Education in the Press of the Tuna (Danube) Province: A Local Education History Reading Through Tuna Newspaper (1905-1907)

Abstract

The press played a significant role in the modernization process of the Ottoman Empire. The first Ottoman newspaper, Takvim-i Vekayi, published in 1831 during the reign of Sultan Mahmut II, served as a bridge between the state and society. Takvim-i Vekayi and subsequent Ottoman newspapers, in addition to their functions of informing the public and disseminating state policies, gradually evolved into a two-way communication channel by reflecting public opinion and reactions. Thus, the press played a crucial role in the state’s modernization efforts, reaching various segments of society and fulfilling the task of informing and raising awareness. During the Tanzimat and Constitutional periods, significant steps were taken to develop the press, strengthening its functions of public opinion formation and information dissemination. Consequently, the Ottoman press became a platform appealing to diverse societal groups and reflecting social changes. The aim of this study is to examine education-related news published in the Tuna newspaper, which entered publication during the reign of Sultan Abdulhamit II. In this context, data obtained through document analysis were examined and evaluated using content analysis, a qualitative research method. As a result of the analysis, a total of 286 education-related news items were identified in the Tuna newspaper. Of these news items, 42.66% were classified under “Education Policies and Reforms,” 33.57% under “Education Management,” and 23.78% under “International Education News.” Based on these news items, various insights were gained covering a wide range of topics related to education during the Abdulhamit II Era, including reforms and regulations, education policies, education management, and international education news from minority and foreign schools.

Keywords

• Ottoman Empire
• Balkans
• Press History
• Education History
• Tuna Newspaper

Tuna Vilayeti Basınında Eğitim: Tuna Gazetesi Üzerinden Bir Yerel Eğitim Tarihi Okuması (1905-1907)

Abstract

Basın, Osmanlı Devleti’nin modernleşme sürecinde önemli bir unsur olmuştur. 1831 yılında II. Mahmut Dönemi’nde yayımlanan ilk Osmanlı gazetesi Takvîm-i Vekāyiʻ, devlet ve toplum arasında bir köprü görevi görmüştür. Takvîm-i Vekāyiʻ ve onu takip eden diğer Osmanlı gazeteleri, halkı bilgilendirme ve devlet politikalarını duyurma işlevlerinin yanı sıra zamanla kamuoyunun görüş ve tepkilerini de yansıtarak çift yönlü bir iletişim kanalı oluşturmuştur. Böylece basın, devletin modernleşme sürecinde önemli bir rol oynamış ve toplumun farklı kesimlerine ulaşarak bilgilendirme ve bilinçlendirme görevini yerine getirmiştir. Tanzimat ve Meşrutiyet dönemlerinde basının gelişimine yönelik önemli adımlar atılarak kamuoyu oluşturma ve bilgilendirme işlevleri güçlendirilmiştir. Bu sayede Osmanlı basını, toplumun farklı kesimlerine hitap eden ve sosyal değişimleri yansıtan bir platform hâline gelmiştir. Bu çalışmanın amacı, II. Abdülhamit Dönemi’nde yayın hayatına dâhil olan Tuna gazetesinde yer alan eğitimle ilgili haberleri incelemektir. Bu bağlamda, çalışma, Tuna Gazetesi’nin 1905-1907 yılları arasındaki eğitim haberlerini analiz ederek dönemin eğitim gündemini ve yerel bir vilayet gazetesinin bu konudaki rolünü ortaya koymayı amaçlamakta; böylece merkezi kaynaklara ek olarak yerel basın aracılığıyla Osmanlı eğitim tarihine yeni bir perspektif sunulmaktadır. Bu amaç kapsamında doküman analizi yoluyla elde edilen veriler, nitel araştırma türlerinden içerik analizi yöntemi ile incelenmiş ve değerlendirilmiştir. İnceleme neticesinde Tuna gazetesinde eğitimle ilgili toplam 286 haber tespit edilmiştir. Bu haberlerin %42,66’sı “Eğitim Politikaları ve Reformları”, %33,57’si “Eğitimin Yönetimi”, %23,78’i ise “Uluslararası Eğitim Haberleri” kapsamında tasnif edilmiştir. Bu haberlerden hareketle II. Abdülhamit Dönemi’nde eğitimle ilgili yapılan reformlar ve düzenlemeler, eğitim politikaları, eğitim yönetimi, azınlık ve yabancı okullarından uluslararası eğitim haberlerine kadar geniş bir alanda çeşitli bilgiler elde edilmiştir.

Keywords

• Osmanlı Devleti
• Balkanlar
• Basın Tarihi
• Eğitim Tarihi
• Tuna Gazetesi

References

1. Acar, K. (2008). 1905 Rus Devrimi’nin genel bir değerlendirmesi. Divan: Disiplinlerarası Çalışmalar Dergisi, (24), 79-98. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/254550 adresinden 13.02.2025 tarihinde erişilmiştir.
2. Akbulut, U. (2013). Osmanlı basın tarihine bir katkı: Gazetelerin yayınlanma amaçları üzerine (1831-1876). Turkish Studies, 8(5), 31-57.
3. Altın, H. (2016). Osmanlı pedagoglarında disiplin, ödül ve ceza fikirlerine dair örnekler. Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, (57), 1869-1884. https://doi.org/10.14222/Turkiyat1596 adresinden 13.02.2025 tarihinde erişilmiştir.
4. Altın, H. (2018). II. Abdülhamid Döneminde bir eğitim kurumu: Dârülmuallimîn-i âliye. Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi (BUSBED), 8(16), 93-112.
5. Anton Flettner. (t.y.). https://www.britannica.com/biography/Anton-Flettner adresinden 21.12.2024 tarihinde erişilmiştir.
6. Armaoğlu, F. (1997). 19. yüzyıl siyasî tarihi (1789-1914). Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi.
7. Buzpınar, Ş. T. (2024). Midhat Paşa (1822-1884). Türk Maarif Ansiklopedisi. https://turkmaarifansiklopedisi.org.tr/midhat-pasa adresinden 02.02.2025 tarihinde erişilmiştir.
8. Cohen, L., Manion, L., Morrison, K. (2021). Eğitimde araştırma yöntemleri. (E. Dinç, K. Kıroğlu, Çev.). Ankara: Pegem Akademi.

9. Cücük, E., Işıktaş, E. (2021). The anatomy of a student uprisal: The case of the Bursa Sultani (1914) from the perspective of political considerations in the Ottoman educational system. Turkish History Education Journal, 10(1), 115-134. https://doi.org/10.17497/tuhed.896543 adresinden 14.12.2024 tarihinde erişilmiştir.
10. Çakmak, Z. (2003). Hersek isyanı. Fırat Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 8, 241-254.
11. Çelenk, S. (2008). Türk eğitim tarihinde lâikleşme süreci. İlköğretim Online, 7(2), 368-375. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/90955 adresinden 09.02.2025 tarihinde erişilmiştir.
12. Çetin, S. (2022). Osmanlı mizah basınında maarif (1874-1922). Belgi Dergisi, 24(2), 319-344. https://doi.org/10.33431/belgi.1051634 adresinden 31.12.2024 tarihinde erişilmiştir.
13. Doko, E. (2015). Albert Einstein. Doğu’dan Batı’ya düşüncenin serüveni aklî düşünce ve felsefenin Doğu’dan doğuşu: Babil-Keldanî-Çin-Hint-İran-İbranî gelenekleri. (B. A. Çetinkaya, Ed.). İstanbul: İnsan Yayınları.
14. Figes, O. (1997). A People’s tragedy: The Russian revolution, 1891-1924. New York: Penguin Books.
15. Fortna, B. C. (2005). Mekteb-i hümayun: Osmanlı İmparatorluğu’nun son döneminde İslâm, devlet ve eğitim. İstanbul: İletişim Yayınları.
16. Garip, E. (2018). Kuril adaları sorunu ve Kuril adalarının silahlandırılması. Asya Araştırmaları Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 2(2), 195-206. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/698921 adresinden 13.02.2025 tarihinde erişilmiştir.
17. Gencer, A. İ. (1991). Ayastefanos antlaşması. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, 4, 225.
18. Gencer, A. İ. (1992). Berlin antlaşması. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, 5, 516-517.
19. Gencer, B. (2004). The rise of public opinion in the Ottoman Empire (1839-1909). New Perspectives on Turkey, 30, 115-154. https://doi.org/10.1017/S0896634600003939 adresinden 13.02.2025 tarihinde erişilmiştir.
20. Gümüş, M., Yüksel, R. (2020). Osmanlı Devleti’nin parçalanma süreci ve basının yaklaşımı: 1875 Hersek isyanı örneği. İçtimaiyat, 4(1), 31-46. https://doi.org/10.33709/ictimaiyat.734578 adresinden 21.12.2024 tarihinde erişilmiştir.
21. Gürbüz, M. V. (2003). Genesis of Turkish Nationalism. Belleten, 67(249), 495-518. https://doi.org/10.37879/belleten.2003.495 adresinden 09.02.2025 tarihinde erişilmiştir. Halaçoğlu, A. (2002a). Bulgar mezâlimi. Türkler Ansiklopedisi, 13, 557-571.
22. Halaçoğlu, A. (2002b). Balkan savaşları (1912-1913). Türkler Ansiklopedisi, 13, 532-556.
23. Hasegawa, T. (1981). The february revolution, Petrograd, 1917. Washington: University of Washington Press.
24. İbrahimov, O. (2006). Tuna vilayet gazetesi (1865-1866). (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
25. İnuğur, M. N. (1978). Basın ve yayın tarihi. İstanbul: İ.İ.T.İ.A. Nihad Sayâr Yayın ve Yardım Vakfı Yayınevi İşletmesi Yayınları.
26. Kavas, A. (2001). Japonya. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, 23, 571-573.
27. Kılıç, H. (2014). I. Dünya Savaşı’nda İstanbul basınında eğitim (İkdâm, Tanîn, Tercümân-ı Hakîkat gazetelerine göre). (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). İstanbul Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.
28. Kırımlı, H. (1996). Gaspıralı, İsmâil Bey. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, 13, 392-395.
29. Knorr-Bremse. (t.y.). https://www.knorr-bremse.com/en/company/history/ adresinden 13.02.2025 tarihinde erişilmiştir.
30. Kocabaşoğlu, U. (1991). Tuna Vilayet Gazetesi. OTAM Ankara Üniversitesi Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi, 2(2), 141-149. https://doi.org/10.1501/OTAM_0000000317 adresinden 23.06.2025 tarihinde erişilmiştir.
31. Koçyiğit, S. (2007). Farklı ülkelerde okul öncesi eğitim kurumlarının gelişimi, (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Erzurum.
32. Kodaman, B. (1991). Abdülhamid devri eğitim sistemi. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi.
33. Koloğlu, O. (1992). Osmanlı’dan günümüze Türkiye’de basın. İstanbul: İletişim Yayınları.
34. Koloğlu, O. (2006). Osmanlı’dan 21. yüzyıla basın tarihi. İstanbul: Pozitif Yayınları.
35. Maxim, M. (2012). Tuna. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, 41, 372-374.
36. Narinç, Ö. (2021). 1844-1944 yılları arasında Bulgaristan’da yayınlanan Türkçe gazeteler. ANKARAD, 2(3), 173-200.
37. Ortaylı, İ. (2014). İmparatorluğun en uzun yüzyılı. İstanbul: Timaş Yayınları.
38. Pamuk, Ş. (2012). Osmanlı İmparatorluğu’nda paranın tarihi. Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
39. Patoğlu, E. B. (2018). Osmanlı Devleti’nde askeri rüştiyeler. (Yayımlanmamış doktora tezi). Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Gaziantep.
40. Patoğlu, F. (2025). Kadının modern eğitime ilk adımı: İnas rüştiyeleri. (Yayımlanmamış doktora tezi). Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Gaziantep.
41. Patton, M. Q. (2018). Nitel araştırma ve değerlendirme yöntemleri. (2. Baskı). (M. Bütün, S. B. Demir, Çev. Ed.). Ankara: Pegem Akademi.
42. Polat Haydaroğlu, İ. (1990). Osmanlı İmparatorluğu’nda yabancı okullar. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.
43. Somel, S. A. (2010). Osmanlı’da eğitimin modernleşmesi (1839-1908). İstanbul: İletişim Yayınları.
44. Sönmez, C. S., Erdenanar, R. (2022). Atatürk Döneminde frengi ile mücadele. Atatürk Yolu Dergisi, (71), 256-274. https://doi.org/10.46955/ankuayd.1147281 adresinden 13.02.2025 tarihinde erişilmiştir.
45. Steele, M. W. (2013). The Great Northern famine of 1905-1906: Two sides of ınternational aid. 国際基督教大学学報 3-A, アジア文化研究, (39), 1-15.
46. Süzgün, İ. (2025). İki savaş bir coğrafya: Yaşar Nabi Nayır’ın Balkanlar ve Türklük ile değişen dünyamız adlı eserlerinde değişen balkanlar imgesi. Journal of Balkan Studies, 5(1), 113-147.
47. Şimşek, T. (2023). Osmanlı Devleti son dönemi öğretmen okullarına bir bakış. Milli Eğitim Dergisi, 52(238), 1065-1088. https://doi.org/10.37669/milliegitim.1107512 adresinden 13.02.2025 tarihinde erişilmiştir.
48. Taşdemirci, E. (2001). Türk eğitim tarihinde azınlık okulları ve yabancı okullar. Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 1(10), 2-19.
49. Topuz, H. (1973). 100 soruda Türk basın tarihi. İstanbul: Gerçek Yayınevi.
50. Topuz, H. (2003). II. Mahmut’tan Holdinglere Türk basın tarihi. İstanbul: Remzi Kitabevi.
51. Tuna Gazetesi. R. 1 Eylül 1321-31 Kânunusani 1322 / 14 Eylül 1905-13 Şubat 1907, Sayı 5-7, 10-18, 20, 24-53, 61-63, 65-70, 72-78, 80-84, 86-88, 90-125, 127-135, 137-147, 149-152, 154-208, 210-263, 265-273, 275-287, 289-298, 300-315, 318-415.
52. Uçarol, R. (1985). Siyasî tarih. İstanbul: Filiz Kitabevi.
53. Yıldırım, A., Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayıncılık.
54. Zengi̇n, Z. S. (2007). II. Abdülhamit Döneminde yabancı ve azınlık mekteplerinin faaliyetleri. Belleten, 71(261), 613-652. https://doi.org/10.37879/belleten.2007.613 adresinden 02.02.2025 tarihinde erişilmiştir.
55. Zürcher, E. J. (2004). Modernleşen Türkiye’nin tarihi. İstanbul: İletişim Yayınları.