Şiddeti İçermeyen Aile İçi İhtilaflarda Kadın Ve Ailenin Korunması: Aile Arabuluculuğu İhtiyacı

Abstract

Aile arabuluculuğu, bugün başta ABD, Kanada ve İngiltere olmak üzere yabancı ülkelerin büyük çoğunluğunda yaygın bir şekilde uygulanmaktadır. Doktrinde aile içi ihtilafların çözümlenmesinde, çekişmeli yargılamaya kıyasla aile arabuluculuğunun çok sayıda faydasından bahsedilmektedir. Türkiye’de 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu ile 6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanuna İlişkin Uygulama Yönetmeliğinde “aile içi şiddeti içeren ihtilafları” hariç tutan arabuluculukla ilgili hükümler mevcuttur. Anayasamızda “Aile, Türk toplumunun temelidir. Devlet, ailenin huzur ve refahı ile özellikle ananın ve çocukların korunmasını sağlamak için gerekli tedbirleri alır, teşkilatı kurar” hükmü yer almaktadır. Anayasamızdaki bu hükümle, Devlete ailenin, çocukların ve ananın korunması ödevi yüklenmektedir. Aile yapısı içerisinde, aile içi ihtilafların ortaya çıkması pek tabi mümkündür. Aile içi ihtilafların çözümlenmesi amacıyla kurulacak aile arabuluculuğuna iki işlevin yüklenmesi önem arz etmektedir. Birincisi, aile arabuluculuğu uygulamasının önceliğinin ailenin dağılması önlenerek korunmasının sağlanması olmalıdır. İkincisi, arabuluculukla ailenin kurtarılması mümkün olmuyorsa, ikinci işlev devreye girdirilerek, boşanmanın dostane usullerle sağlanmasıdır. Aile arabuluculuğu uygulaması, güçlü bir toplum ve devlet yapısının sürdürülebilmesi açısından büyük önem taşımaktadır. Zira aile, toplumun ve devletin temelini oluşturmaktadır. Ayrıca, yaygın uygulamadan farklı olarak aile arabuluculuğu kurumu tek kişiden ibaret olmamalı, içinde uzmanlık eğitimi almış hukukçu, psikolog, sosyolog, talebe bağlı olarak din adamı ve eşlerin ailelerinden birer kişi de olmalıdır.

Keywords

• aile arabuluculuğu
• altenatif uyuşmazlık çözüm yöntemi
• arabuluculuk
• aile içi ihtilaf
• ailenin korunması

Protecting Women and the Family in Domestic Disputes Excluding Violence: The Necessity of Family Mediation

Abstract

Family mediation is widely implemented today in many foreign jurisdictions, particularly in the United States, Canada, and the United Kingdom. Legal doctrine emphasizes that family mediation provides numerous advantages over adversarial judicial proceedings in the resolution of intra-family disputes. In Türkiye, mediation-related provisions are regulated under Law No. 6325 on Mediation in Civil Disputes and the Regulation on the Implementation of Law No. 6284 on the Protection of the Family and the Prevention of Violence Against Women, which expressly exclude disputes involving domestic violence from the scope of mediation. The Constitution of the Republic of Türkiye stipulates that the family is the foundation of Turkish society and that the State shall take necessary measures to ensure the peace and welfare of the family, particularly for the protection of mothers and children. This provision imposes a constitutional obligation on the State to safeguard the family structure. It is, however, inevitable that disputes may arise within the family. In this respect, family mediation should fulfill two fundamental functions. First, it should prioritize the preservation of the family by preventing its dissolution where possible. Second, where reconciliation cannot be achieved, mediation should facilitate divorce through amicable and non-contentious means. Family mediation is of significant importance for the sustainability of a strong society and state, as the family constitutes their fundamental basis. Moreover, the institution of family mediation should adopt a multidisciplinary structure consisting of a legally trained professional, psychologist, sociologist, and, where appropriate, a religious official and representatives of the spouses’ families.

Keywords

• Family meditaion
• Alternative dispute resolution
• Meditaion
• intra-family dispute
• protection of the family

References

1. Acarluoğlu A. (2021). Bir eş olarak Hz. Peygamber’in (S.A.S.) karşılaştığı problemler ve çözüm yolları. Cumhuriyet İlahiyat Dergisi, 25(2), 757-773.
2. Adalet Bakanlığı. Avrupa Konseyi çocuklarla kişisel ilişki kurulmasına dair Avrupa sözleşmesi. https://inhak.adalet.gov.tr/Resimler/Dokuman/2812020090202192_tur.pdf (Erişim Tarihi: 29 Aralık 2025)
3. Akbalık, F. G. (2001). Çatışma çözme ölçeği’nin (üniversite öğrencileri formu) geçerlik ve güvenilirlik çalışması. Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi, 2(16), 7-13.
4. Akit Gazetesi (2019). Hedef İngiltere modeli! Aile arabuluculuğunda ‘toplumsal cinsiyet eşitliği’ne dikkat. https://www.yeniakit.com.tr/haber/hedef-ingiltere-modeli-aile-arabuluculugunda-toplumsal-cinsiyet-esitligine-dikkat-769395.html (Erişim Tarihi: 31 Aralık 2025).
5. Akkaya, T. (2014). Boşanma davasında alınabilecek geçici hukuki korumalar veya hâkimin müdahalesi yoluyla çocuğun korunması kapsamında zorunlu arabuluculuk ve boşanma süreci (aile) danışmanlığı. Ankara Barosu Dergisi, 4, 23-61.
6. Balcı Arvas S, F. (2019). Aile, değerler ve din: Teorik bir yaklaşım. Türkiye İlahiyat Araştırmaları Dergisi, 4(1), 199-233.
7. Bayer, A. (2018). Ailede yaşanan anlaşmazlıklar ve çözüm önerileri. Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 1(2), 215-234.
8. Baygın, C. (2016). Tanzimattan günümüze aile hukukunun gelişim sürecine kısa bir bakış. Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, 22(3), 449-458.

9. Börü, L. (2017). Kadına karşı şiddette arabuluculuk kurumuna ilişkin bazı değerlendirmeler. Türkiye Barolar Birliği Dergisi, Özel Sayı, 173-198.
10. Ceylan, E. (2013). Türk hukukunda aile içi şiddet ve kadına karşı şiddetin önlenmesiyle ilgili yeni düzenlemeler. Türkiye Barolar Birliği Dergisi, 109, 13-54.
11. Council of Europe. (2022). Aile mahkemelerinde alternatif uyuşmazlık çözümü mekanizmalarının kullanımına ilişkin öneriler raporu. https://rm.coe.int/kapsaml-degerlendirme-raporu-web-/1680aa5f5c (Erişim Tarihi: 28 Aralık 2025).
12. Çelik, M. B. (2024). Aile uyuşmazlıklarının çözümü bağlamında arabuluculuk türleri ve modelleri. Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 32(3), 1533-1569.
13. Çırak, E. (2017). 6284 sayılı ailenin korunması ve kadına karşı şiddetin önlenmesine dair kanun’un getirdiği yenilikler ve eksiklikleri üzerine çözüm önerileri (Umut Vakfı). https://www.umut.org.tr/userfiles/files/PDFler/Ezgi%20C%CC%A7%C4%B1rak.pdf adresinden 21.12.2025 tarihinde erişilmiştir.
14. Davis A. (2006). Mediating cases involving domestic violence: Solution or setback? Cardozo Journal of Conflict Resolution, 8(1), 253-281.
15. Demir, Ş. (2014). Arabuluculuk ile aile içi şiddet ve uzlaşmaya tabi suçların ilişkisi. Ankara Barosu Dergisi, 2, 213-228.
16. Diyalog Gazetesi. (2023). İşte tanınma ve boşanmalarda dünya rekoru. https://www.diyaloggazetesi.com/kibris/iste-taninma-bosanmalarla-dunya-rekoru-h102061.html (Erişim Tarihi: 22 Şubat 2025).
17. Durğun, A. (2018). Türkiye’de aile içi sorunlara yönelik sosyal politikalar ve şiddetin önlenmesi. Kırıkkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 8(1), 1-12.
18. E-Psikiyatri. (2023). 11 Avrupa ülkesi evlilik dışı doğumlar arttı. https://www.e-psikiyatri.com/11-avrupa-ulkesinde-evlilik-disi-dogumlar-artti (Erişim Tarihi: 22 Şubat 2025).
19. Erkal, M. E. (1995). Sosyoloji. İstanbul: Der Yayınları.
20. Gerencser A. (1995). Family mediation: Screening for domestic. Florida State University Law Review, 23(1), 43-69.
21. Grillo, T. (1991). The mediation alternative: Process dangers for women. The Yale Law Journal, 100, 1545-1610.
22. Haber Hürriyeti. Boşanma oranı en yüksek üç ülke. https://www.haberhurriyeti.com/haber/22851614/bosanma-orani-en-yuksek-uc-ulke (Erişim Tarihi: 22 Şubat 2025).
23. İKV. (2016). İKV E-Bülteni, 1 Ağustos-8 Eylül 2016 istatistiklerle AB. https://bulten.ikv.org.tr/icerik_print.asp?ust_id=7236&id=7438 (Erişim Tarihi: 22 Şubat 2025).
24. Kahraman Sürücü, S. (2006). Kur’an ve hadislerde aile kavramı. Adana: Yayınevi.
25. Kalkan, A. (2024). Aileyi yıkan unsurlar ve ailenin yeniden ihyâsı. Haber Vakti. https://www.habervakti.com/aileyi-yikan-unsurlar-ve-ailenin-yeniden-ihyasi (Erişim Tarihi: 10 Eylül 2025)
26. Karslı, E. (2019). Modernleşme sürecinde çözülen aile yapısı ve kadının yeniden inşası. Uluslararası Hukuk ve Sosyal Bilim Araştırmaları Dergisi, 1(1), 1–14.
27. Kaya, S. (2005). Erginlikte kendine güven ve aile ile ilişkilendirilmesi. (Yayımlanmamış Yüksek lisans tezi) Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Konya.
28. Kement, C. ve Ekşi, A. (2023). İslâm hukukunda eşler arasında şiddetli geçimsizlik (şikâk) ve hukuki sonuçları. Kocaeli İlahiyat Dergisi, 7(2), 246–274.
29. King, C. J. (1999). Burdening access to justice: The cost of divorce mediation on the cheap. St. John's Law Review, 73(2), 443–470.
30. Krieger, S. (2002). The dangers of mediation in domestic violence cases. Cardozo Women's Law Journal, 8, 235-259.
31. Küçük, A. (2025). 6284 sayılı kanunun kapsamında ailenin korunması ve kadına yönelik şiddetin önlenmesi. Tezel, Z vd (ed.). Kırıkkale Üniversitesi Uluslararası Aile Çalışmaları Kongresi 23 25 Ekim 2025 Bildiri Kitabı (s. 287–302). Kırıkkale.
32. Küçük, A. (2025). Aile yapısına yönelik yıkıcı etkenlerden birisi: Ailenin, modernleşmeyle bireyci haklar yarışına dönüştürülmesi. Saygılı, C vd. (Ed.) Aileye yönelik tehditler ve tedbirler (s. 165-212). Konya: Eğitim Yayınevi.
33. Loomis, K. (1999). Domestic violence and mediation: A tragic combination for victims in California family court. California Western Law Review, 35(2).
34. Macdonald D, K. (2022). Eleştiri kültürü. (Aktaş, G. Çev.). İstanbul: Kaknüs Yayınları.
35. Milliyet. (2025). Cumhurbaşkanı Erdoğan: Evleneceklere yılbaşından itibaren daha yüksek destek vereceğiz. https://www.milliyet.com.tr/gundem/son-dakika-cumhurbaskani-erdogan-evleneceklere-yilbasindan-itibaren-daha-yuksek-destek-verecegiz-7486892 (Erişim Tarihi: 20 Kasım 2025).
36. Moroğlu, N. (2012). Kadına yönelik şiddetin önlenmesi 6284 sayılı yasa ve İstanbul Sözleşmesi. Türkiye Barolar Birliği Dergisi, 99, 357-380.
37. Murphy, J. C., ve Rubinson, R. (2005). Domestic violence and mediation: Responding to the challenges of crafting effective screens. Family Law Commons, 39(1), 53-85.
38. Mutoğlu Kılavuz, G. (2022). Kadın haklarını savunan avukatların feminist hukuk teorisine bakış açıları ve deneyimleri üzerine niteliksel bir alan araştırması (Yayımlanmamış Yüksek lisans tezi), Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Ensititüsü, İzmir.
39. Özbek, M. S. (2005). Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesinin “Aile Arabuluculuğu” konulu tavsiye kararı. Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 7, 71, 102.
40. Özbek, M. S. (2013). Alternatif uyuşmazlık çözümü (3. baskı). Ankara: Yetkin Yayınları.
41. Özcan, C. (2017). Fransız hukukunda aile arabuluculuğu. Uyuşmazlık Mahkemesi Dergisi, 5, 383-396.
42. Özmumcu, S. (2013). Uzak Doğu’da arabuluculuk anlayışı ile Türk hukuk sisteminde arabuluculuk kurumuna genel bir bakış (3. baskı). İstanbul: Yetkin Yayınları.
43. Rimelspach, R. L. (2001). Mediating family disputes in a world with domestic violence: How to devise a safe and effective court-connected mediation program. Ohio State Journal on Dispute Resolution, 17(1), 95-112.
44. Roberts, M. (2005). Family mediation: The development of the regulatory framework in the United Kingdom. Conflict Resolution Quarterly, 22(4), 509-526.
45. Salem, P. ve Milne, A. L. (1995). Making mediation work in a domestic violence case. Family Advocate, 17(3), 34-38.
46. SDE. (2025). OECD ve AB'de evlilikler azalıyor, boşanmalar artıyor. https://www.sde.org.tr/haber/oecd-ve-abde-evlilikler-azaliyor-bosanmalar-artiyor-haberi-4162 (Erişim Tarihi: 22 Şubat 2025).
47. Singh, C. (2024). Mandatory mediation in family disputes. International Journal of Novel Research and Development, 9(1), 174-179.
48. Soysaldı, H. M. (1997). Kur’an ve sünnet ışığında evlenme ve boşanma. Elazığ: Yayınevi.
49. Tarhan, N. (2014). Son sığınak aile (21. baskı). İstanbul: Nesil Yayınları.
50. Taşpolat Tuğsavul, M. (2012). Türk hukukunda arabuluculuk. Ankara: Yetkin Yayınları.
51. Taylan, H. H. (2016). Sakarya Üniversitesi öğrencileri penceresinden Türkiye’de aile içi sorunlar. Uluslararası Politik, Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Kongresi Bildiri Kitabı içinde, 459–474. İstanbul: Politik, Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Merkezi
52. TÜİK. (2024). Evlenme ve boşanma istatistikleri. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Evlenme-ve-Bosanma-Istatistikleri-2024-54194 (Erişim Tarihi: 22 Şubat 2025).
53. Valentová, L. (2015). Mandatory mediation in family law issues with domestic violence – Limits and experience from USA. International and Comparative Law Review, 15(2), 103-122.
54. Vatandaş, C. ve Vatandaş, S. (2022). Aile kurumunun tarihsel serüveni ve küresel dünyadaki durumu. In Uluslararası Aile Sempozyumu Dijital Çağda Aile Bildiriler Kitabı. İstanbul: İstanbul Aile Vakfı Yayınları.
55. Yiğit, M. (2017). İslam hukuku’nda boşanmayı önleyici tedbirler. Dicle Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 19(1), 1-20.
56. Yiğitoğlu, S. (2009). Adölesan gebe ve eşlerinin antenatal ve postnatal kaygı düzeyleri ile evlilikte uyumları arasındaki ilişkinin incelenmesi. (Yayımlanmamış Yüksek lisans tezi), Ege Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü.
57. Zyistra, A. (2001). Mediation and domestic violence: A practical screening method for mediators and mediation program administrators. Journal of Dispute Resolution, 2001(2), 253-300.