Narh ve Nizâm Kayıtlarına Göre İstanbul’da Koyun Eti Fiyatları ve Ücretlerle Karşılaştırılması (1778-1857)

This article focuses on the mutton prices in Istanbul in the eighteenth and the nineteenth century, during a period of military failures, internal revolts, and financial crises that made the subsistence of Istanbul essential for the state more than ever. It investigates the fluctuations and changes of the mutton prices over the years and the profit rates of the butchers in a context where the state was trying to meet society’s needs by setting a fixed price (narh). The primary source of the study is the 201st sharia registers of the Istanbul Court. The lists in this record give important information for the prices of goods and the formation of prices. They show periodic fluctuations in the prices of sheep meat, together with sharp increases from the beginning to the middle of the nineteenth century. The government, in this situation, tried to manage the issues of procurement, pricing, and distribution with economic interventionism to prevent a shortage and to supply meat at reasonable prices.

İstanbul’un iaşesi, Osmanlıların askeri başarısızlıklar, iç isyanlar ve mâlî buhranlarla yüzleştiği 18. ve 19. yüzyıllarda da önceki yüzyıllarda olduğu gibi, devletin ihtimam gösterdiği bir konu olmuştu. Bu dönemde koyun eti hem askerî sınıfın hem de İstanbul halkının en önemli temel tüketim maddelerinden biriydi. Et temininde doğal veya beşerî nedenlerden ötürü sıkıntı yaşandığı dönemlerde bu sorunu aşmak için devlet, uygun fiyatla daha çok koyunun başkente yönlendirilmesi ve koyun etine tavan fiyat verilmesi (narh) gibi uygulamalara başvurmaktaydı. Bu makale, incelenen dönemde İstanbul’da koyun eti fiyatlarını belirlemeye, yıllara göre meydana gelen fiyat değişimleri ve kasap esnafının elde ettiği kâr oranlarını tespit etmeye odaklanmıştır. Araştırmada kullanılan temel kaynak, İstanbul Mahkemesi’ne ait 201 numaralı şer‘iye sicili defteridir. İhtiva ettiği i‘lâmlar ve narh listeleri ile hem mal fiyatları hem de fiyatların oluşumu hakkında kayda değer veriler sunan bu defterden derlenen listeler, koyun eti fiyatlarında dönemsel dalgalanmalar meydana geldiğini, özellikle 19. yüzyılın başından ortalarına kadar geçen sürede ciddi fiyat artışlarının yaşandığını göstermiştir. Devlet, halkın et sıkıntısı çekmemesi ve makul bir fiyatla et satın alabilmesi için tedarik, fiyatlandırma ve dağıtım süreçlerini müdahaleci bir anlayışla yönetmeye çalışmıştır.