın Risk Analizi ve Haritalandırılması”, J. Inst. Sci. and Tech., vol. 15, no. 4, pp. 1178–1192, Dec. 2025, doi: 10.21597/jist.1683256.
ISNAD
Karcıoğlu, Abdullah Ammar - Okudan, Beyzanur. “Makine Öğrenmesi Algoritmaları Kullanılarak Türkiye’de Bölgesel Salgın Risk Analizi Ve Haritalandırılması”. Journal of the Institute of Science and Technology 15/4 (December 1, 2025): 1178-1192. https://doi.org/10.21597/jist.1683256.
JAMA
1.Karcıoğlu AA, Okudan B. Makine Öğrenmesi Algoritmaları Kullanılarak Türkiye’de Bölgesel Salgın Risk Analizi ve Haritalandırılması. J. Inst. Sci. and Tech. 2025;15:1178–1192.
MLA
Karcıoğlu, Abdullah Ammar, and Beyzanur Okudan. “Makine Öğrenmesi Algoritmaları Kullanılarak Türkiye’de Bölgesel Salgın Risk Analizi Ve Haritalandırılması”. Journal of the Institute of Science and Technology, vol. 15, no. 4, Dec. 2025, pp. 1178-92, doi:10.21597/jist.1683256.
Vancouver
1.Abdullah Ammar Karcıoğlu, Beyzanur Okudan. Makine Öğrenmesi Algoritmaları Kullanılarak Türkiye’de Bölgesel Salgın Risk Analizi ve Haritalandırılması. J. Inst. Sci. and Tech. 2025 Dec. 1;15(4):1178-92. doi:10.21597/jist.1683256

Cited By