Payitahtın Çeperinde, Hayatın Eşiğinde: Balat’ta Yahudihane Tabir Olunan Müşterek Mekânların Örgütlenmesi (1745–1762)

This study examines the legal and spatial aspects of structures recorded as yahudihane (Jews’ house) in the Sharia Court Registers of Balat and its surroundings between 1745 and 1762, within the context of eighteenth-century Ottoman urban life. The research is based on a qualitative analysis of records of changes in property ownership through sale and inheritance, as well as conveyance, delegation of ownership, leases, custodianship, eviction, and the determination property boundaries. The examined documents demonstrate that yahudihanes appear in judicial records in connection with property transfers, various forms of possession and use, tenancy relations, and patterns of everyday use. The registers also provide limited yet valuable information on the number of rooms, ancillary units, shops, and neighboring properties associated with these structures. While boundary descriptions confirm that yahudihanes were regularly recorded in the descriptions of property boundaries, the documents do not indicate that they possessed a legal status distinct from that of other properties. This study offers new data on the judicial and urban dynamics of eighteenth-century Balat.

Bu çalışma, 1745-1762 yılları arasında Balat ve çevresine ait şer’iyye sicillerinde yahudihane olarak kaydedilen yapıların 18. yüzyıl Osmanlı şehir hayatındaki hukukî ve mekânsal görünümünü incelemektedir. Araştırma satış ve veraset yoluyla gerçekleşen mülkiyet değişimlerinin yanı sıra ferağ, tefvîz, kira, odabaşılık, tahliye ile hudutlara ilişkin kayıtların niteliksel analizine dayanmaktadır. İncelenen belgeler yahudihanelerin mülkiyet devirleriyle birlikte farklı tasarruf biçimleri, kiracılık ilişkileri ve gündelik kullanım düzeni çerçevesinde adlî kayıtlara yansıdığını ortaya koyar. Siciller ayrıca bu yapıların oda sayıları, müştemilat birimleri, dükkânları ve komşuluk bağlarına dair sınırlı fakat kıymetli bilgiler aktarmaktadır. Hudut tarifleri yahudihanelerin taşınmaz sınırlarında düzenli biçimde yer aldığını doğrularken belgeler ise bunların diğer mülklerden farklı hukukî statüye sahip olduğunu göstermez. Çalışma, 18. yüzyıl Balat’ındaki adlî ve kentsel işleyişe dair yeni veriler sunmaktadır.