Liturgy: Historical and Ancient Origin of the Public Goods/Services/Expenditures and Its Development

Abstract

In the study, the concept and practice of liturgy and the social and economic reasons behind them will be examined. Because the concept of liturgy doesn’t have an exact equivalent, it has to be accepted as a voluntary-obligation or a compulsory-obligation. The concept of liturgy, which means work for the public, service to the society and the state, and a religious and sacred service in terms of its purpose, has its roots in the old centuries. The Ancient Greek liturgy is based on the perception that construction, maintenance and financing of temples be covered through aristocrat families’ budgets. In the Classical Greek city-states, this function became first a voluntary and then an obligatory but honorable task. In the context of voluntary-obligation, liturgy was first performed by managing three-rowed warships, attending religious rituals, organizing festivals and staging dramatic works. B.C. in the 4th century, liturgy became a kind of a property tax, but this was also defined as social honor and provision of public support. Because, the main actors involved in the development of liturgy are the Athenian aristocrats and later the rich non-aristocrats group. B.C. in 594, in the Ancient Greek city-state, citizens were grouped as large farmers, horsemen, peasants and workers, in terms of their liturgical liabilities and according to their assets. The specific feature of the Ancient Greek economic and social structure also appears in the Roman state. Rich citizens in Rome also undertook tasks for the public interest, such as temple construction and organizing festivals. Later, liturgy (munera sordida in Latin) became a fulfilled work, because it constituted a compulsory job/set of jobs for people. These were the tasks that the Romans took part in a more passive mood but ever with less faith, in obedience to state rules. The first liturgical records are found in papyrus in the Byzantine Empire which is a continuation of the Ancient Greek and Roman periods. In Byzantium, liturgical obligation is a normal taxation method, it foresees individual labor, service surveillance or a senatorial-level expenditure. From a historical point of view, even if not in nowadays’ sense it is seen that public goods/services/expenditures, have become widespread in the Ancient Greek and Roman civilizations in terms of their improved and diversified aspects, with the participation of the aristocrats first and then the rich non-aristocrats. These goods/services/expenditures have become an element of social obligation and vanity.

Keywords

• The Ancient Age
• Liturgy
• Solon
• Public Goods and Services
• Compulsory Obligations

Litürji: Kamu Mallarının/Hizmetlerinin/Harcamalarının Tarihsel ve Antik Bir Kökeni ve Gelişimi

Öz

Çalışmada, litürji kavramı ve uygulaması ve bunların arkasındaki sosyal ve ekonomik nedenler irdelenecektir. Litürji kavramının tam bir karşılığı bulunmadığı için, onun bir gönüllü-yükümlülük veya zorunlu-yükümlülük olarak kabul edilmesi gerekir. Anlamı halk için çalışmak, topluma ve devlete yapılan hizmet ve amacı itibariyle dinsel ve kutsal bir hizmeti kasteden litürji kavramının kökleri eski yüzyıllara dayanır. Antik Yunan litürjisi, tapınakların yapım, bakım ve finansmanının aristokrat ailelerin bütçelerinden karşılanması gibi bir anlayışa dayanır. Klasik Yunan kent-devletlerinde, bu işlev önce gönüllü, sonra da zorunlu ama onurlu bir görev durumuna gelmiştir. Litürji, gönüllü-yükümlülük bağlamında önce üç kürekli harp teknelerini yönetmek, dinsel ayinlere katılmak, festivaller düzenlemek ve tiyatro eserleri sahneye koydurmak şeklinde gerçekleştiriliyordu. M.Ö. 4. y.y.’da, litürji bir nevi emlak vergisi niteliğini almış, fakat bu da toplumsal onur ve kamusal destek sağlama şeklinde tanımlanmıştır. Çünkü, litürjilerin gelişmesinde rol alan temel aktörler Atinalı aristokratlar ve daha sonraları da aristokrat olmayan zenginler grubudur. Antik Yunan kent-devletinde M.Ö. 594’de yurttaşlar litürjilerdeki yükümlülükleri açısından ve malvarlıklarına göre; büyük çiftçiler, atlılar, köylüler ve işçiler şeklinde gruplandırılmıştır. Antik Yunan ekonomik ve sosyal yapısının kendine özgü niteliği Roma devletinde de ortaya çıkmaktadır. Roma’da da zengin vatandaşlar tapınak yapımı ve şenlikler düzenlenmesi ve benzeri kamu yararına görevler üstlenmiştir. Daha sonra, litürji (Latince munera sordida) sadece yerine getirilen bir iş durumuna dönüştü, çünkü insanlar için bunlar yapılması zorunlu bir iş/işler bütünü oluşturdu. Bunlar, Romalıların devlet kurallarına boyun eğerek, daha çok edilgen bir ruh haliyle ama giderek daha az inançla katıldıkları görevler idi. Antik Yunan ve Roma döneminin bir anlamda devamı olan Bizans İmparatorluğu’nda litürjiye ilişkin ilk kayıtlar papirüslerde görülmektedir. Bizans’ta litürjik yükümlülük artık normal bir vergileme tarzı ve yöntemidir, bireysel işgücü, hizmet gözetimi veya senatörlük düzeyinde bir harcamayı öngörür. Tarihsel açıdan bakıldığında, kamu mallarının/hizmetlerinin/harcamalarının günümüz anlamında olmasa dahi, Antik Yunan ve Roma uygarlıklarında önce aristokratların sonra da aristokrat olmayan zenginlerin katılımı ile, gelişmiş ve çeşitlenmiş yönleri bakımından giderek yaygınlaştığı görülür. Bu mallar/hizmetler/harcamalar, birer toplumsal mükellefiyet ve gösteriş unsuru haline dönüşmüştür.

Anahtar Kelimeler

• Antik Çağ
• Litürji
• Solon
• Kamu Mal ve Hizmetleri
• Zorunlu Yükümlülükler

References

1. Adkins, A. H. (1972): Moral values and political behaviour in ancient Greece. London. Chatto and Windas. google scholar
2. Adkins, A. H. (1972): Moral values and political behaviour in ancient Greece. London. Chatto and Windas. google scholar
3. Akurgal, Ekrem (1962): The art of the Hittites. London. Thames and Hudson. google scholar
4. Akurgal, Ekrem (1962): The art of the Hittites. London. Thames and Hudson. google scholar
5. Andreades, A. M. (1933). A history of Greek public einance. Cambridge. Arno Press. google scholar
6. Andreades, A. M. (1933). A history of Greek public einance. Cambridge. Arno Press. google scholar
7. Andrewes, A. (1982/a): “The growth of the Athenian state”. The Cambridge Ancient History. Vol. 3. The Expansion of the Greek World: Eight to Sixth Centuries B.C. Cambridge. Cambridge University Press. google scholar
8. Andrewes, A. (1982/a): “The growth of the Athenian state”. The Cambridge Ancient History. Vol. 3. The Expansion of the Greek World: Eight to Sixth Centuries B.C. Cambridge. Cambridge University Press. google scholar

9. Andrewes, A. (1982/b): “The tyranny of Pisistratus”. The Cambridge Ancient History. Vol. 3. The Expansion of the Greeek World: Eight to Sixth Centuries B.C. Cambridge. Cambridge University Press. google scholar
10. Andrewes, A. (1982/b): “The tyranny of Pisistratus”. The Cambridge Ancient History. Vol. 3. The Expansion of the Greeek World: Eight to Sixth Centuries B.C. Cambridge. Cambridge University Press. google scholar
11. Arsal, Sadri Maksudi (1948): Umumî hukuk tarihi. İstanbul. İ.Ü. Hukuk Fakültesi. google scholar
12. Arsal, Sadri Maksudi (1948): Umumî hukuk tarihi. İstanbul. İ.Ü. Hukuk Fakültesi. google scholar
13. Aytaçlar, Pınar Özlem (2006): Batı Anadolu’da entellektüeller. İstanbul. Ege Yayınları. google scholar
14. Aytaçlar, Pınar Özlem (2006): Batı Anadolu’da entellektüeller. İstanbul. Ege Yayınları. google scholar
15. Beers, Max (1965): Sosyalizmin ve sosyal mücadelelerin tarihi. 2 cilt. (Çev: G. Üstün). İstanbul. Hüsnütabiat Matbaası. google scholar
16. Beers, Max (1965): Sosyalizmin ve sosyal mücadelelerin tarihi. 2 cilt. (Çev: G. Üstün). İstanbul. Hüsnütabiat Matbaası. google scholar
17. Bell, John Fred (1967): A History of economic thought. NewYork. The Ronald Press. google scholar
18. Bell, John Fred (1967): A History of economic thought. NewYork. The Ronald Press. google scholar
19. Bullock, Charles J. (1939): Politics, finance and consequences. Cambridge, Mass. Harvard Univ. Press. google scholar
20. Bullock, Charles J. (1939): Politics, finance and consequences. Cambridge, Mass. Harvard Univ. Press. google scholar
21. Davies, J. K. (1967): “Demosthenes on liturgies: a note”. Journal of Hellenic Studies. No. 87. google scholar
22. Davies, J. K. (1967): “Demosthenes on liturgies: a note”. Journal of Hellenic Studies. No. 87. google scholar
23. Davies, J. K. (1984): Wealth and Power of Wealth in Classical Athens. Salem, N. H. The Ayer Company. google scholar
24. Davies, J. K. (1984): Wealth and Power of Wealth in Classical Athens. Salem, N. H. The Ayer Company. google scholar
25. Davies, J. K. (1988): “Religion and state”. The Cambridge Ancient History. Vol. 4. Persia, Greece and Western google scholar
26. Davies, J. K. (1988): “Religion and state”. The Cambridge Ancient History. Vol. 4. Persia, Greece and Western google scholar
27. Mediterranean. C. 525-479 B.C. Cambridge. Cambridge University Press. google scholar
28. Mediterranean. C. 525-479 B.C. Cambridge. Cambridge University Press. google scholar
29. Denis, Henri (1973): Ekonomik Doktrinler Tarihi. c. I. (Çev: A. Tokatlı). İstanbul. Sosyal Yayınlar. google scholar
30. Denis, Henri (1973): Ekonomik Doktrinler Tarihi. c. I. (Çev: A. Tokatlı). İstanbul. Sosyal Yayınlar. google scholar
31. Durant, Will (1942): The Storv of Civilization: I. Our Oriental Heritage. New York. Simon and Schuster. google scholar
32. Durant, Will (1942): The Storv of Civilization: I. Our Oriental Heritage. New York. Simon and Schuster. google scholar
33. Ersoy, Arif (2008): İktisadi teoriler ve düşünceler tarihi. Ankara. Nobel Yayın. google scholar
34. Ersoy, Arif (2008): İktisadi teoriler ve düşünceler tarihi. Ankara. Nobel Yayın. google scholar
35. Finley, M. I. (1984): Politics in Ancient World. Cambridge. Cambridge University Press. google scholar
36. Finley, M. I. (1984): Politics in Ancient World. Cambridge. Cambridge University Press. google scholar
37. Finley, M. I. (2006): Antik Çağ Ekonomisi. (Çev: H. P. Erdemir). İstanbul. Arkeoloji ve Sanat Yayınları. google scholar
38. Finley, M. I. (2006): Antik Çağ Ekonomisi. (Çev: H. P. Erdemir). İstanbul. Arkeoloji ve Sanat Yayınları. google scholar
39. Fleury, M. Lamé (1853): L’Histoire Grecque Racontée aux Enfants. Bruxelles. Meline, Cass et Cie Librairie. google scholar
40. Fleury, M. Lamé (1853): L’Histoire Grecque Racontée aux Enfants. Bruxelles. Meline, Cass et Cie Librairie. google scholar
41. Gabrielsen, V. (1994): Financing the Athenian Fleet. Public Taxation and Social Relations. Baltimore M. D., The Johns Hopkins University Press. google scholar
42. Gabrielsen, V. (1994): Financing the Athenian Fleet. Public Taxation and Social Relations. Baltimore M. D., The Johns Hopkins University Press. google scholar
43. Gibbon, Edward (1987): Roma İmparatorluğu’nun Gerileyiş ve Çöküş Tarihi. 3 cilt. (Çev: A. Baltacıgil). Bilim/Felsefe/Sanat Yayınları. google scholar
44. Gibbon, Edward (1987): Roma İmparatorluğu’nun Gerileyiş ve Çöküş Tarihi. 3 cilt. (Çev: A. Baltacıgil). Bilim/Felsefe/Sanat Yayınları. google scholar
45. Grousset, René (1980): Bozkır İmparatorluğu. (Çev: R. Uzmen). İstanbul. google scholar
46. Grousset, René (1980): Bozkır İmparatorluğu. (Çev: R. Uzmen). İstanbul. google scholar
47. Hammond, N. G. I. (1982): “Peloponnese”. The Cambridge Ancient History. V. 3. The Expansion of the Greek World, Eighth to Sixth Centuries B.C. Cambridge. Cambridge University Press. google scholar
48. Hammond, N. G. I. (1982): “Peloponnese”. The Cambridge Ancient History. V. 3. The Expansion of the Greek World, Eighth to Sixth Centuries B.C. Cambridge. Cambridge University Press. google scholar
49. Harman, Chris (2013): Halkların Dünya Tarihi. (Çev: U. Kocabaşoğlu). İstanbul. Yordam Yayınları. google scholar
50. Harman, Chris (2013): Halkların Dünya Tarihi. (Çev: U. Kocabaşoğlu). İstanbul. Yordam Yayınları. google scholar
51. Heaton, Herbert (1948): Economic History of Europe. London. Harper and Low. google scholar
52. Heaton, Herbert (1948): Economic History of Europe. London. Harper and Low. google scholar
53. Heitland, E. (1930): Repetita-An unwilling restatement of views on the subjects of the Roman municipalities. Cambridge. At the University Press. google scholar Herodotos (2017): Tarih. (Çev: M. Ökmen). İstanbul. Türkiye İş Bankası. google scholar
54. Heitland, E. (1930): Repetita-An unwilling restatement of views on the subjects of the Roman municipalities. Cambridge. At the University Press. google scholar Herodotos (2017): Tarih. (Çev: M. Ökmen). İstanbul. Türkiye İş Bankası. google scholar
55. Hyde, Lewis (2008): Armağan-sanatsal yaratıcılık dünyayı nasıl değiştirir? (Çev: E. Ayhan). İstanbul. Metis Yayınları. google scholar
56. Hyde, Lewis (2008): Armağan-sanatsal yaratıcılık dünyayı nasıl değiştirir? (Çev: E. Ayhan). İstanbul. Metis Yayınları. google scholar
57. İplikçioğlu, Bülent (1997): Eskibatı Tarihi. I-giriş, kaynaklar, bibliyografya. Ankara. Türk Tarih Kurumu. google scholar
58. İplikçioğlu, Bülent (1997): Eskibatı Tarihi. I-giriş, kaynaklar, bibliyografya. Ankara. Türk Tarih Kurumu. google scholar
59. Janin, Raymond (1932): Les Églises Orientales et les Rits Orientaux. Paris. Paul Feron. google scholar
60. Janin, Raymond (1932): Les Églises Orientales et les Rits Orientaux. Paris. Paul Feron. google scholar
61. Johnson, Allan Chester (1936): Roman Egypt-The Reign of Diocletan. Vol II. (An economic sıırvey of Ancient Rome). Baltimore. Johns Hopkins Press. google scholar
62. Johnson, Allan Chester (1936): Roman Egypt-The Reign of Diocletan. Vol II. (An economic sıırvey of Ancient Rome). Baltimore. Johns Hopkins Press. google scholar
63. Johnson, Allan Chester and Louis C. West (1949): Byzantine Egypt: Economic Studies Princeton. Princeton Universty Press. google scholar
64. Johnson, Allan Chester and Louis C. West (1949): Byzantine Egypt: Economic Studies Princeton. Princeton Universty Press. google scholar
65. Jones, A. H. M. (1964): The Later Roman Empire. Blackwell. Oxford. google scholar
66. Jones, A. H. M. (1964): The Later Roman Empire. Blackwell. Oxford. google scholar
67. Kılıçbay, Mehmet Ali (Der.) (1988): “Antik Roma sitelerinde kentsel işlevler ve toplumsal doku”. Argos. No. 4. Aralık. google scholar
68. Kılıçbay, Mehmet Ali (Der.) (1988): “Antik Roma sitelerinde kentsel işlevler ve toplumsal doku”. Argos. No. 4. Aralık. google scholar
69. Kınal, Füruzan (1987): Eski Anadolu Tarihi. Ankara. Türk Tarih Kurumu. google scholar
70. Kınal, Füruzan (1987): Eski Anadolu Tarihi. Ankara. Türk Tarih Kurumu. google scholar
71. Laffon, Robert (Ed.) (1960): Histoire de Rome et des Romains. Paris. Hachette. google scholar
72. Laffon, Robert (Ed.) (1960): Histoire de Rome et des Romains. Paris. Hachette. google scholar
73. Langer, William L. (Ed.) (1948): An Encyclopedia of World History. Cambridge. Riverside Press. google scholar
74. Langer, William L. (Ed.) (1948): An Encyclopedia of World History. Cambridge. Riverside Press. google scholar
75. Lyttkens, Carl Hampus (1994): “A predatory democracy? An essay on taxation in classical Athens.”. Explorations in Economic History. 31 (1). google scholar
76. Lyttkens, Carl Hampus (1994): “A predatory democracy? An essay on taxation in classical Athens.”. Explorations in Economic History. 31 (1). google scholar
77. Lyttkens, Carl Hampus (1997): “A rational-actor perspective on the origin of liturgies in Ancient Greece.”. Journal of Institutional and Theoretical Economics. Vol. 153. No. 3. September. google scholar
78. Lyttkens, Carl Hampus (1997): “A rational-actor perspective on the origin of liturgies in Ancient Greece.”. Journal of Institutional and Theoretical Economics. Vol. 153. No. 3. September. google scholar
79. Mansel, Arif Müfid (1999): Ege ve Yunan Tarihi. Ankara. Türk Tarih Kurumu. google scholar
80. Mansel, Arif Müfid (1999): Ege ve Yunan Tarihi. Ankara. Türk Tarih Kurumu. google scholar
81. Mauss, Marcel (1934): Hibe-Arkaik cemiyetlerde mübadelenin şekilleri ve sebepleri. (Çev: S. Ertem). İstanbul. Yüksek İktisat ve Ticaret Mektebi Yayını. google scholar Murray, O. (1993): Early Greece. London. Fontama Press. google scholar
82. Mauss, Marcel (1934): Hibe-Arkaik cemiyetlerde mübadelenin şekilleri ve sebepleri. (Çev: S. Ertem). İstanbul. Yüksek İktisat ve Ticaret Mektebi Yayını. google scholar Murray, O. (1993): Early Greece. London. Fontama Press. google scholar
83. Ober, J. (1989): Mass and Elite in Democratic Athens. Princeton, N. J., Princeton University Press. google scholar
84. Ober, J. (1989): Mass and Elite in Democratic Athens. Princeton, N. J., Princeton University Press. google scholar
85. Ostwald, M. (1988): “The reform of the Athenian state by Cleisthenes”. The Cambridge Ancient History. Vol. 4.Persia, Greece and Western Mediterranean. C. 525-479 B.C. Cambridge. Cambridge University Press. google scholar
86. Ostwald, M. (1988): “The reform of the Athenian state by Cleisthenes”. The Cambridge Ancient History. Vol. 4.Persia, Greece and Western Mediterranean. C. 525-479 B.C. Cambridge. Cambridge University Press. google scholar
87. Ottin, Merry (1962): Terre des Empereurs et des Sultans. Milan. A. G. I. Milan Editions du Pont Royal. google scholar
88. Ottin, Merry (1962): Terre des Empereurs et des Sultans. Milan. A. G. I. Milan Editions du Pont Royal. google scholar
89. Piganiol, A. (1953): “The etruscans, A people of the orient?”. Journal of World History. Vol. No. 2. October. google scholar
90. Piganiol, A. (1953): “The etruscans, A people of the orient?”. Journal of World History. Vol. No. 2. October. google scholar
91. Pseudo-Aristoteles (2016): Oikonomika (Antik Dönemde Ekonomi Kavramı Üzerine I). (Çev: B. Takmer). İstanbul.Kabalcı Yayıncılık. google scholar
92. Pseudo-Aristoteles (2016): Oikonomika (Antik Dönemde Ekonomi Kavramı Üzerine I). (Çev: B. Takmer). İstanbul.Kabalcı Yayıncılık. google scholar
93. Rhodes, P. J. (1982) “Problems in Athenian Eisphora and Liturgies”. American Journal of Ancient History. 7. google scholar
94. Rhodes, P. J. (1982) “Problems in Athenian Eisphora and Liturgies”. American Journal of Ancient History. 7. google scholar
95. Riemschnaider, Mangarete (1955): Le Monde des Hittites. Paris. Buchet/Chastel. google scholar
96. Riemschnaider, Mangarete (1955): Le Monde des Hittites. Paris. Buchet/Chastel. google scholar
97. Sabine, George (1969): Siyasal Düşünceler Tarihi. c. I. (Çev: O.Ozankaya). Ankara. Türk Siyasi İlimler Derneği. google scholar
98. Sabine, George (1969): Siyasal Düşünceler Tarihi. c. I. (Çev: O.Ozankaya). Ankara. Türk Siyasi İlimler Derneği. google scholar
99. Sahlins, Marshall (2010): Taş Devri Ekonomisi. (Çev: T. Doğan ve S. Özgün). İstanbul. bgst Yayınları. google scholar
100. Sahlins, Marshall (2010): Taş Devri Ekonomisi. (Çev: T. Doğan ve S. Özgün). İstanbul. bgst Yayınları. google scholar
101. Savaş, Vural Fuat (1998): İktisatın Tarihi. İstanbul. Avcıol Basım-Yayın. google scholar
102. Savaş, Vural Fuat (1998): İktisatın Tarihi. İstanbul. Avcıol Basım-Yayın. google scholar
103. Sennett, Richard (2016): Kamusal Alanın Çöküşü. (Çev: S. Burak-A. Yılmaz). İstanbul. Ayrıntı Yayınları. google scholar
104. Sennett, Richard (2016): Kamusal Alanın Çöküşü. (Çev: S. Burak-A. Yılmaz). İstanbul. Ayrıntı Yayınları. google scholar
105. Sosyalizm ve Toplumsal Mücadeleler Ansiklopedisi (1988): “Spartacus”. c. 8. İstanbul. İletişim Yayınları. google scholar
106. Sosyalizm ve Toplumsal Mücadeleler Ansiklopedisi (1988): “Spartacus”. c. 8. İstanbul. İletişim Yayınları. google scholar
107. Spence, M. (1973) “Job market signaling”. Quarterly Journal of Economics. 87. google scholar
108. Spence, M. (1973) “Job market signaling”. Quarterly Journal of Economics. 87. google scholar
109. Starr, C. G. C. (1977): The Economic and Social Growth of Early Greece. NewYork. Oxf ord University Press. google scholar
110. Starr, C. G. C. (1977): The Economic and Social Growth of Early Greece. NewYork. Oxf ord University Press. google scholar
111. Uhlig, Helmut (2001): Avrupa’nın Anası Anadolu. (Çev: Y. Bayer). İstanbul. Telos Yayıncılık. google scholar
112. Uhlig, Helmut (2001): Avrupa’nın Anası Anadolu. (Çev: Y. Bayer). İstanbul. Telos Yayıncılık. google scholar
113. Ulutan, Burhan (1978): İktisadi Doktrinler Tarihi. İstanbul. Ötüken Neşriyat. google scholar
114. Ulutan, Burhan (1978): İktisadi Doktrinler Tarihi. İstanbul. Ötüken Neşriyat. google scholar
115. Usta, Sadık (2016/a): “Eski Yunan’da ve Roma’da eşitlikçi mücadeleler ve ütopya”. Bilim ve Gelecek. Sayı 147. Mayıs. google scholar
116. Usta, Sadık (2016/a): “Eski Yunan’da ve Roma’da eşitlikçi mücadeleler ve ütopya”. Bilim ve Gelecek. Sayı 147. Mayıs. google scholar
117. Usta, Sadık (2016/b): “Roma’ya başkaldıranlar”. Bilim ve Gelecek. Sayı 147. Mayıs. google scholar
118. Usta, Sadık (2016/b): “Roma’ya başkaldıranlar”. Bilim ve Gelecek. Sayı 147. Mayıs. google scholar
119. Veblen, Thorstein (1995): Aylak Sınıf (Çev: İ. User). İstanbul. Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi. google scholar
120. Veblen, Thorstein (1995): Aylak Sınıf (Çev: İ. User). İstanbul. Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi. google scholar
121. Vieyra, Maurice (1955): Hittite Art (2300-75 B.C.). London. Alec Tiranti. google scholar
122. Vieyra, Maurice (1955): Hittite Art (2300-75 B.C.). London. Alec Tiranti. google scholar
123. Yalçın, Aydın (1976): İktisadi Doktrinler ve Sistemler Tarihi. Ankara. Bilim Yayınlar Serisi.
124. Yalçın, Aydın (1976): İktisadi Doktrinler ve Sistemler Tarihi. Ankara. Bilim Yayınlar Serisi.