Savunmasız Gruplar, Risk Yönetimi ve Halk Sağlığı Hemşiresinin Rolü

Abstract

Savunmasız gruplar toplumdaki eşitsizliklerden en fazla etkilenen gruplardır. Toplumdaki eşitsizlikler savunmasız gruplarda birçok sağlık sorununun meydana gelmesine neden olurken bu grupların barınma, beslenme, sağlık gibi temel haklara erişimlerinin önünde de bir engel oluşturur. Savunmasız gruplar içinde engeli bireyler, yaşlılar, çocuklar, etnik azınlık gruplar, akıl hastaları, evsizler, mülteciler gösterilebilir. Lezbiyen, gey, biseksüel ve transseksüel (LGBT) bireyler, sağlığa ve sağlığın sosyal belirleyicilerine ilişkin önemli dezavantajlara sahip hassas gruplar arasında gösterilmektedir. Ayrıca yoksullar da savunmasız gruplar arasında değerlendirilmektedir. Hemşirelik mesleği savunmasız gruplarlar en fazla temas kuran mesleklerden bir tanesidir. Hemşirelik mesleği özelinde ise halk sağlığı hemşiresinin yükü büyük ölçüde savunmasız nüfusu temsil edenlerden oluşmaktadır. Bu nedenle halk sağlığı hemşirelerinin savunmasız gruplar için savunuculuk ve toplumda farkındalık çalışmaları önem oluşturmaktadır.

Keywords

• Halk sağlığı hemşireliği,hassas popülasyonlar,risk yönetimi

References

1. Abanobi, C., & Owunna, C. (2013). Development of a Risk-Based Approach and Tools for Improving Safe and Rational Use of Tuberculosis Medicines. Submitted to the US Agency for International Development by the Systems for Improved Access to Pharmaceuticals and Services (SIAPS) Program. Arlington, VA: Management Sciences for Health.
2. Aday, L.A. (2001). At risk in America: The Health And Health Care Needs Of Vulnerable Populations In The United States (2nd Ed.). San Francisco, CA: Jossey-Bass.
3. Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD). (2014). Suriye'den Türkiye’ye Nüfus Hareketleri: Kardeş Topraklarında Misafirlik. Ankara: T.C. Başbakanlık, Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı.
4. Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı. (2011). Nüfus Ve Konut Araştırması, (Engellilik). Erişim: https://eyh.aile.gov.tr/nufus-ve-konut-arastirmasi-2011. Erişim tarihi: 21.12.2018.
5. Allison, L. ve ark. (2000). Health Behaviors, Health Status, and Access to and Use of Health Care. Arch Fam Med. 9, 1043-1051.
6. Anderson, DG. ve Riley, P. (2008). The Homeless Population. Ivanov, LL. ve Blue, CL (Ed.). Publıc Health Nursıng: Leadership, Policy & Practice. United States of America: Delmar Cengage Learning. 572-583.
7. Arslantaş, H., Adana, F., Abacıgil Ergin, F., Kayar, D., Acar, G. (2015). Loneliness in Elderly People, Associated Factors and Its Correlation with Quality of Life: A Field Study from Western Turkey. Iran J Public Health. 44(1). 43-50.
8. Bahadır, H., Uçku, R., Varol, ZS., Çiçeklioğlu, M., Usturalı Mut, AN. (2016). Kamp Dışında Yaşayan Sığınmacılar; Çalışma, Gelir, Eğitim, Barınma, Su, Banyo Ve Beslenme Koşulları. Savaş, Göç Ve Sağlık içinde. Ankara: Türk Tabipler Birliği Yayınları.

9. Baird, V. (2017). Cinsel Çeşitlilik: Yönelimler, Politikalar, Haklar ve İhlaller (2. bs.). İstanbul: Metis Kitap.
10. Barbara, C. (1978). Fundamental Patterns of Knowing in Nursing. Advances in Nursing Science, 1(1), 13-24.
11. Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği. (1951). BMMYK - Mültecilerin Statüsüne Dair 1951 Sözleşmesi 1C(5) ve (6) Maddeleri ve/ veya 1967 Protokolü Kapsamında Mülteci Statüsünün Sona Ermesi. Erişim: http://www.multeci.org.tr/wp-content/uploads/2016/12/1951-Cenevre-Sozlesmesi-1.pdf. Erişim tarihi: 17. 12. 2018.
12. Braveman, P. & Gruskin, S. (2003). Defining Equity in Health. J Epidemiol Community Health, 57, 254–258.
13. Brooks, N. (2003) Vulnerability, risk and adaptation: a conceptual framework. Tyndall Centre for Climate Change Research, Working Paper 38.
14. Chinn, PL. & Kramer, MK. (2011). Integrated Theory and Knowledge Development in Nursing (8th ed.) USA: Elsesiver Mosby.1-22.
15. Cochran, SD., Mays, VM., Bowen, D. ve ark. (2001). Cancer-Related Risk Indicators and Preventive Screening Behaviors Among Lesbians and Bisexual Women. Am J Public Health. 91(4), 591–597.
16. Courtin, E. ve Knapp., M. Social İsolation, Loneliness And Health In Old Age: A Scoping Review. Health and Social Care. 25(3). 799-812.
17. Council for International Organizations of Medical Sciences. (2002). International Ethical Guidelines For Biomedical Research Involving Human Subjects. Bulletin of Medical Ethics. 182, 17.
18. Demirel T., Akın B. (2014). Sağlıkla İlişkili Olarak Sosyal Adalet, Eşitlik ve Hemşirelik. DEUHYO ED,7(3), 238-245.
19. Delaney, K.R., Burke, P., DeSocio, J., Greenberg, C.S., Sharp, D. Building Mental Health And Caring For Vulnerable Children: Increasing Prevention, Access, And Equity. Nursing Outlook. 66(6). 590-593.
20. Dikmen, İ., Birgönül, MT., Fidan, G. (2008). Assessment Of Project Vulnerability As A Part Of Risk Management In Construction. Proceedings of Joint 2008 CIB W065/W055 Symposium. 15-17.
21. Döner, P., Özkara, A., Kahveci, R. (2013). Syrian Refugees In Turkey: Numbers And Emotions. The Lancet. 382(9894), 764.
22. Ekmekçi, PE. (2017). Do We Have A Moral Responsibility To Compensate For Vulnerable Groups? A Discussion On The Right To Health For LGBT People. Med Health Care and Philos. 20, 335–341.
23. Eskiocak, M., Marongoz, B., Etiler, N. (2016). Suriye, Türkiye Ve Irak’ta Savaşın Bölgedeki Bulaşıcı Hastalıklara Etkileri. Savaş, Göç Ve Sağlık içinde. Ankara: Türk Tabipler Birliği Yayınları.
24. Faist, T. (2003). Uluslararası Göç ve Ulusaşırı Toplumsal Alanlar. Ankara: Bağlam Yayıncılık.
25. Falk-Raphael, A.R. (2001). Empowerment As A Process Of Evolving Consciousness: A Model Of Empowered Caring. Advances in Nursing Science, 24(1), 1–16.
26. Gerst-Emerson, K., ve Jayawardhana, J. (2015). Loneliness as a Public Health Issue: The Impact of Loneliness on Health Care Utilization Among Older Adults. American Journal of Public Health. 105(5). 1013–1019.
27. Göregenli, M. (2011). LGBT Bireylerin Gündelik Yaşamda Karşılaştıkları Ayrımcılık. İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
28. Hafeez, H., Zeshan, M., Tahir, MA., ve ark. (2017) Health Care Disparities Among Lesbian, Gay, Bisexual, and Transgender Youth: A Literature Review. Cureus. 9(4). e1184. DOI 10.7759/cureus.1184.
29. Hakim, A. ve Talukder, J. (2016). An Assessment of Health Status of Street Children in Tangail, Bangladesh. Science Journal of Public Health. 4(1-1). 1-5.
30. Hassoy, H. (2016). Sığınmacılara İlişkin Genel Durum. Savaş, Göç Ve Sağlık içinde. Ankara: Türk Tabipler Birliği Yayınları.
31. Hatzenbuehler, ML., Flores, AR., Gates, GJ. (2017) Social Attitudes Regarding Same-Sex Marriage And LGBT Health Disparities: Results From A National Probability Sample. Journal of Social Issues. 73(3). 508-28.
32. Holt-Lunstad, J., Smith, TB., Baker, M., Harris, T. ve Stephenson, D. (2015). Loneliness and Social Isolation as Risk Factors for Mortality: A Meta-Analytic Review. Perspectives on Psychological Science. 10(2). 227–237.
33. Hu, Y.N., Chen, P.C., Hsu, C.C., Yu, H.K., Chien, K.L., Li, C.C., Hu, G.C. (2016). Age and Gender Differences in the Relationship Between Self-rated Health and Mortality Among Middle-aged and Elderly People in TaiwandResults of a National Cohort Study. International Journal of Gerontology. 10. 91-95.
34. International Council of Nurses. (2012) The ICN Code of Ethics For Nurses. Erişim: http://ethics.iit.edu/ecodes/node/5695. Erişim tarihi: 30.11.2018.
35. International Council of Nurses (2018). International Nurses Day. Erişim: https://www.icn.ch/what-we-do/campaigns/international-nurses-day.
36. Institute of Medicine. (2011). The Health of Lesbian, Gay, Bisexual, and Transgender People: Building a Foundation for Better Understanding. Washington, DC: The National Academies Press.
37. Jeon, B., Noguchi, H., Kwonc, S., Ito, T., Tamiya, N. (2017). Disability, poverty, and role of the basic livelihood security system on health services utilization among the elderly in South Korea. Social Science & Medicine. 178. 175-183.
38. Kearns, A., Whitley, E., Tannahill, C. ve Ellaway, A. Loneliness, Social Relations And Health And Well- Being in Deprived Communities. Psychology, Health & Medicine, 20(3). 332-344.
39. Krahn, GL., Walker, DK., ve Correa-De-Araujo, R. (2015) Persons With Disabilities as an Unrecognized Health Disparity Population. American Journal of Public Health. 105 (S2). S198-S206.
40. Larkin, M. (2009). Vulnerable Groups in Health and Social Care (1st ed). London: SAGE Publications.
41. Lee, JH., Gamarel, KE., Bryant, KJ., Zaller, ND., ve Operario, D. (2016). Discrimination, Mental Health, and Substance Use Disorders Among Sexual Minority Populations. LGBT Health. 3(4). 258-65.
42. Lezzoni, LI. (2011) Eliminating Health And Health Care Disparities Among The Growing Population Of People With Disabilities. Health Aff (Millwood). 30(10).1947-54.
43. Luthy, C., Cedraschi, C., Allaz, A.F., Herrmann, F.R., Ludwig, C. (2015). Health Status And Quality Of Life: Results From A National Survey İn A Community-Dwelling Sample Of Elderly People. Quality of Life Research. 24(7). 1687–1696.
44. Makizako ve ark. Physical Frailty Predicts Incident Depressive Symptoms in Elderly People: Prospective Findings From the Obu Study of Health Promotion for the Elderly. Journal of the American Medical Directors Association. 16(3). 194-199.
45. Martos, AJ. ve ark. (2018). “Like Finding a Unicorn”: Healthcare Preferences Among Lesbian, Gay, and Bisexual People in the United States. Social Science & Medicine. 208, 126-133.
46. Nguyen, TQ., Bandeen-Roche, K., German, D., Nguyen, NTT., Bass JK., ve Knowlton AR. (2016). Negative Treatment by Family as a Predictor of Depressive Symptoms, Life Satisfaction, Suicidality, and Tobacco/Alcohol Use in Vietnamese Sexual Minority Women. LGBT Health. 3(5). 357-365.
47. Önal, A. ve Keklik, B. (2016). Mülteci Ve Sığınmacıların Sağlık Hizmetlerine Erişimde Yaşadığı Sorunlar: Isparta İlinde Bir Uygulama. Süleyman Demirel Üniversitesi Vizyoner Dergisi. 7(15). 132-148.
48. Ong, A.D., Uchino, B.N., (2016). Wethington, E. Loneliness and Health in Older Adults: A Mini-Review and Synthesis. Gerontology. 62. 443-449.
49. Prens, M.J., Wu, F., Guo, Y., Gutierrez Robledo, L.M., O’Donnell, M., Sullivan, R., Yusuf, S. (2015). The Burden Of Disease İn Older People And İmplications For Health Policy And Practice. Te Lancet. 385(9967). 549-562.
50. Rector, C. (2010). Working with Vulnerable People.Allender, JA., Rector, C., Warner, KD (Ed). Community Health Nursing Promoting and Protecting the Public’s Health (7th ed) (s. 712-730). China: Wolters Kluwer Health | Lippincott Williams & Wilkins.
51. Rizk, H.I., El Rifai, N.H. ve Aboulghar, H.M. (2017). Health Problems Among Street Children Seeking Care İn The Center For Social And Preventive Medicine in Egypt. World Journal of Pediatrics. 13(5). 503–507.
52. Rivenbark, J., Martyn, L., Whetten, K., Vasudevan, L. A Survey Of Healthcare-Seeking Practices And Related Stigma Among Community- And Street-Based Children in Cambodia. International Health. 10(3). 211–213.
53. Rogers, A. (1997). Vulnerability, health and health care. Journal of Advanced Nursing. 26. 65-72.
54. Safera JD., Coleman E., Feldman J. ve ark. (2016). Barriers to Health Care for Transgender Individuals. Curr Opin Endocrinol Diabetes Obes. 23(2). 168–171.
55. Sirin, S.R. ve Rogers-Sirin, L. (2015). The Educational And Mental Health Needs Of Syrian Refugee Children. Washington, DC: Migration Policy Institute.
56. Slater, ME., Godette, D., Huang, B., Ruan, WJ., ve Kerridge, BT. (2017). Sexual Orientation-Based Discrimination, Excessive Alcohol Use, and Substance Use Disorders Among Sexual Minority Adults. LGBT Health. 4(5). 337-344.
57. Steptoe, A., Deaton, A. ve Stone A.A. (2015). Subjective Wellbeing, Health, And Ageing. The Lancet. 385. 640–48.
58. Türkiye İstatistik Kurumu. (2017). Yoksulluk oranı 2015 yılında %21,9 iken 2016 yılında %21,2 oldu. Basın Odası Haberler. Sayı: 52. Erişim: http://www.tuik.gov.tr/basinOdasi/haberler/2017_52_20171006.pdf. Erişim tarihi: 18.12.2018.
59. Türkiye İstatistik Kurumu. (2018a). Gelir ve Yaşam Koşulları Araştırması 2018. Erişim: https://biruni.tuik.gov.tr/yayin/views/visitorPages/yayinGoruntuleme.zul?yayin_no=424. Erişim tarihi: 18.12.2018.
60. Türkiye İstatistik Kurumu. (2018b). Hanehalkı Bütçe Araştırması, 2018. Erişim: https://biruni.tuik.gov.tr/yayin/views/visitorPages/yayinGoruntuleme.zul?yayin_no=410. Erişim tarihi: 18.12.2018.
61. Uluslararası Göç Örgütü.(2009). Göç Terimleri Sözlüğü. İsviçre: Uluslararası Göç Örgütü. Erişim: http://www.goc.gov.tr/files/files/goc_terimleri_sozlugu.pdf. Erişim tarihi: 17.12.2018.
62. World Health Organization. (2015). WHO Global Disability Action Plan 2014-2021: Better Health For All People With Disability. World Health Organization. Erişim: http://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/199544/?sequence=1.
63. Varol, ZS., Terzi, C., Altın, Z. (2016). Kamp Dışında Yaşayan Sığınmacılara Dair Bir Değerlendirme Örneği: İzmir’de Sokakta Yaşayan Suriyelilerin Sağlık Durum Değerlendirmesi. Savaş, Göç Ve Sağlık içinde. Ankara: Türk Tabipler Birliği Yayınları.
64. Veldhuis, CB., Talley, AE., Hancock, DW., Wilsnack, SC., ve Hughes, TL. (2017). Alcohol Use, Age, and Self-Rated Mental and Physical Health in a Community Sample of Lesbian and Bisexual Women. LGBT Health. 4(6). 419-426.
65. Yang, MF., Manning, D., van den Berg, JJ., ve Operario D. (2015). Stigmatization and Mental Health in a Diverse Sample of Transgender Women. LGBT Health. 2(4). 306-312.