Gümüşhane Düğünlerinde Yemek Kültürü ve Ritüel Uygulamalar Üzerine Bir Araştırma

Year 2025, Volume: 7 Issue: 2, 287 - 303, 30.12.2025

Suat Akyürek , Hasret Kalın , Muhammed Enes Özkartal

https://doi.org/10.51525/johti.1828270

Abstract

Bu çalışmanın amacı, Gümüşhane düğünlerinde yer alan yemek kültürü ve bu yemeklere eşlik eden ritüel uygulamaları kültürel miras perspektifinden incelemektir. Nitel araştırma yöntemiyle yürütülen çalışmada, Gümüşhane merkez köylerinde yaşayan 29 katılımcıyla yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Bulgular, düğün yemeklerinin yalnızca bir beslenme pratiği olmadığını, kültürel kimliğin aktarımı, toplumsal dayanışmanın güçlendirilmesi ve ritüel sürekliliğin sağlanması açısından önemli işlevler üstlendiğini ortaya koymuştur. Düğünlerde imece usulüyle hazırlanan pilav, etli nohut, dolma, lahana sarma ve siron gibi yöresel yemeklerin paylaşım ve bereketin sembolik bir ifadesi olarak değerlendirildiği belirlenmiştir. Yemeklerin hazırlanış sürecinde keyveni olarak adlandırılan deneyimli kadınların belirleyici bir role sahip olduğu ve bu kişilerin kültürel bilgi taşıyıcıları ile toplumsal otorite figürleri olarak kabul edildiği tespit edilmiştir. Modernleşme süreciyle birlikte düğünlerin salonlara taşınması, hazır yemek uygulamalarının yaygınlaşması ve imece geleneğinin zayıflaması ritüel bilincin giderek kaybolmasına yol açmaktadır. Çalışma bulguları doğrultusunda geleneksel düğün yemeklerinin belgelenmesi, imece geleneğinin sürdürülmesine yönelik farkındalığın artırılması ve kültürel bilginin kuşaktan kuşağa aktarılmasının desteklenmesi önerilmektedir.

Keywords

Turizm , Düğün Ritüelleri , Yemek Kültürü , Somut Olmayan Kültürel Miras , Gümüşhane

A Study on Food Culture and Ritual Practices in Gümüşhane Weddings

Abstract

The aim of this study is to examine the food culture and the ritual practices associated with wedding meals in Gümüşhane from a cultural heritage perspective. In this qualitative study, semi-structured interviews were conducted with 29 participants living in the central villages of Gümüşhane. The findings reveal that wedding meals are not merely a form of nourishment but play significant roles in the transmission of cultural identity, the strengthening of social solidarity, and the continuity of ritual practices. It was determined that traditional dishes such as pilaf, chickpeas with meat, stuffed vegetables, stuffed cabbage rolls, and siron are prepared through the imece tradition and are regarded as symbolic expressions of sharing and abundance. The preparation process is largely guided by experienced women known as keyveni, who are recognized as cultural knowledge bearers and figures of social authority. However, with modernization, the relocation of weddings to indoor venues, the spread of ready-made food practices, and the weakening of the imece tradition have led to a gradual loss of ritual awareness. Based on the findings of the study, it is recommended that traditional wedding meals be documented, awareness of sustaining the imece tradition be enhanced, and the intergenerational transmission of cultural knowledge be supported.

Keywords

Tourism , Wedding Rituals , Food Culture , Intangible Cultural Heritage , Gümüşhane

References

• Ademoğlu, A. & Durlu Özkaya, F. (2021). Özel gün ve tören yemekleri: Ethnic Foods Dergisi üzerine bir inceleme. Journal of Gastronomy, Hospitality and Travel, 4(2), 248–257.
• Akdu, U. & Akdu S. (2025). Geleneksel Yörük düğünlerinin somut olmayan kültürel miras kapsamında değerlendirilmesi. Güncel Turizm Araştırmaları Dergisi, 9(1), 325-342.
• Akyürek, S. & Kutukız, D. (2020). Gastro turistlerin deneyimleri: Gastronomi turları kapsamında nitel bir araştırma. Journal of Tourism & Gastronomy Studies, 8(4), 3319–3346.
• Akyürek, S. & Zeybek, H. İ. (2018). Gümüşhane ilinin gastronomi turizmi açısından değerlendirilmesi. Social Sciences Studies Journal, 4(15), 869–882.
• Akyürek, S. (2018). Investigation of similarities and differences of Turkish and Spanish cuisine cultures. Journal of Turkish Studies, 13(3), 49–64.
• Akyürek, S., Çalık, İ., Taş, S., Pir, R., Kaya, F. & Zeybek, H. İ. (2024). Kültürel miras unsuru olarak yayla mutfak kültürü: Gümüşhane ili örneği. Milli Folklor, 18(141), 78-91.
• Akyürek, S., Özdemir, Ö. & Genç, G. (2025). Orta Asya'dan Anadolu'ya uzanan bir yolculuk: Yörük mutfak kültürü. Aydın Gastronomy, 9(2), 519-535.
• Atabey, S. (2022). Evaluation of weddings and wedding meals in terms of gastronomy tourism, Muğla sample. İçinde F. Doğan ve H. Kara (Eds.), Multidisciplinary perspectives in educational and social sciences V (ss. 242–256). Iksad Yayınevi.
• Bhoola, N. (2024). Culinary trends and transitions in Hindu wedding ceremonies. International Journal of Gastronomy and Food Science, 10(1), 1–15.
• Büyük, Ö. & Köseoğlu, A. (2025, Mart 21-23). Gökçeada özel gün sofraları: Yerel yemeklerin kültürel mirası, 1st International Cyprus Congress of Scientific Research Kongre Bildiri Kitabı, (ss. 567–582).
• Ceyhun Sezgin, A. & Onur, M. (2017). Kültür mirası düğün yemeklerinin gastronomi turizmi açısından incelenmesi: Erzincan ili örneği. Erzincan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, IV(ÖS), 203–214.
• Chopyk, D. B. (1986). The magic of a circle: Ceremonial attire, food, and dance symbolism in Slavic weddings. Russian Language Journal / Русский язык, 40(135), 115–120.
• Chudova, T. I. (2011). Food symbolism in the context of komi (zyrians) wedding rituals. Archaeology, Ethnology and Anthropology of Eurasia, 39(3), 128-134.
• Corbin, J. & Strauss, A. (2007). Basics of qualitative research: techniques and procedures for developing grounded theory. Thousand Oaks: Sage.
• Çalık, İ. & Ödemiş, M. (2018). Gümüşhane ilinin somut olmayan kültürel miras değerlerinin sürdürülebilir turizm çerçevesinde incelenmesine yönelik nitel bir araştırma. Akdeniz İnsani Bilimler Dergisi, 8(2), 233-249.
• Daşdemir Kıpçak, A. & Madenci, A. (2025). Van mutfak kültüründe özel gün ve geçiş dönemleri üzerine bir araştırma. Journal of Tourism and Gastronomy Studies, 13(1), 124-152.
• Gabdrakhmanova, F. H., Zamaletdinov, R. R., & Zamaletdinova, G. F. (2017). Wedding in the history and culture of the Tatars. Journal of History Culture and Art Research, 6(6), 111–116.
• Gheorghe, G., Tudorache, P. & Nistoreanu, P. (2014). Gastronomic tourism, a new trend for contemporary tourism. Cactus Tourism Journal, 9(1), 12-21.
• Guzman, R. B. (2020). Wedding stages and rituals among the Indigenous Itawes in Isabela, Philippines. Journal of Critical Reviews, 7(11), 1220–1224.
• Gümüşhane Valiliği (2025). Gümüşhane. Erişim Adresi: http://www.gumushane.gov.tr/ilcelerimiz.
• Han, M. (2023). The logic between nature and culture: Food in the wedding traditions across East Asia. International Journal of Anthropology and Ethnology, 7(1), 1-23.
• Kamaruzaman, M. Y., Mohd Zahari, M. S. & Suhaimi, M. Z. (2016). The moderating effects of wedding food costs on the late marriage among the Malay male adults. Journal of Tourism, Hospitality and Culinary Arts, 8(2), 22–35.
• Kamber Taş, S. S. (2019). Gümüşhane’de sürdürülebilir turizm. İçinde H. İ. Zeybek & İ. Çalık (Eds.), Sürdürülebilir gastronomi turizmi ve Gümüşhane (ss: 75-94). Gümüşhane Üniversitesi Yayınları.
• Kızıldemir, Ö., Öztürk, E. & Sarıışık, M. (2014). Türk mutfak kültürünün tarihsel gelişiminde yaşanan değişimler. AİBÜ Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 14(3), 191-210.
• Kozak, M. (2015). Bilimsel araştırma: Tasarım, yazım, yayım teknikleri. Detay Yayıncılık.
• Lewis, S. (2006). Recipes for reconnection: Older people’s perspectives on the mediating role of food in contemporary urban society. Anthropological Notebooks, 12(1), 49–61.
• Mason, M. (2010). Sample size and saturation in PhD studies using qualitative interviews. Forum: Qualitative Social Research, 11(3), 1–19.
• Mintz, S. W. & Du Bois, C. M. (2002). The anthropology of food and eating. Annual Review of Anthropology, 31(1), 99-119.
• Muhammad, R., Zahari, M. S. M., Ramly, A. S. M. & Ahmad, R. (2013). The roles and symbolism of foods in Malay wedding ceremony. Procedia - Social and Behavioral Sciences, 101, 268–276.
• Özdemir, Ö., Akyürek, S. & Bahar, O. (2025). Preserving local gastronomy as cultural heritage in Türkiye: A qualitative study on sustainable valorization of fethiye wedding foods. Journal of Ethnic Foods, 12(1), 36.
• Patton, M. Q. (2018). Nitel araştırma ve değerlendirme yöntemleri. (Çeviri Ed: M. Bütün ve S. B. Demir). Pegem Akademi.
• Pir, B. (2020). Gümüşhane ili Kelkit Havzası ilçelerinin gastronomi turizmi potansiyelinin değerlendirilmesi, (Tez No. 624392) [Yüksek Lisans Tezi, Gümüşhane Üniversitesi]. CoHE Thesis Center.
• Putri, R. D. & Tiurma, H. (2021). Traditional food serves in wedding ceremony as cultural heritage in Nagari Balah Aie Kabupaten Padang Pariaman. Jurnal Gastronomi Indones, 5(2), 69-82.
• Sağır, A. (2012). Bir yemek sosyolojisi denemesi örneği olarak Tokat mutfağı. Electronic Turkish Studies, 7(4), 2675-2695.
• Sarıoğlan, M., Avcıkurt, C., Köroğlu, A. & Doğdubay, M. (2020). Gastronomi turizminin geliştirilebilirliğine yönelik bir araştırma: Edremit Körfezi örneği. Journal of Tourism & Gastronomy Studies, 8(Special Issue 4), 677-694.
• Sharif, M. S. M., Zahari, M. S. M., Md Nor, N. & Muhammad, R. (2018). Can traditional food knowledge be transferred? Asian Journal of Behavioural Studies (AjBeS), 3(11), 15–25.
• Sniezek, T. (2005). Is it our day or the bride’s day? The division of wedding labor and its meaning for couples. Qualitative Sociology, 28(3), 215–234.
• Spalvēna, A. (2011). Wrestling on the table: The contemporary wedding meal in Latvia. Journal of Ethnology and Folkloristics, 5(2), 3–18.
• Stojanović, I. & Đerić, I. (2022). Traditional Serbian wedding customs and rituals. Issues in Ethnology and Anthropology, 17(1), 231–249.
• Sünnetçioğlu, A. & Doğdubay, M. (2017). Bireyselleştirilmiş yemek yeme deneyimi boyutlarının belirlenmesi üzerine bir araştırma. Gastroia: Journal of Gastronomy and Travel Research, 1(1), 12-25.
• Şat, R. (2024). Kültürel miras açısından yöresel yemeklerin incelenmesi. Turizm ve İşletme Bilimleri Dergisi, 4(2), 279-302.
• Ülker, T., Kazancı, Ş., Yılmaz, N. & Doğru, E. (2011). Gümüşhane halk kültürü-5. Gündüz Ofset.
• Werner, C. (2000). Gifts, identities and the costs of conformity: A comparative study of middle-class wedding celebrations in post-Soviet Kazakhstan. Anthropology of East Europe Review, 18(1), 27–40.
• Werner, C. (2008). Marriage, markets, and merchants: Changes in wedding feasts and household consumption patterns in rural Kazakstan. Culture & Agriculture, 19(1–2), 6–13.
• Yıldırım, A. & Şimşek, H. (2016). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.