Research Article

İngiliz Emperyal Yayılmasının Afrika’daki Öncü Aktörü: Cecil John Rhodes

Volume: 25 Number: 1 January 29, 2026
EN TR

İngiliz Emperyal Yayılmasının Afrika’daki Öncü Aktörü: Cecil John Rhodes

Abstract

Coğrafî Keşiflerin ardından hız kazanan sömürgecilik yarışı, 19. yüzyılda doruk noktasına ulaşmış ve bu süreçte İngiltere, diğer Avrupalı sömürgeci devletlere kıyasla belirgin bir üstünlük elde etmiştir. 1815 Viyana Kongresi’nden I. Dünya Savaşına kadar uzanan dönem, literatürde “İngiliz Emperyal Yüzyılı” olarak anılmıştır. Bu üstünlüğü tek bir sebebe indirgemek mümkün olmadığı gibi, yalnızca bir rastlantı veya kaderin eseri olarak görmek de yanıltıcı olacaktır. İngilizlerin küresel ölçekteki kazanımları, iskândan eğitime, bilimden ticarete ve dahi misyonerlik faaliyetlerine kadar birçok alanda yürütülen çok yönlü ve sistemli politikaların sonucudur. Yine direkt veya dolaylı yönetim politikalarını ve bölgelere göre farklılık arz eden idarî yaklaşımlarını da bu bağlamda zikretmek gerekir. Bu süreçte, İngiltere’nin emperyal genişlemesine yön veren birçok etkili aktör ortaya çıkmıştır. Bu isimlerden biri olan Cecil John Rhodes (1853-1902), 19. yüzyılın son çeyreğine damgasını vurmuş, Afrika kıtasının özellikle güney kısmının İngilizler tarafından sömürgeleştirilmesinde belirleyici bir rol üstlenmiştir. Öyle ki, bu etkisini Cape’ten Kahire’ye kadar uzanmasını planladığı demiryoluyla kıtanın bir ucundan diğer ucuna kadar uzatmayı hedeflemiştir. İş dünyasına madenci olarak adım atan Rhodes, kısa zamanda özellikle pırlanta sektöründe sayılı birkaç isimden biri haline gelmiş; bu yükselişin ardından siyasete atılmış ve İngiliz İmparatorluğu’nun yayılmasını ekonomik bir kazanç kapısı olarak görmenin ötesinde, bir misyon olarak benimsemiştir. Öyle ki, bu misyona hayatını adamakla kalmamış, ölümünden sonraki gelişimini de düşünerek mirasını bu yola vakfetmiştir. Bu yönüyle İngiliz emperyalizminin destekçileri tarafından, ticaret yollarının açılmasını sağlayan ve “ilkel topluluklara medeniyet götüren” bir öncü olarak yüceltilirken, eleştirenler onu sömürgeci çıkarlarını gözeten bir fırsatçı ve despot olarak tanımlamıştır. Bu çalışmada, Cecil John Rhodes’un emperyal politikalar içindeki rolü ele alınarak, İngiliz yayılmacılığının Afrika’daki ilerleyişine sunduğu katkı, dönem metinleri ve konuyla ilgili araştırma eserleri ve akademik çalışmalar esas alınarak incelenecektir. Bu çalışmada, Cecil John Rhodes’un emperyal politikalar içindeki rolü ele alınarak, İngiliz yayılmacılığının Afrika’daki ilerleyişine sunduğu katkı incelenecektir.

Keywords

References

  1. Arneil, B. (1992). John Locke, natural law and colonialism. History of Political Thought 13.4: 587-603.
  2. Beer, G. L. (1915). Lord Milner and British imperialism. Political Science Quarterly 30.2: 301-308.
  3. Bilgrami, A. (2017), Foreword by Akeel Bilgrami, Utsa P. Ve Patnaik P. (Ed), A theory of imperialism, (s.IX-XXIII), Columbia University Press, New York.
  4. Blake, R. (2024). A history of Rhodesia. Taylor & Francis.
  5. Brown, R. (1965). Zambia and Rhodesia: a study in contrast. Current History, 48(284): 201-243.
  6. Brunetti, M. (2019). Rhodesian sunset: factional politics, war, and the demise of an imperial order in British South Africa, Duke University, Basılmamış Yüksek Lisans Tezi.
  7. Budil, I. T. (2014). War and history: transformation of the concept due to ascending racial ideology and social darwinism in the 19th century. Central European Papers 2.2: 8-22.
  8. Buzan, B. (1993). From international system to international society: structural realism and regime theory meet the English school. International organization, 47(3), 327-352.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

African Studies, Late Modern Discoveries and Colonialism History

Journal Section

Research Article

Publication Date

January 29, 2026

Submission Date

March 11, 2025

Acceptance Date

December 6, 2025

Published in Issue

Year 2026 Volume: 25 Number: 1

APA
Temizsu, H. (2026). İngiliz Emperyal Yayılmasının Afrika’daki Öncü Aktörü: Cecil John Rhodes. Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 25(1), 221-237. https://doi.org/10.21547/jss.1654347
AMA
1.Temizsu H. İngiliz Emperyal Yayılmasının Afrika’daki Öncü Aktörü: Cecil John Rhodes. GAUN-JSS. 2026;25(1):221-237. doi:10.21547/jss.1654347
Chicago
Temizsu, Habibe. 2026. “İngiliz Emperyal Yayılmasının Afrika’daki Öncü Aktörü: Cecil John Rhodes”. Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 25 (1): 221-37. https://doi.org/10.21547/jss.1654347.
EndNote
Temizsu H (January 1, 2026) İngiliz Emperyal Yayılmasının Afrika’daki Öncü Aktörü: Cecil John Rhodes. Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 25 1 221–237.
IEEE
[1]H. Temizsu, “İngiliz Emperyal Yayılmasının Afrika’daki Öncü Aktörü: Cecil John Rhodes”, GAUN-JSS, vol. 25, no. 1, pp. 221–237, Jan. 2026, doi: 10.21547/jss.1654347.
ISNAD
Temizsu, Habibe. “İngiliz Emperyal Yayılmasının Afrika’daki Öncü Aktörü: Cecil John Rhodes”. Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 25/1 (January 1, 2026): 221-237. https://doi.org/10.21547/jss.1654347.
JAMA
1.Temizsu H. İngiliz Emperyal Yayılmasının Afrika’daki Öncü Aktörü: Cecil John Rhodes. GAUN-JSS. 2026;25:221–237.
MLA
Temizsu, Habibe. “İngiliz Emperyal Yayılmasının Afrika’daki Öncü Aktörü: Cecil John Rhodes”. Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, vol. 25, no. 1, Jan. 2026, pp. 221-37, doi:10.21547/jss.1654347.
Vancouver
1.Habibe Temizsu. İngiliz Emperyal Yayılmasının Afrika’daki Öncü Aktörü: Cecil John Rhodes. GAUN-JSS. 2026 Jan. 1;25(1):221-37. doi:10.21547/jss.1654347