Review

Tümevarım Yaklaşımı ile Doğa ve Teknoloji Kaynaklı Afet Risklerinin Azaltılması

Volume: 50 Number: 1 June 6, 2026
EN TR

Tümevarım Yaklaşımı ile Doğa ve Teknoloji Kaynaklı Afet Risklerinin Azaltılması

Abstract

Bu çalışma, Türkiye’de afet risklerinin azaltılmasına yönelik planlama sürecinin yerelden ulusala uzanan yapısını, İl Afet Risk Azaltma Planları (İRAP) ve Türkiye Afet Risk Azaltma Planı (TARAP) üzerinden değerlendirmektedir. Türkiye’de 2020’de başlatılan İRAP süreci ile 2022’de yürürlüğe giren TARAP, doküman analizi ve karşılaştırmalı inceleme yöntemiyle ele alınmıştır. İRAP’lar, il düzeyinde afet tehlikeleri, kırılganlıklar ve kurumsal kapasiteyi ortaya koyan katılımcı planlar; TARAP ise bu yerel çıktıları ulusal hedef ve eylem kümelerine dönüştüren tümevarım temelli bir modeldir. Çalışmada İRAP–TARAP belgeleri arasındaki yapısal uyum doğa ve teknoloji kaynaklı afetlere ilişkin görev dağılımları, eylem setleri ve izleme göstergeleri dikkate alınarak incelenmiştir. Mevcut risk azaltma modelinin, Sendai Afet Risklerinin Azaltılması Çerçevesi (SFDRR) ve Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları (SKA) ile uyumu da tartışılmıştır. Bulgular, İRAP–TARAP sistematiğinin ülke genelinde uygulanabilir ve anlaşılır bir risk azaltma çerçevesi oluşturduğunu, yerel planlarda üretilen risk ve öncelik bilgilerinin büyük ölçüde ulusal belgelere yansıtılabildiğini göstermektedir. Sonuç olarak, çalışma tümevarım yaklaşımıyla kurulan İRAP–TARAP bütünlüğünün Türkiye’de doğa ve teknoloji kaynaklı afet risklerinin azaltılması için güçlü bir planlama stratejisi sunduğunu, ancak bu stratejinin sahadaki etkisinin artması için teknik kapasite, veri bütünlüğü ve eylem bazlı izleme süreçlerinin güçlendirilmesine ihtiyaç olduğunu ortaya koymaktadır.

Keywords

References

  1. AFAD, (2020). İl Afet Risk Azaltma Planı Hazırlama Kılavuzu, Ankara: T.C. İçişleri Bakanlığı AFAD Başkanlığı, Ankara.
  2. AFAD, (2021). Kahramanmaraş İl Afet Risk Azaltma Planı (İRAP). Ankara: T.C. İçişleri Bakanlığı AFAD Başkanlığı.
  3. AFAD, (2022). Türkiye Afet Risk Azaltma Planı 2022-2030. Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı, 102s. Ankara.https://www.afad.gov.tr/ kurumlar/afad.gov.tr /e_Kutuphane/ Planlar /28032022-TARAP-kitap_V6 .pdf Erişim Tarihi:11.05.2025.
  4. Alexander, D. (2000). Confronting Catastrophe: New Perspectives on Natural Disasters. Oxford University Press.
  5. Benson, C., and Twigg, J. (2007). Tools for Mainstreaming Disaster Risk Reduction: Guidance Notes for Development Organisations. Geneva: ProVention Consortium.
  6. BNPB, (2020). Rencana Nasional Penanggulangan Bencana (RENAS-PB) 2020–2024 (and updates/roadmap references for 2025–2029). Jakarta: BNPB. Accessed August 03, 2025. https://mpbi.info/wp-content/uploads/ 2017/10/Renas-PB-2020-2024.pdf?utm_source
  7. Bozkurt, Ö., Çiçekdağı, H. İ. (2022). İl Afet Risk Azaltma Planları (İRAP) Sonrası Yapılacak Risk Azaltma Yatırımlarında Best-Worst Metodu (BWM) ile Kriter Önceliklendirme. Afet ve Risk Dergisi, 5(1), 109-121.
  8. Büyükkaraciğan, N. (2016). Türkiye’de Yerel Yönetimlerde Kriz ve Afet Yönetim Çalışmalarının Mevzuat Açısından Değerlendirilmesi. Selçuk Üniversitesi Sosyal ve Teknik Araştırmalar Dergisi, (12), 195-219.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Natural Hazards

Journal Section

Review

Publication Date

June 6, 2026

Submission Date

May 25, 2025

Acceptance Date

April 30, 2026

Published in Issue

Year 2026 Volume: 50 Number: 1

APA
Tetik Biçer, Ç. (2026). Tümevarım Yaklaşımı ile Doğa ve Teknoloji Kaynaklı Afet Risklerinin Azaltılması. Jeoloji Mühendisliği Dergisi, 50(1), 113-128. https://doi.org/10.24232/jmd.1705928
AMA
1.Tetik Biçer Ç. Tümevarım Yaklaşımı ile Doğa ve Teknoloji Kaynaklı Afet Risklerinin Azaltılması. Jeoloji Mühendisliği Dergisi. 2026;50(1):113-128. doi:10.24232/jmd.1705928
Chicago
Tetik Biçer, Çiğdem. 2026. “Tümevarım Yaklaşımı Ile Doğa Ve Teknoloji Kaynaklı Afet Risklerinin Azaltılması”. Jeoloji Mühendisliği Dergisi 50 (1): 113-28. https://doi.org/10.24232/jmd.1705928.
EndNote
Tetik Biçer Ç (June 1, 2026) Tümevarım Yaklaşımı ile Doğa ve Teknoloji Kaynaklı Afet Risklerinin Azaltılması. Jeoloji Mühendisliği Dergisi 50 1 113–128.
IEEE
[1]Ç. Tetik Biçer, “Tümevarım Yaklaşımı ile Doğa ve Teknoloji Kaynaklı Afet Risklerinin Azaltılması”, Jeoloji Mühendisliği Dergisi, vol. 50, no. 1, pp. 113–128, June 2026, doi: 10.24232/jmd.1705928.
ISNAD
Tetik Biçer, Çiğdem. “Tümevarım Yaklaşımı Ile Doğa Ve Teknoloji Kaynaklı Afet Risklerinin Azaltılması”. Jeoloji Mühendisliği Dergisi 50/1 (June 1, 2026): 113-128. https://doi.org/10.24232/jmd.1705928.
JAMA
1.Tetik Biçer Ç. Tümevarım Yaklaşımı ile Doğa ve Teknoloji Kaynaklı Afet Risklerinin Azaltılması. Jeoloji Mühendisliği Dergisi. 2026;50:113–128.
MLA
Tetik Biçer, Çiğdem. “Tümevarım Yaklaşımı Ile Doğa Ve Teknoloji Kaynaklı Afet Risklerinin Azaltılması”. Jeoloji Mühendisliği Dergisi, vol. 50, no. 1, June 2026, pp. 113-28, doi:10.24232/jmd.1705928.
Vancouver
1.Çiğdem Tetik Biçer. Tümevarım Yaklaşımı ile Doğa ve Teknoloji Kaynaklı Afet Risklerinin Azaltılması. Jeoloji Mühendisliği Dergisi. 2026 Jun. 1;50(1):113-28. doi:10.24232/jmd.1705928