Yaşar Kemal'in "Kuşlar da Gitti" Romanında Eylem ve Eylem Soylu Sözcüklerle Kurulan İkilemelerin Yapısı

Öz

Bir ulusun kültür birikiminin, yaşam felsefesinin ve zihninde yer alan duygu ve düşüncesinin o dile yansıması sonucunda dilin söz varlığı oluşmaktadır. Dilin söz varlığında bulunan deyim, atasözü ve argo gibi ögeler bize o dille iletişim kuran kişileri ve bu kişilerin zihnindeki olguları yansıtır. Dilimiz Türkçe söz varlığı açısından oldukça zengindir. Terimler, atasözleri, deyimler, ikilemeler, ilişki sözleri, alıntı sözcükler, sıkça kullanılan adlar ve eylemler gibi ögeler dilimizin temel söz varlığının önemli yapı taşlarıdır. Dilimizde geniş bir yer tutan ikilemeler; Türkçenin, tarihi eski zamanlara değin uzanan dil ögelerinden birisidir. İlk edebi metinlerin bulunduğu Orhun Türkçesinden günümüze yazılı metinlerden takip edilebilir. En basit tanımıyla ikileme, iki sözcüğün bir birliktelik oluşturacak ve bir kavramı çağrıştıracak biçimde arka arkaya dizilmesidir. Ancak bununla beraber üç ve daha fazla sözcükle kurulan ikilemeler de dilimizde mevcuttur. Bu dil ögeleri; yazarlar ve şairler tarafından eserlerde anlatıma zenginlik, güç ve ahenk katmak için kullanılmıştır. Bu yazıda romancı kimliğiyle öne çıkmış Yaşar Kemal’in “Kuşlar da Gitti” eserindeki eylem ve eylem soylu sözcüklerle kurulan ikilemelerin yapıları analiz edilmeye çalışılmıştır. Eserde 160 tane eylem ve eylem soylu sözcükle kurulu ikileme tespit edilmiş ve bu ikilemeler metinde geçtikleri biçimde ve alfabetik olarak verilmiştir. Makalenin yazılış amacı Türkçede ad ve ad soylu sözcüklerle kurulan ikilemeler kadar eylem ve eylem soylu sözcüklerle kurulan ikilemelerin de olduğunu göstermek ve bunların biçim bilgisel görünümlerini açıklamaktır.

Anahtar Kelimeler

• ikileme
• eylem
• yapı
• Yaşar Kemal
• Kuşlar da Gitti

The Structure Of Reduplications Formed With Verbs And Verbal Nouns in Yaşar Kemal’s “Kuşlar da Gitti”

Öz

The vocabulary of a language is formed as a result of the reflection of a nation's cultural heritage, philosophy of life, and the feelings and thoughts in its mind in that language. Elements such as idioms, proverbs, and slang found in the vocabulary of a language reflect the people who communicate in that language and the phenomena in their minds. Our language, Turkish, is quite rich in terms of vocabulary. Elements such as terms, proverbs, idioms, antonyms, relational words, loanwords, frequently used nouns, and verbs are important building blocks of our language's basic vocabulary. Phrases with two words that occupy a significant place in our language are one of the linguistic elements of Turkish that date back to ancient times. They can be traced from the Orhun Turkish of the earliest literary texts to the written texts of today. In its simplest definition, a compound word is two words placed one after the other to form a unit and evoke a concept. However, there are also compounds consisting of three or more words in our language. These linguistic elements have been used by writers and poets in their works to add richness, power, and harmony to the narrative. This article attempts to analyze the structures of dilemmas created by action and action-related words in Yaşar Kemal's work “Kuşlar da Gitti” in which he stands out as a novelist. In the work, dilemmas created by action and action-related words have been identified and are listed alphabetically along with the sentences in which they appear in the text. The purpose of this article is to demonstrate that, in Turkish, there are not only compounds formed with nouns and noun-like words, but also compounds formed with verbs and verb-like words, and to explain their morphological features.

Anahtar Kelimeler

• reduplication
• verb
• structure
• Yaşar Kemal
• Kuşlar da Gitti

Kaynakça

1. Ağakay, Mehmet Ali. “İkizlemeler Üzerine”. Türk Dili Dergisi 2/16 (1953), 189-191.
2. Akyalçın, Necmi. Türkçe İkilemeler Sözlüğü. Ankara: Anı Yayıncılık, 2007.
3. Argunşah, Mustafa vd. Türkçe Sözlük. Ankara: Türk Dil Kurumu, 12. Basım, 2023.
4. Bayraktar, Sema. Türk Dilinde İkilemelerin Yapı-Görev-Anlam Özellikleri. Ankara: Gazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2004.
5. Banguoğlu, Tahsin. Türkçenin Grameri. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 2015.
6. Çoraklı, Şahbender. "Türkçenin Yaratma Gücü: İkilemeler". Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi 8/17 (2001), 53-60.
7. Çürük, Yasemin. "İkilemelerin Kapsamı". The Journal of Academic Social Science 4/29 (2016), 426-430.
8. Eker, Süer. Çağdaş Türk Dili. Ankara: Grafiker Yayınları, 2010.

9. Erten, Münür. Türkiye Türkçesi Cümle Bilgisi ve Cümle Çözümlemeleri. Ankara: Bizim Büro Matbaacılık, 2018.
10. Hatiboğlu, Vecihe. Türk Dilinde İkileme. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 1981.
11. Hirik, Erkan. "Türkçede Tekrarlı Yapı Sınıfları". Türkiyat Mecmuası Journal of Turkology 28/2 (2018), 37-65.
12. Kemal, Yaşar. Kuşlar da Gitti. İstanbul: Adam Yayınları, 2002.
13. Zülfikâr, Hamza. Türkçede Ses Yansımalı Kelimeler. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 1995.