Research Article

Yapay Zekâ Destekli Lojistik Otonomi: Performans, Sürdürülebilirlik ve Dayanıklılık Üzerine Kuramsal ve Kavramsal Bir Model Önerisi

Volume: 9 Number: 2 October 27, 2026
TR EN

Yapay Zekâ Destekli Lojistik Otonomi: Performans, Sürdürülebilirlik ve Dayanıklılık Üzerine Kuramsal ve Kavramsal Bir Model Önerisi

Abstract

Bu çalışma, yapay zekâ (YZ) destekli lojistik otonominin tedarik zinciri performansı, sürdürülebilirlik ve dayanıklılık hedefleri arasındaki ilişkileri nasıl yeniden şekillendirdiğini kavramsal ve kuramsal bir perspektiften incelemektedir. Mevcut literatür incelendiğinde YZ destekli lojistik sistemlerin çoğunlukla verimlilik ve optimizasyon ekseninde ele alındığı, söz konusu hedefler arasındaki yapısal gerilimlerin ise sınırlı düzeyde tartışıldığı görülmektedir. Bu çalışmada YZ destekli lojistik otonomi, doğrusal bir teknolojik ilerleme aracı olarak değil, çok boyutlu gerilimler üreten sosyo-teknik bir dönüşüm olarak değerlendirilmiştir. Bu kapsamda çalışmada, performans, sürdürülebilirlik ve dayanıklılık arasındaki ilişkileri açıklamak amacıyla “üçlü gerilim modeli” geliştirilmiş ve model doğrultusunda 15 adet test edilebilir önerme oluşturulmuştur. Çalışma, Paradoks Kuramı, Sosyo-Teknik Sistemler Kuramı, Örgütsel Bilgi İşleme Kuramı, Dinamik Yetkinlikler Kuramı, Normal Kazalar Kuramı ve Kurumsal Kuram çerçevesinde teorik olarak temellendirilmiştir. Ayrıca Türkiye bağlamı üzerinden yapılan değerlendirmeler, dijital olgunluk, veri altyapısı, yönetişim kapasitesi, kurumsal yapı ve jeopolitik kırılganlıkların otonomi uygulamalarının etkilerini belirgin biçimde şekillendirdiğini ortaya koymaktadır. Çalışma, YZ destekli lojistik literatürüne teknoloji iyimserliğinin ötesinde, gerilim yönetimi, algoritmik yönetişim ve bağlamsal farklılıklar perspektifi kazandırarak gelecekte yapılacak ampirik araştırmalar için bütüncül bir kuramsal zemin sunmayı amaçlamaktadır. Çalışma, kuramsal çerçeve ve önermeler aracılığıyla YZ destekli lojistik otonominin farklı sektörel ve kurumsal bağlamlarda nasıl sonuçlar üretebileceğine ilişkin kavramsal bir tartışma alanı da oluşturmaktadır.

Keywords

References

  1. Amodei, D., Olah, C., Steinhardt, J., Christiano, P., Schulman, J., & Mané, D. (2016). Concrete problems in AI safety. arXiv preprint arXiv:1606.06565
  2. Andrei, N., Scarlat, C., & Ioanid, A. (2024). Transforming E-commerce logistics: sustainable practices through autonomous maritime and last-mile transportation solutions. Logistics, 8(3), 71, https://doi.org/10.3390/logistics8030071
  3. Arvis, J.-F., Ojala, L., Shepherd, B., Ulybina, D., & Wiederer, C. (2023). Connecting to compete 2023: Trade logistics in an uncertain global economy – The logistics performance index and its indicators. World Bank. https://lpi.worldbank.org/sites/default/files/2023-04/LPI_2023_report.pdf
  4. Atkinson, R. (1999). Project management: Cost, time and quality, two best guesses and a phenomenon, its time to accept other success criteria. International Journal of Project Management, 17(6), 337-342, https://doi.org/10.1016/S0263-7863(98)00069-6
  5. Bainbridge, L. (1983). Ironies of automation. In Analysis, design and evaluation of man–machine systems. Pergamon, 129-135, https://doi.org/10.1016/B978-0-08-029348-6.50026-9
  6. Bechtsis, D., Tsolakis, N., Vlachos, D., & Iakovou, E. (2017). Sustainable supply chain management in the digitalisation era: The impact of Automated Guided Vehicles. Journal of Cleaner Production, 142, 3970-3984, https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2016.10.057
  7. Boysen, N., De Koster, R., & Weidinger, F. (2019). Warehouse in the e-commerce era: A survey. European Journal of Operational Research, 277(2), 396-411, https://doi.org/10.1016/j.ejor.2018.08.023
  8. Bozma, G., & Künü, S. (2020). Türkiye’nin ekonomi politikasının üçlü açmaz bağlamında incelenmesi. Uluslararası Ekonomi ve Yenilik Dergisi, 6(2), 331-341, https://doi.org/10.20979/ueyd.792532

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Intelligent Mobility, Logistics

Journal Section

Research Article

Publication Date

October 27, 2026

Submission Date

May 9, 2026

Acceptance Date

August 13, 2026

Published in Issue

Year 2026 Volume: 9 Number: 2

APA
Eryiğit, V. (2026). Yapay Zekâ Destekli Lojistik Otonomi: Performans, Sürdürülebilirlik ve Dayanıklılık Üzerine Kuramsal ve Kavramsal Bir Model Önerisi. Akıllı Ulaşım Sistemleri Ve Uygulamaları Dergisi, 9(2), 327-350. https://doi.org/10.51513/jitsa.1947787
AMA
1.Eryiğit V. Yapay Zekâ Destekli Lojistik Otonomi: Performans, Sürdürülebilirlik ve Dayanıklılık Üzerine Kuramsal ve Kavramsal Bir Model Önerisi. Jitsa. 2026;9(2):327-350. doi:10.51513/jitsa.1947787
Chicago
Eryiğit, Volkan. 2026. “Yapay Zekâ Destekli Lojistik Otonomi: Performans, Sürdürülebilirlik Ve Dayanıklılık Üzerine Kuramsal Ve Kavramsal Bir Model Önerisi”. Akıllı Ulaşım Sistemleri Ve Uygulamaları Dergisi 9 (2): 327-50. https://doi.org/10.51513/jitsa.1947787.
EndNote
Eryiğit V (October 1, 2026) Yapay Zekâ Destekli Lojistik Otonomi: Performans, Sürdürülebilirlik ve Dayanıklılık Üzerine Kuramsal ve Kavramsal Bir Model Önerisi. Akıllı Ulaşım Sistemleri ve Uygulamaları Dergisi 9 2 327–350.
IEEE
[1]V. Eryiğit, “Yapay Zekâ Destekli Lojistik Otonomi: Performans, Sürdürülebilirlik ve Dayanıklılık Üzerine Kuramsal ve Kavramsal Bir Model Önerisi”, Jitsa, vol. 9, no. 2, pp. 327–350, Oct. 2026, doi: 10.51513/jitsa.1947787.
ISNAD
Eryiğit, Volkan. “Yapay Zekâ Destekli Lojistik Otonomi: Performans, Sürdürülebilirlik Ve Dayanıklılık Üzerine Kuramsal Ve Kavramsal Bir Model Önerisi”. Akıllı Ulaşım Sistemleri ve Uygulamaları Dergisi 9/2 (October 1, 2026): 327-350. https://doi.org/10.51513/jitsa.1947787.
JAMA
1.Eryiğit V. Yapay Zekâ Destekli Lojistik Otonomi: Performans, Sürdürülebilirlik ve Dayanıklılık Üzerine Kuramsal ve Kavramsal Bir Model Önerisi. Jitsa. 2026;9:327–350.
MLA
Eryiğit, Volkan. “Yapay Zekâ Destekli Lojistik Otonomi: Performans, Sürdürülebilirlik Ve Dayanıklılık Üzerine Kuramsal Ve Kavramsal Bir Model Önerisi”. Akıllı Ulaşım Sistemleri Ve Uygulamaları Dergisi, vol. 9, no. 2, Oct. 2026, pp. 327-50, doi:10.51513/jitsa.1947787.
Vancouver
1.Volkan Eryiğit. Yapay Zekâ Destekli Lojistik Otonomi: Performans, Sürdürülebilirlik ve Dayanıklılık Üzerine Kuramsal ve Kavramsal Bir Model Önerisi. Jitsa. 2026 Oct. 1;9(2):327-50. doi:10.51513/jitsa.1947787