HAZARLARDAN RUSLARA KALEDEN ŞEHİRE: SARKEL

Arkeolojik araştırmalar sonucunda Don bozkırındaki Sol Yaka Tsimlyansky yerleşimi ile özdeşleştirilen Sarkel, kurulduğu andan itibaren sadece Hazarlar Kağanlığı’nın değil, aynı zamanda Bizans’ın ve Rus Knezliklerinin tarihinde de önemli bir yer tutmuştur. Konumu, kimler tarafından hangi amaçla inşa edildiği, şehir olarak nitelenip nitelenemeyeceği gibi türlü konular araştırmacıları epeyce meşgul etmiştir. Sarkel’in 9. yüzyıldan 12. yüzyıla kadar varlığını koruduğu ancak bu zaman içerisinde ciddi bir takım değişiklik ve dönüşümlere maruz kaldığı görülmektedir. Çalışmanın ana odağı Sarkel'in, Hazar Kağanlığı ve Rus dönemlerinde ifade ettiği anlamı ortaya koymaktır. Bu doğrultuda yerleşimin inşa amacı, konumu ve zaman içinde geçirdiği dönüşüm gibi konular tartışılmıştır. Kalenin inşa sürecinde Bizans’ın rolünün ne olduğu gerek ikili ilişkiler gerekse mimari özellikler açısından incelenip değerlendirilmiştir. Sarkel’in başlangıçta güvenlik ve kontrol amacıyla inşa edilen bir kale iken zamanla bir şehre dönüşmesi süreci, yerleşimdeki mimari yapılar ve gündelik yaşam çerçevesinde ele alınmıştır. Makale, Sarkel’den Belaya Veja’ya dönüşüm sürecini arkeolojik bulgular ve tarihsel veriler ışığında ortaya koymaya çalışmaktadır.