KARŞI MİHNE UYGULAMALARI VE ER-RİSALETÜ’L-KÂDİRİYYE (KÂDİRÎ İTİKADI)
Öz
Mihne süreci, İslam düşünce tarihinde önemli kırılma noktalarından birisidir. Esas itibariyle mihne dönemine kadar bilimsel olarak ilahi sıfatlar ve Kelamullah problemi bağlamında tartışılan Halku’l-Kur’an meselesinin Abbasi Halifesi Me’mun tarafından bir devlet politikası haline getirilerek uygulanmasının bedeli çok ağır olmuştur. Mihneden muzaffer çıkan Ehl-i Hadis Mu’tezile’ye karşı mihne uygulamıştır. Bu durum Mu’tezile’nin tedrici olarak tarih sahnesinden çekilmesine, Hanbeliliğin ortaya çıkmasına neden olmuştur. Halife el-Kâdir’in uygulamaları ve Kâdirî Akidesi de bu uygulamaların bir parçasıdır. Kâdirî Akidesi, bir yandan Hanbelî akaidi çerçevesinde Sünnî inançları ve anlayışı yansıtan, diğer yandan hem Şiî, hem Mu’tezîlî ve hatta Eş’arî doktrinlerine de muhalif; ama aynı zamanda siyasi hüviyeti olan bütün Müslümanların inanç esasları olarak sunulan bir amentü metnidir.
Anahtar Kelimeler
Ehl-i Sünne,Mu’tezile,Ehl-i Hadis,bihne,karşı mihne,Kâdirî itikadı,Halife Kâdirbillah
Kaynakça
- Abdülmecîd Mahmûd Abdülmecîd, el-İtticahâtü'l-Fıkhiyye İnde Ashâbi'l-Hadîs fî’l-Karni’s-Sâlis el-Hicrî, Kahire: Mektebetü'l-Hâncî, 1399/1979.
- Akbulut, Ahmet, “Müslüman Geleneğinde Siyasi Çekişmeden Teolojik Ayrışmaya”, İslam’ın Hakikati ve Mezhep Sorunu, Ankara: Anadolu İlahiyat Akademisi Yayınları, 2016.
- Akoğlu, Muharrem, Mihne Sürecinde Mu’tezile, İstanbul: İz Yayıncılık, 2006.
- __________ , Büveyhiler Döneminde Mu’tezile, Ankara: İlahiyât, 2008.
- el-Bağdadî, Ebu Bekr Hatîb, Şerefu Ashâbi’l-Hadîs, nşr. M. Said Hatiboğlu, Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 1991.
- el-Bağdadî, Hatib, Tarihu Bağdad, thk. Mustafa Abdulkâdir Ata, Beyrut: Daru’l-Kütübi’l’Arabi, 2011.
- Bedevî, Abdulmecîd Ebu’l-Fütûh, et-Târîhu’s-Siyâsî ve’l-Fikrî li’l-Mezhebi’s-Sünnî fi’l-Meşriki’l-İslâmî mine’l-Karni’l-Hâmisi’l-Hicrî hattâ Sükûti Bağdâd, el-Mansûra: Dâru’l-Vefâ li’Tibâ’a ve’n-Neşr ve’t-Tevzî’, 1408/1988.
- Bozkurt, Nahide, Mu’tezile’nin Altın Çağı, Ankara: Ankara Okulu Yayınları, 2016.
- Buhari, Muhammed b. İsmail, Halku Efâli’l-İbâd ve’r-Red ale’l-Cehmiyye ve Ashâbi’t-Ta’tîl, thk. Fehd b. Süleyman el-Fehid, Riyad: 2005.
- Bulut, Zübeyir, “Hanbelî Akaid Sistemi”, doktora tezi, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara, 2003.