Merkezi Kontrol ve Anayasal Haklar arasında: Erzurumda 1908 Seçimleri ve Taşra Siyaseti

Year 2026, Issue: 11 , 79 - 96 , 15.04.2026

Gülseren Duman Koç

https://doi.org/10.54462/kadim.1874138

https://izlik.org/JA52GH72ZF

Abstract

Bu makale, Erzurum vilayetinde 1908 seçimlerine ve sonrasına odaklanarak Osmanlı sınırında meşruti yönetime geçiş sürecini incelemektedir. İmparatorluğun demografik çeşitliliğe sahip bir sınır vilayeti olan ve göçebe ile yarı-göçebe aşiretleri barındıran Erzurum, 1908 devriminin vaatleri olan hürriyet, müsavat ve uhuvvet kavramlarının yerel bağlamda nasıl tezahür ettiğini incelemek için önemli bir örnek sunmaktadır. Bu çalışma önce mebusların demografik dağılımını, seçimler sırasındaki usulsüzlükleri ve bu gelişmelerin basına nasıl yansıdığını incelemektedir. Erzurum’da seçim süreci ve sonrası ile ilgili bazı somut vakaları inceleyerek, bu makale devletin güvenliğini ve asayişi her şeyin önünde tutan merkezi otoritelerle, ifade ve temsil özgürlüğü, mahremiyetin dokunulmazlığı gibi anayasal haklar arasındaki çatışmayı göstermeyi amaçlamaktadır. Osmanlı arşiv belgeleri ve Meclis-i Mebusan Zabıt Ceridelerini inceleyerek bu makale hem seçim süreçlerinin hem de anayasal hakların nasıl merkezi otoriteler, mebuslar, valiler ve yerel halk arasında çatışmalı bir alana dönüştüğünü göstermektedir.

Keywords

Osmanlı Tarihi , 1908 Seçimleri , Erzurum , Anayasal Haklar , Merkez-Çevre İlişkileri , Muhalefet

Between Central Control and Constitutional Rights: The 1908 Elections and Provincial Politics in Erzurum

https://izlik.org/JA52GH72ZF

Abstract

This article examines the transition to a constitutional regime in the Ottoman periphery by focusing on the 1908 elections and their aftermath in the province of Erzurum. As a frontier province with a diverse demographic structure comprising various nomadic and semi-nomadic groups, Erzurum offers a compelling case for scrutinizing how the promises of the 1908 Constitutional Revolution, namely liberty, equality, and fraternity, unfolded in a local context. This study first analyzes debates over the demographic distribution of deputies and electoral irregularities, as well as their reflection in the press. By investigating specific cases from Erzurum, the article demonstrates the tension between the central authority prioritizing state security and public order, and constitutional rights such as freedom of expression, representation, and the inviolability of privacy. Based on an analysis of Ottoman archival documents and the Minutes of the Ottoman Chamber of Deputies, the article argues that both electoral processes and constitutional rights emerged as contested fields among central authorities, deputies, governors, and the local population.

Keywords

Ottoman History , 1908 Elections , Erzurum , Constitutional Rights , Center-Periphery Relations , Opposition

References

• Presidency of State Archives of the Republic of Türkiye, Ottoman Archives (BOA).
• Bab-ı Âli Evrak Odası (BEO).
• Dahiliye Nezareti Mektubi Kalemi (DH.MKT).
• Dahiliye Nezareti Muhaberat-ı Umumiye İdaresi (DH.MUİ).
• Maarif Nezareti İbtidaiyye Kalemi (MF.İBT).
• Minutes of the Chamber of Deputies (MMZC). Period. 1, Vol. 5. Ankara: The Grand National Assembly of Türkiye, Library and Archive Services. Accessed October 20, 2025. https://www5.tbmm.gov.tr/develop/owa/tutanak_dergisi_pdfler_mmb.meclis_donemleri?v_meclisdonem=0
• Tanin Gazetesi
• Adıvar, Halide Edip. Memoirs of Halidé Edib. London: John Murray, 1926.
• Ahmad, Feroz. The Young Turks: The Committee of Union and Progress in Turkish Politics, 1908-1914. Oxford: Clarendon Press, 1969.
• Ahmad, Feroz - Rustow, Dankwart A. “İkinci Meşrutiyet Döneminde Meclisler: 1908-1918”. Güney-Doğu Avrupa Araştırmaları Dergisi 4/5 (1976), 245-284.
• Akşin, Sina. 31 Mart Olayı. Istanbul: Imge Kitabevi Yayınları, 2015.
• Akşin, Sina. Jön Türkler ve İttihat ve Terakki. Istanbul: Imge Kitabevi Yayınları, 2007.
• Avagyan, Arsen - Minassian, Gaidz F. Ermeniler ve İttihat Terakki: İşbirliğinden Çatışmaya. Istanbul: Aras Yayıncılık, 2005.
• Demir, Fevzi. “İzmir Sancağı’nda 1912 Meclis-i Mebusan Seçimleri”. Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi 1/1 (1991), 155-182.
• Demir, Fevzi. Osmanlı Devleti'nde II. Meşrutiyet Dönemi Meclis-i Mebusan Seçimleri 1908-1914. Istanbul: Imge Kitabevi Yayınları, 2007.
• Der Matossian, Bedros. Shattered Dreams of Revolution: From Liberty to Violence in the Late Ottoman Empire. Stanford: Stanford University Press, 2014.
• Der Matossian, Bedros. The Horrors of Adana: Revolution and Violence in the Early Twentieth Century. Redwood City, CA: Stanford University Press, 2022.
• Kaligian, Dikran M. Armenian Organization and Ideology under Ottoman Rule, 1908-1914. New Brunswick: Transaction Publishers, 2009.
• Kansu, Aykut. Politics in Post-revolutionary Turkey, 1908-1913. Leiden: Brill, 2000.
• Kansu, Aykut. Revolution of 1908 in Turkey. Leiden: Brill, 1997.
• Karpat, Kemal H. “The Ottoman Parliament of 1877 and its Social Significance”. Studies on Ottoman Social and Political History, 75-89. Leiden: Brill, 2002.
• Kayalı, Hasan. “Elections and Electoral Process in the Ottoman Empire, 1876-1919”. International Journal of Middle East Studies 27/3 (1995), 265-286.
• Klein, Janet. The Margins of Empire: Kurdish Militias in the Ottoman Tribal Zone. Stanford, CA: Stanford University Press, 2011.
• Moumdjian, Garabet K. Struggling for a Constitutional Regime: Armenian-Young Turk Relations in the Era of Abdülhamid II, 1895-1909. Los Angeles: University of California, Ph.D. Dissertation, 2012.
• Ortak, Şaban. “Kişisel Mektuplarının Açılması Meselesiyle Meclis-i Mebusan Gündemine Gelen Bayezid Mebusu Süleyman Sûdî (Acarbay) Bey’in Siyasi Faaliyetleri”. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 22/ (November 2020), 44-68.
• Tunaya, Tarık Zafer. Türkiye’de Siyasal Partiler: İkinci Meşrutiyet Dönemi. Vol. 1. Istanbul: Hürriyet Vakfı Yayınları, 1988.
• Zürcher, Erik J. “The Ides of April: A Fundamentalist Uprising in Istanbul in 1909”. State and Islam. ed. Cees van Dijk-Alexander H. de Groot. 64-76. Leiden: CNWS, 1996.
• Zürcher, Erik J. Turkey: A Modern History. London: I.B. Tauris, 1992.