Mahalle Çalışmalarına Bir Katkı: 18. Yüzyıl Suriçi Mahallelerinin Tespiti ve Haritalanması (1730-1787)

Neighborhoods are complex units that reflect the financial, administrative, social, and spatial structure of Ottoman cities rather than simply being places of residence. For this reason, a wealth of information about neighborhoods and their inhabitants can be found in many historical sources, particularly in the Ottoman archives. Although these sources present valuable content, especially regarding names and locations, their richness necessitates studies on the methodology used in neighborhood studies. This study aims to contribute to neighborhood studies both descriptively and methodologically, while also exploring the limits of archival sources for the study neighborhoods. Besides, the study proposes an alternative method to the existing literature on determining and spatializing neighborhoods. In this context, based on the judicial court records, an inventory is prepared to choose the neighborhoods of Istanbul in the suriçi (intra muros) between 1730 and 1787. Furthermore, these neighborhoods are mapped using the ArcGIS program from Geographic Information Systems. Focusing on the 18th century, we present the sources, methods, and stages needed to determine the number, location, and names of Istanbul neighborhoods.

Mahalleler insanların ikamet ettikleri yerler olmaktan öte Osmanlı şehirlerinin mali, idari, toplumsal ve mekânsal yapısını yansıtan çok unsurlu ünitelerdir. Bu sebeple başta Osmanlı arşivleri olmak üzere pek çok tarihi kaynakta mahalle ve mahallelilere dair veriler bulunabilmektedir. Kaynaklar özellikle mahalle isimleri ve lokasyonları bakımından zengin bir muhtevaya sahipse de bu zenginlik, mahalle araştırmalarında kullanılacak olan metodoloji üzerine çalışmalar yapmayı gerekli kılmaktadır. Bu makale mahalle çalışmalarına tasvirî ve metodolojik olarak katkıda bulunmayı amaçlarken arşiv belgelerinin mahalleler hakkında ihtiva ettiği bilgilerin sınırlarını da tartışmaktadır. Makalede mahallelerin tespiti ve mekânsallaştırılması için mevcut literatüre alternatif bir yöntem önerisi sunulmuştur. Bu kapsamda şer’iyye sicilleri odağında 1730-1787 yılları arasında suriçi mahallelerinin yer aldığı bir envanter hazırlanmış ve Coğrafi Bilgi Sistemleri’nden ArcGIS programı kullanılarak haritalanmıştır. Böylece 18. yüzyılda mahallelerin sayı, lokasyon ve isimlerinin hangi kaynak, yöntem ve aşamalarla ortaya konulabileceği analiz edilmiştir.