Derlem Dilbilim Çalışmalarının Dil Öğretimine Katkısı

Çağımızda gelişen teknolojiyle birlikte dil incelemeleri de değişik boyut kazanmıştır. Bilgisayar Dilbilimi, dil çözümlemelerinde bilgisayarı bir araç olarak kullanırken dil incelemeleri ve çözümlemeleri için derlemlerin kullanılması da teknolojinin eğitimin pek çok alanında daha hızlı, daha nitelikli ve daha etkili sonuçlar almaya katkı sağladığını göstermektedir. Derlem dilbilim (corpus linguistics) olarak anılan alan doğal dil kullanımlarına dayalı örnekleri alarak dil incelemelerini yapılırken sırf niteliksel yaklaşımlardan öteye derlem dilbilimi, elektronik ortamda işlenmiş metinleri niceliksel yöntemler kullanarak belirli bir dil kullanımına ait sıklık bilgilerini de sunar. Bu çalışmamızda “Kırgızca: сөз” “TT:söz” kelimesi örneğinde derlem dilbilim çalışmalarıyla bu kelimenin söz varlığı içindeki kullanım biçimleri (birleşik fiil, birleşik kelime, isim tamlaması, kalıp söz, deyim, atasözü) derlenmiştir. Dil öğretiminde öğreticilerin açıklamalı veya tematik/konulu sözlüklerin yerine derlem dilbilim incelemeleri yoluyla bütün kavramları ve bu kavram çerçevesinde oluşan kelime öbeklerini daha kolay tespit edilebilecekleri anlaşılmaktadır. Çalışmamızın örneğini oluşturan “сөз/söz” kelimesinin Kırgızcanın bütün söz varlığı içindeki kullanım biçimlerinin derlem dilbilim incelemeleriyle tespit etmekle dil öğretiminde yazılı ve sözlü anlatım becerisi kazandırmaya yönelik etkinler, okuma metinleri ve konuşma konusu oluşturmaya katkısı olacağı düşünülmektedir. Kırgızca sözlüklerde madde başı olarak yer alan “söz/сөз” kelimesiyle oluşan söz varlığı ögeleriyle Derlem Dilbilim çalışmalarında Almanya Saarland Üniversitesi’nin alt yapısını hazırladığı “Kırgız Derlemi” verilerinden yararlanarak yaptığımız çalışmada (https://corpora.clarin-d.uni-saarland.de/cqpweb/kyrgyz_2022_03_08/ ) söz varlığı tespiti alanında önemli farklılıklar olduğu tespit edilmiştir.