Yaşar Kemal'in "Kuşlar da Gitti" Romanında Eylem ve Eylem Soylu Sözcüklerle Kurulan İkilemelerin Yapısı
Abstract
Bir ulusun kültür birikiminin, yaşam felsefesinin ve zihninde yer alan duygu ve düşüncesinin o dile yansıması sonucunda dilin söz varlığı oluşmaktadır. Dilin söz varlığında bulunan deyim, atasözü ve argo gibi ögeler bize o dille iletişim kuran kişileri ve bu kişilerin zihnindeki olguları yansıtır. Dilimiz Türkçe söz varlığı açısından oldukça zengindir. Terimler, atasözleri, deyimler, ikilemeler, ilişki sözleri, alıntı sözcükler, sıkça kullanılan adlar ve eylemler gibi ögeler dilimizin temel söz varlığının önemli yapı taşlarıdır. Dilimizde geniş bir yer tutan ikilemeler; Türkçenin, tarihi eski zamanlara değin uzanan dil ögelerinden birisidir. İlk edebi metinlerin bulunduğu Orhun Türkçesinden günümüze yazılı metinlerden takip edilebilir. En basit tanımıyla ikileme, iki sözcüğün bir birliktelik oluşturacak ve bir kavramı çağrıştıracak biçimde arka arkaya dizilmesidir. Ancak bununla beraber üç ve daha fazla sözcükle kurulan ikilemeler de dilimizde mevcuttur. Bu dil ögeleri; yazarlar ve şairler tarafından eserlerde anlatıma zenginlik, güç ve ahenk katmak için kullanılmıştır. Bu yazıda romancı kimliğiyle öne çıkmış Yaşar Kemal’in “Kuşlar da Gitti” eserindeki eylem ve eylem soylu sözcüklerle kurulan ikilemelerin yapıları analiz edilmeye çalışılmıştır. Eserde 160 tane eylem ve eylem soylu sözcükle kurulu ikileme tespit edilmiş ve bu ikilemeler metinde geçtikleri biçimde ve alfabetik olarak verilmiştir. Makalenin yazılış amacı Türkçede ad ve ad soylu sözcüklerle kurulan ikilemeler kadar eylem ve eylem soylu sözcüklerle kurulan ikilemelerin de olduğunu göstermek ve bunların biçim bilgisel görünümlerini açıklamaktır.
Keywords
References
- Ağakay, Mehmet Ali. “İkizlemeler Üzerine”. Türk Dili Dergisi 2/16 (1953), 189-191.
- Akyalçın, Necmi. Türkçe İkilemeler Sözlüğü. Ankara: Anı Yayıncılık, 2007.
- Argunşah, Mustafa vd. Türkçe Sözlük. Ankara: Türk Dil Kurumu, 12. Basım, 2023.
- Bayraktar, Sema. Türk Dilinde İkilemelerin Yapı-Görev-Anlam Özellikleri. Ankara: Gazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2004.
- Banguoğlu, Tahsin. Türkçenin Grameri. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 2015.
- Çoraklı, Şahbender. "Türkçenin Yaratma Gücü: İkilemeler". Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi 8/17 (2001), 53-60.
- Çürük, Yasemin. "İkilemelerin Kapsamı". The Journal of Academic Social Science 4/29 (2016), 426-430.
- Eker, Süer. Çağdaş Türk Dili. Ankara: Grafiker Yayınları, 2010.
Details
Primary Language
Turkish
Subjects
New Turkish Language (Turkish of Old Anatolia, Ottoman, Turkiye)
Journal Section
Research Article
Authors
Eray Bilge
*
0009-0002-7120-7087
Türkiye
Publication Date
April 13, 2026
Submission Date
January 27, 2026
Acceptance Date
March 18, 2026
Published in Issue
Year 2026 Volume: 7 Number: 1