BİREYLERİN GIDA KATKI MADDELERİ VE ETKİLERİ KONUSUNDA BİLGİ VE FARKINDALIK DURUMLARININ DEĞERLENDİRİLMESİ

Mehmet Gültekin Bilgin; Ayşe Güneş Bayır; Saliha Nur Türk; İlknur Uçaş; Bilge Özkan

BİREYLERİN GIDA KATKI MADDELERİ VE ETKİLERİ KONUSUNDA BİLGİ VE FARKINDALIK DURUMLARININ DEĞERLENDİRİLMESİ

Öz

Teknolojinin gelişmesi günümüzde besinlerin, üretim ve tüketim aşamalarında gıda katkı maddelerinin kullanımını zorunlu hale getirmiştir. Diğer yandan, gıda katkı maddeleri içeren besinlerin sürekli tüketimi ile sağlık sorunlarının ortaya çıkması da halk sağlığını ilgilendiren bir konu olmuştur. Bu çalışma, tüketicilerin gıda katkı maddeleri ve etkileri konusunda farkındalık durumlarının değerlendirilmesi ve yapılacak olan çalışmalara kaynak oluşturması amacıyla yapılmıştır. Araştırma populasyonu Ekim 2019-Şubat 2020 tarihleri arasında Bezmialem Vakıf Üniversitesi hastane ve polikliniklerine gelen hasta ve hasta yakınlarından oluşmaktadır. Araştırmanın verileri araştırmacılar tarafından yüz yüze anket yöntemi ile toplanmış; anket sorularına yanıt veren 164 katılımcının gıda katkı maddeleri grupları bilgi düzeyleri incelendiğinde, çalışmaya katılan bireylerin en çok bildiği veya duyduğu grupların sırasıyla tatlandırıcılar, renklendiriciler ve stabilizatörler olduğu ortaya çıkmıştır. Ayrıca, bu kişilere gıda katkı maddeleri ile ilgili yeterli bilgiye sahip olup olmadıkları sorulmuş, yeterli bilgiye sahip olmadığını düşünenlerin ise en önemli sebep olarak yetersiz eğitim ve halkla ilişkiler cevabını verdikleri görülmüştür. Katılımcıların yarısından fazlasının E kodları hakkında bilgiye sahip olmadıkları belirlenmiş ve gıda katkı maddeleri ile ilgili en bilinmesi gereken konu gıda katkı maddelerinin kullanım amaçları iken devletten bu konuda beklenen kolay ve doğru etiketleme olarak ifade edilmiştir. Katılımcılara gıda katkı maddelerini sağlıklı bulma durumlarına göre 1 ile 10 arasında puanlamaları istenmiş ve kadınların anlamlı olarak erkeklerden daha düşük puan verdiği tespit edilmiştir. Ayrıca katılımcıların, besin etiketine bakıldığında gıda katkı maddelerini diğer bileşenlerden ayırt etmekte kararsız kaldıkları belirlenmiştir. Sonuç olarak; katılımcıların gıda katkı maddeleri hakkında orta düzeyde bilgi sahibi oldukları; eğitim ve iletişim eksikliğinin, gıda katkı maddeleri hakkındaki farkındalıklarını olumsuz yönde etkilediği görülmüştür. Bu bağlamda, tüketiciler maruz kaldıkları gıda katkı maddeleri hakkında bilinçlendirilmelidir. Tüketicinin özellikle gıda katkı maddelerinin isimleri, E kodları, kullanım amaçları, zararları, yararları, güvenilir kullanım dozlarının bilinmesi ve gıda etiketlerindeki gıda katkı maddelerini ayırt edebilmesi oldukça önemlidir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Aoki, K., Shen, J., Saijo, T. (2010). Consumer reaction to information on food additives: evidence from an eating experiment and a field survey. Journal of Economic Behavior & Organization, 73, 433-438. https://doi.org/10.1016/j.jebo.2009.11.007
Bilgin, M.G. (2015). Sağlıklı Beslenme, Gıda Katkı Maddeleri, Editörler: Eker HH., Gunes Bayır A., Nobel Tıp Kitapevleri, İstanbul, Türkiye.
Boğa, A. & Binokay, S. (2010). Gıda Katkı Maddeleri ve Sağlığımıza Etkileri, Arşiv Kaynak Tarama Dergisi,19(3): 141-154.
Bredahl, L. (2001). Determinants of Consumer Attitudes and Purchase Intentions With Regard to Genetically Modified Food – Results of a Cross-National Survey, Journal of Consumer Policy 24, 23–61. https://doi.org/10.1023/A:1010950406128
Çalışır Erden, Z. & Çalışkan, D. (2003). Gıda Katkı Maddeleri ve İnsan Sağlığı Üzerine Etkileri, Ankara Eczacılık Fakültesi Dergisi, 32(3): 193-206.
Demir, G., Gökoğlu, F., Kılıçkalkan, B., Baş, B. B., & Altunel, H. (2020). Kadın ve erkek tüketicilerin gıda katkı maddeleri ile ilgili bilgi, tutum ve davranışları, Food and Health, 6(4), 225-237.
Dünya Sağlık Örgütü: Food Additives, 2018. https://www.who.int/news-room/factsheets/detail/food-additives (Erişim Tarihi: 31 Ocak 2018)
Erdem, N. (2014). Tüketicilerin hazır ve yarı hazır gıdalarda kullanılan gıda katkı maddelerine yönelik görüşlerinin incelenmesi. Selçuk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü (Yüksek lisans tezi).

Erkmen, O. (2010). Gıda kaynaklı tehlikeler ve güvenli gıda üretimi, Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Dergisi, 53, 220-235.
Gülse Bal, S., Göktolga, G., & Karkacıer O. (2006). Gıda Güvenliği Konusunda Tüketici Bilincinin İncelenmesi (Tokat İli Örneği), Tarım Ekonomisi Dergisi, 12(1): 9-18.
Gültekin, F. (2015) Gıda Katkı Maddelerinin Sağlık Üzerine Etkileri, In: Eker HH., Gunes Bayır A., Sağlıklı Beslenme, Nobel Tıp Kitapevleri, İstanbul.
Karatepe, T.U. & Ekerbiçer, H.Ç. (2017). Gıda Katkı Maddeleri, Sakarya Tıp Dergisi,7(4):164- 167.
Kaya-Cebioğlu, İ. &Önal, A.E. (2017). Gıda katkı maddesi içeren bazı besinlerin tüketiminin ve sağlığa etkilerinin araştırılması: gıdaların risk analizi, Online Türk Sağlık Bilimleri Dergisi, 3, 21-35. https://doi.org/10.26453/otjhs.357496
Ma, L., Hu L., Fenk X. &Wang S. (2018). Nitrate and Nitrite in Health and Disease, Aging and Disease, 9(5): 938–945.
Resmî Gazete (2013). 30 Haziran 2013 Tarihli ve 28693 Sayılı Türk Gıda Kodeksi Gıda Katkı Maddeleri Yönetmeliği.
Shim, S., Serido, J., & Barber, B. L. (2011). A consumer way of thinking: Linking consumer socialization and consumption motivation perspectives to adolescent development. Journal of Research on Adolescence, 21(1), 290-299.
Song, H., & Schwarz, N. (2010). If it, s easy to read, it, s easy to do, pretty, good, and true. Psychologist, 23(2), 108-111.
Topçu Ayaz, A., Yurttagül, M. & Yücecan, S. (2005). Üniversite Öğrencilerinin Gıda Katkı Maddeleri ile İlgili Bilgi ve Davranışları, Beslenme ve Diyet Dergisi, 33(2): 39-50.
Trasande, L., Shaffer R. & Sathyanarayana S. (2018). Council On Environmental Health, Food Additives and Child Health, Pediatrics, 142(2):e20181408.
Varela, P. & Fiszman, S.M. (2013). Exploring Consumers’ Knowledge and Perceptions of Hydrocolloids Used as Food Additives and Ingredients. Food Hydrocolloids, 30, 477-484. http://dx.doi.org/10.1016/j.foodhyd.2012.07.001

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Sağlık Kurumları Yönetimi

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Mehmet Gültekin Bilgin
0000-0003-2695-3953
Türkiye

Ayşe Güneş Bayır Bu kişi benim
0000-0002-9993-7850
Türkiye

Saliha Nur Türk Bu kişi benim
0000-0001-6190-8109
Türkiye

İlknur Uçaş
0000-0002-2541-7991
Türkiye

Bilge Özkan Bu kişi benim
0000-0001-6075-6705
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

1 Aralık 2022

Gönderilme Tarihi

4 Şubat 2022

Kabul Tarihi

26 Temmuz 2022

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2022 Cilt: 1 Sayı: 1

IZ

https://izlik.org/JA68NF93NY

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Bilgin, M. G., Güneş Bayır, A., Türk, S. N., Uçaş, İ., & Özkan, B. (2022). BİREYLERİN GIDA KATKI MADDELERİ VE ETKİLERİ KONUSUNDA BİLGİ VE FARKINDALIK DURUMLARININ DEĞERLENDİRİLMESİ. İstanbul Rumeli Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 1(1), 1-12. https://izlik.org/JA68NF93NY

AMA

1.Bilgin MG, Güneş Bayır A, Türk SN, Uçaş İ, Özkan B. BİREYLERİN GIDA KATKI MADDELERİ VE ETKİLERİ KONUSUNDA BİLGİ VE FARKINDALIK DURUMLARININ DEĞERLENDİRİLMESİ. RUMELİ ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ DERGİSİ. 2022;1(1):1-12. https://izlik.org/JA68NF93NY

Chicago

Bilgin, Mehmet Gültekin, Ayşe Güneş Bayır, Saliha Nur Türk, İlknur Uçaş, ve Bilge Özkan. 2022. “BİREYLERİN GIDA KATKI MADDELERİ VE ETKİLERİ KONUSUNDA BİLGİ VE FARKINDALIK DURUMLARININ DEĞERLENDİRİLMESİ”. İstanbul Rumeli Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi 1 (1): 1-12. https://izlik.org/JA68NF93NY.

EndNote

Bilgin MG, Güneş Bayır A, Türk SN, Uçaş İ, Özkan B (01 Aralık 2022) BİREYLERİN GIDA KATKI MADDELERİ VE ETKİLERİ KONUSUNDA BİLGİ VE FARKINDALIK DURUMLARININ DEĞERLENDİRİLMESİ. İstanbul Rumeli Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi 1 1 1–12.

IEEE

[1]M. G. Bilgin, A. Güneş Bayır, S. N. Türk, İ. Uçaş, ve B. Özkan, “BİREYLERİN GIDA KATKI MADDELERİ VE ETKİLERİ KONUSUNDA BİLGİ VE FARKINDALIK DURUMLARININ DEĞERLENDİRİLMESİ”, RUMELİ ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ DERGİSİ, c. 1, sy 1, ss. 1–12, Ara. 2022, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA68NF93NY

ISNAD

Bilgin, Mehmet Gültekin - Güneş Bayır, Ayşe - Türk, Saliha Nur - Uçaş, İlknur - Özkan, Bilge. “BİREYLERİN GIDA KATKI MADDELERİ VE ETKİLERİ KONUSUNDA BİLGİ VE FARKINDALIK DURUMLARININ DEĞERLENDİRİLMESİ”. İstanbul Rumeli Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi 1/1 (01 Aralık 2022): 1-12. https://izlik.org/JA68NF93NY.

JAMA

1.Bilgin MG, Güneş Bayır A, Türk SN, Uçaş İ, Özkan B. BİREYLERİN GIDA KATKI MADDELERİ VE ETKİLERİ KONUSUNDA BİLGİ VE FARKINDALIK DURUMLARININ DEĞERLENDİRİLMESİ. RUMELİ ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ DERGİSİ. 2022;1:1–12.

MLA

Bilgin, Mehmet Gültekin, vd. “BİREYLERİN GIDA KATKI MADDELERİ VE ETKİLERİ KONUSUNDA BİLGİ VE FARKINDALIK DURUMLARININ DEĞERLENDİRİLMESİ”. İstanbul Rumeli Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, c. 1, sy 1, Aralık 2022, ss. 1-12, https://izlik.org/JA68NF93NY.

Vancouver

1.Mehmet Gültekin Bilgin, Ayşe Güneş Bayır, Saliha Nur Türk, İlknur Uçaş, Bilge Özkan. BİREYLERİN GIDA KATKI MADDELERİ VE ETKİLERİ KONUSUNDA BİLGİ VE FARKINDALIK DURUMLARININ DEĞERLENDİRİLMESİ. RUMELİ ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ DERGİSİ [Internet]. 01 Aralık 2022;1(1):1-12. Erişim adresi: https://izlik.org/JA68NF93NY