YAPAY ZEKÂ YÖNETİM SİSTEMLERİNİN ANALİZİ VE UYGULAMALARI: ISO/IEC 42001
Abstract
İnsan bilişsel süreçlerinden olan; öğrenme, akıl yürütme, anlamlandırma, karar verme ve problem çözme gibi yetkinliklerinin, sayısal ve algoritmik modeller aracılığıyla yeniden üretme faaliyeti olarak tanımlanan Yapay zekâ, son yıllara gündelik yaşantımızsa sıkça konuştuğumuz bir kavram haline gelmiştir. Araştırmada, Yapay zekânın farklı sektörlerdeki dönüştürücü rolü ve bu teknolojinin sorumlu bir şekilde yönetilmesi için, ISO/IEC 42001:2023 Yapay Zekâ (YZ) yönetim sistemi analiz edilmiştir. Öncelikli olarak, yapay zekânın, faydaları, zararları, dünya ülkelerinin yapay zekâ kullanımları ve yapay zekâ türleri olan Dar Yapay Zekâ (DYZ) ve Üretken Yapay Zekâ (ÜYZ) ele alınmıştır. Ayrıca üretken yapay zekânın; eğitimde, insan kaynakları yönetiminde ve sağlıkta kullanımı ile ilgili literatürde yapılan çalışmalar incelenmiştir. YZ’nin ahlaki boyutu ve etiği ile etkili yönetişim için kritik unsurlar vurgulanmıştır. ISO/IEC 42001’in kuruluşlara yapay zekâ yönetim sistemlerini planlama, uygulama, sürdürme ve sürekli iyileştirme süreçlerinde rehberlik ettiği, insan merkezli yönetişim, veri güvenliği, etik ilkeler ve risk temelli yaklaşım sayesinde güvenilir ve sürdürülebilir yapay zekâ uygulamalarının temelini oluşturduğu tespit edilmiştir. Araştırmada, ISO/IEC 42001, Yapay Zekâ Yönetim Sistemleri ve YZ’nin genel uygulamaları ile ilgili son yıllarda literatürde yapılan çalışmalar özetlenmiştir. Yapay zekâ ekosisteminin güvenli, etik ve sürdürülebilir gelişimi için ISO/IEC 42001 standardının uygulanması ve küresel iş birliğinin önemi vurgulanarak önerilerde bulunulmuştur.
Keywords
References
- Aguinis, H., Beltran, J. R., & Cope, A. (2024). How to use generative AI as a human resource management assistant. Organizational Dynamics, 53, 101029. https://doi.org/10.1016/j.orgdyn.2024.101029
- Ardichvili, A., Dirani, K., Jabarkhail, S., El Mansour, W., & Aboulhosn, S. (2024). Using generative AI in human resource development: An applied research study. Human Resource Development International, 27(3), 388–409. https://doi.org/10.1080/13678868.2024.2337964
- Aseri, V. (2023). The symbiotic relationship between AI and internet governance in India. CyberPeace. https://www.cyberpeace.org/resources/blogs/the-symbiotic-relationship-between- AI -and-internet-governance-in-india
- Attia, A. A., Kazi, M., Caroline, A., Moktali, V., & Hamm, E. (2025). Implementing America’s AI Action Plan in Healthcare: AYZH Strategic White Paper. American Association for the Advancement of Artificial Intelligence in Healthcare. https://www.theaYZh.org/publications/implementing-americas-YZ-action-plan-in-healthcare-aYZh-strategic-white-paper
- Aydoğmuş, U.; Engin, O. (2021). Endüstri 4.0 Sürecinde Ağırlama Sektörüne Yönelik Uygulamaların İncelemesi. İstanbul Aydın Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 13(3), 851-874. DOI: 10.17932/IAU.IAUSBD.2021.021/iausbd_v13i3013
- Baig, M. M., Hobson, C., GholamHosseini, H., Ullah, E., & Afifi, S. (2024). Generative AI in Improving Personalized Patient Care Plans: Opportunities and Barriers Towards Its Wider Adoption. Applied Sciences,14(23), 10899. https://doi.org/10.3390/app142310899
- Biroğul, S., Şahin, Ö., & ƏSGƏRLİ, H. (2025). Exploring the impact of ISO/IEC 42001:2023 AI management standard on organizational practices. Advances in Artificial Intelligence Research, 5(1), 14–22. https://doi.org/10.54569/aYZr.1709628
- Bixler, K., & Ceballos, M. (2025). Principals leading AI in schools for instructional leadership: A conceptual model for principal AI use. Leadership and Policy in Schools, 24(1), 137–154. https://doi.org/10.1080/15700763.2024.2411295
Details
Primary Language
Turkish
Subjects
Industrial Engineering
Journal Section
Review
Authors
Orhan Engin
*
0000-0002-7250-0317
Türkiye
Azize İnan
0009-0008-0994-3511
Türkiye
Elif Peker
0009-0008-6171-2606
Türkiye
Publication Date
July 31, 2026
Submission Date
February 20, 2026
Acceptance Date
July 12, 2026
Published in Issue
Year 2026 Volume: 9 Number: 1