16. Yüzyıl İstanbulu’nda Üç Saray: Şah Sultan, Ferruh Kethüda ve Doğancı Ahmed Paşa Sarayları

This study attempts to answer some questions regarding the spatial and structural features of Ottoman palaces/mansions through a close examination of three palace buildings from the sixteenth century. After determining the locations and boundaries of these palace complexes based on contemporary documents, I discuss their relationship with adjacent buildings, the architectural elements ensuring privacy, and their structural components. The main sources of this article include foundation deeds, archival documents, visual materials and secondary literature, which aid in analysing the layout and units of these palace complexes. As all three palaces were located next to a Sufi convent, they were surrounded by various foundation properties. It has been established that all these buildings were surrounded by a ring of privacy through their courtyards and gardens, while still maintaining close contact with surrounding buildings. Furthermore, the variety and abundance of living and service units in these three palaces, along with the presence pavilions, mansions and baths indicate that these palaces were privileged spaces.

Bu çalışmada Osmanlı saray/konaklarının mekânsal ve yapısal özelliklerine dair birtakım sorulara cevap aranmıştır. Bahse konu sorular seçilen üç saray binası üzerinden cevaplandırılmaya çalışılmıştır. Bu üç saray yapısı nerede inşa edilmişti? Sınırları belgelerde nasıl tanımlanmıştı? Tekke yakınında inşa edilen bu üç sarayın etrafındaki tekke akarlarıyla ilişkisi nasıldı? Mahremiyet bağlamında düşünüldüğünde bu yapılar ne tür özellikler sergilemekteydi? Bu yapıların birimleri nelerdi? Bu birimlerin birbiriyle ilişkisi nasıldı Ana malzemesini vakfiyelerin oluşturduğu bu makalede ayrıca birtakım arşiv belgeleri, görsel malzemeler ve literatürdeki çalışmalar kullanılmış, binaların yerleşimi ve birimleri üzerine analizler yapılmıştır. Üç saray yapısının da tekke yanında konumlanmış olması bu yapıların akarlarla çevrili olmasına yol açmıştı. Söz konusu üç yapının da avluları ve bahçeleri aracılığıyla bir mahremiyet halkası içine alındığı, bununla birlikte etraflarındaki binalarla da yakın ilişki içinde oldukları anlaşılmıştır. İlaveten bu üç saraydaki yaşama ve hizmet birimlerinin çeşitliliği ve sayısal olarak çokluğu, kasır/köşk gibi birimler ile hamamların varlığı bunları ayrıcalıklı bir hale getirmişti.