Büyükelçilik Raporlarına Göre Sovyetler Birliği’nin Türkiye’ye Bakışı (1950-1960)
Abstract
Sovyetler Birliği’nin I. Dünya Savaşı sonrasında Batılı devletlerin işgallerine karşı yürütülen Türk Millî Mücadelesine verdiği destek, her iki devletin yakınlaşmasını sağlayan önemli bir adım olmuştur. 1925 yılında imzalanan ve II. Dünya Savaşı’nın sonuna kadar geçerliliğini koruyacak olan Dostluk antlaşması ise iyi komşuluk ilişkilerinin uzun yıllar devam etmesini sağlamıştır. Ancak Türkiye’nin 1930’lu yıllardan itibaren Batılı devletlerle sorunlarını çözerek yakınlaşmaya başlaması, Türkiye Sovyetler Birliği ilişkilerinin gerilemesine, II. Dünya Savaşı’nın başlaması ise bozulmasına neden olmuştur. II. Dünya Savaşı sırasında ve sonrasında olumsuz bir seyir izleyen ilişkiler, Sovyetlerin Boğazlardan üs verilmesi ve toprak talepleri yönündeki istekleri ile kopmuş ve Türkiye, Sovyetleri bir tehdit unsuru olarak algılamaya başlamıştır. Bu durum, Türkiye’nin Batı bloğuna yönelerek, NATO başta olmak üzere bir takım askeri teşkilatlara üye olmayı amaçlamasına neden olacaktır. Sovyetler her ne kadar Stalin’in ölümünden sonra Türkiye ile yakın münasebetler kurmak istese de Türkiye 1960’lı yıllara kadar Sovyetlere karşı temkinli yaklaşmıştır. Çalışmamızda 1950-1960 yılları arasında Türk-Sovyet ilişkileri ve Sovyetlerin Türkiye’ye bakışı Dışişleri Bakanlığı’na gönderilen Büyükelçilik raporları başta olmak üzere diğer elçilik ve kurumlardan gönderilen raporlar çerçevesinde ele alınmıştır. Dışişleri Bakanlığı Türk Diplomatik Arşivinde yer alan Türk Dışişleri Bakanlığı ile Büyükelçilikler arasındaki yazışmalar temel kaynak olarak kullanılmış olup ayrıca dönemle ilgili kaleme alınan telif ve tetkik eserler de istifade edilen diğer kaynaklar arasında yer almıştır.
Keywords
The Soviet Union's View of Turkey According to Embassy Reports (1950-1960)
Abstract
The support given by the Soviet Union to the Turkish National Struggle against the occupations of Western states after World War I was an important step that brought the two states closer together. The Friendship Treaty, signed in 1925 and valid until the end of World War II, ensured that good neighborly relations continued for many years. However, as Turkey began to resolve its problems with Western countries and get closer to them in the 1930s, relations between Turkey and the Soviet Union declined, and the start of World War II led to their deterioration. Relations, which followed a negative course during and after World War II, were severed by the Soviets’ demands for bases in the Straits and territorial claims, and Turkey began to perceive the Soviets as a threat. This situation would cause Turkey to turn towards the Western bloc and aim to become a member of a number of military organizations, primarily NATO. Although the Soviet Union wanted to establish close relations with Turkey after Stalin’s death, Turkey approached the Soviet Union cautiously until the 1960s. In our study, Turkish-Soviet relations between 1950 and 1960 and the Soviet Union’s view of Turkey were discussed within the framework of embassy reports sent to the Ministry of Foreign Affairs, as well as reports sent by other embassies and institutions. The correspondence between the Turkish Ministry of Foreign Affairs and the embassies in the Turkish Diplomatic Archives of the Ministry of Foreign Affairs was used as the primary source, and other sources used were also copyrighted and research works written about the period.
Keywords
