Research Article

Sayan Bölgesi Türk Lehçelerinde Kemirgen ve Küçük Memeli Hayvan Adları: (Dil, Kültür ve Etimoloji Bağlamında Karşılaştırmalı Bir İnceleme)

Volume: 7 Number: 2 September 12, 2026
EN TR

Sayan Bölgesi Türk Lehçelerinde Kemirgen ve Küçük Memeli Hayvan Adları: (Dil, Kültür ve Etimoloji Bağlamında Karşılaştırmalı Bir İnceleme)

Abstract

İnsanoğlu, doğal çevreyle kurdukları ilişkiye bağlı olarak etraflarındaki canlı ve cansız varlıkları fiziki özellikleriyle beraber çeşitli yeteneklerine göre tanımlanmış ve adlandırılmıştır. Bu adlandırmalar, toplulukların geçimi, yaşam tarzı ve ekolojik koşullarıyla doğrudan ilişkilidir. Tarım toplumlarında tarıma dayalı terminoloji ve kavram alanı ne kadar genişse, avcılık ve hayvancılıkla geçinen toplumlarda da hayvancılık ve hayvan adlarına ilişkin zengin bir söz dağarcığı vardır. Türk dünyasının en doğu uçlarından biri olan Sayan bölgesi avcılık ve hayvancılığa dayalı yaşam biçimi nedeniyle hayvan adları terminolojisinin en zengin olduğu alanlardan biridir. Özellikle kemirgenler ve küçük memeliler, kürk ticareti ve gündelik yaşam pratikleri bağlamında ayrıntılı biçimde adlandırılmıştır. Bu çalışmada, Sayan sahasında konuşulan Soyot, Tofa ve Tuva Türk lehçelerinde kemirgenler ile küçük memelilere ilişkin hayvan adları karşılaştırmalı ve tarihî-etimolojik bir yöntemle ele alınmıştır. Söz konusu adlandırmalar dil içi yapıların yanı sıra coğrafya, ekoloji, avcılık pratikleri, kürk ekonomisi ve inanç temelli adlandırmalar çerçevesinde analiz edilmiştir. Araştırmada Soyot, Tofa ve Tuva sözlük verileri tarihî Türkçe metinler, Moğol dilleri sözlükleri ve Türkiye Türkçesi ile Anadolu ağızları karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Bulgular hayvan adlarının tarihî sürekliliği, Moğolca ve Rusça kaynaklı ödünçlemeler ile betimleyici ve mecazî adlandırmalar olmak üzere üç temel katman etrafında şekillendiğini göstermektedir. Türkiye Türkçesi ile yapılan karşılaştırmalarda adlandırma sistemlerinde tarihî süreklilikle birlikte yerel ekolojik ve kültürel etkenlerin belirleyici rol oynadığı sonucuna varılmıştır.

Keywords

Supporting Institution

Destekleyici herhangi bir kurum veya kuruluş yoktur.

Ethical Statement

Bu çalışma için herhangi bir etik kurul iznine gerek duyulmamaktadır.

References

  1. Akar, Ali. Bilge Kağan Yazıtı. İstanbul: Ötüken Yayınları, 2024.
  2. Aksan, Doğan. Her Yönüyle Dil Ana Çizgileriyle Dil Bilim. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları., 1995.
  3. Alişina, Hanisa Çaydatovna vd. “Soyotskaya Gastronomiçrskaya Lersika B Trudah V. İ. Rassadina B Sopostavitelnii s Tyurkskami İ Mongolskami Yazıkami”. Vesnik Başkirskogo Universiteta 26/1 (2021), 255- 263.
  4. Arıkoğlu, Ekrem - Tosun, İlker. Tuvaca Türkçe Sözlük. Ankara: Türk Dil Kurumu, 2024.
  5. Arıkoğlu, Ekrem. Örnekli Hakasça- Türkçe Sözlük. Ankara: Akçağ Yayınları, 2005.
  6. Arıkoğlu, Ekrem – Kuular, Klara. Tuva Türkçesi Sözlüğü. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 2003.
  7. Atalay, Besim. Kâşgarlı Mahmud Divanü Lûgat-it Türk: Dizin. Ankara: Türk Dil Kurumu, 2021.
  8. Ayazlı, Özlem. Eski Uygurca Din Dışı Metinlerin Karşılaştırmalı Söz Varlığı. Ankara: Türk Dil Kurumu, 2016.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Turkish Language and Literature (Other)

Journal Section

Research Article

Publication Date

September 12, 2026

Submission Date

July 29, 2026

Acceptance Date

September 12, 2026

Published in Issue

Year 2026 Volume: 7 Number: 2

APA
Ödemiş, Z. (2026). Sayan Bölgesi Türk Lehçelerinde Kemirgen ve Küçük Memeli Hayvan Adları: (Dil, Kültür ve Etimoloji Bağlamında Karşılaştırmalı Bir İnceleme). Karabük Türkoloji Dergisi, 7(2), 43-59. https://doi.org/10.7596/katud.2005744
AMA
1.Ödemiş Z. Sayan Bölgesi Türk Lehçelerinde Kemirgen ve Küçük Memeli Hayvan Adları: (Dil, Kültür ve Etimoloji Bağlamında Karşılaştırmalı Bir İnceleme). Karabük Türkoloji Dergisi. 2026;7(2):43-59. doi:10.7596/katud.2005744
Chicago
Ödemiş, Zeynel. 2026. “Sayan Bölgesi Türk Lehçelerinde Kemirgen Ve Küçük Memeli Hayvan Adları: (Dil, Kültür Ve Etimoloji Bağlamında Karşılaştırmalı Bir İnceleme)”. Karabük Türkoloji Dergisi 7 (2): 43-59. https://doi.org/10.7596/katud.2005744.
EndNote
Ödemiş Z (September 12, 2026) Sayan Bölgesi Türk Lehçelerinde Kemirgen ve Küçük Memeli Hayvan Adları: (Dil, Kültür ve Etimoloji Bağlamında Karşılaştırmalı Bir İnceleme). Karabük Türkoloji Dergisi 7 2 43–59.
IEEE
[1]Z. Ödemiş, “Sayan Bölgesi Türk Lehçelerinde Kemirgen ve Küçük Memeli Hayvan Adları: (Dil, Kültür ve Etimoloji Bağlamında Karşılaştırmalı Bir İnceleme)”, Karabük Türkoloji Dergisi, vol. 7, no. 2, pp. 43–59, Sept. 2026, doi: 10.7596/katud.2005744.
ISNAD
Ödemiş, Zeynel. “Sayan Bölgesi Türk Lehçelerinde Kemirgen Ve Küçük Memeli Hayvan Adları: (Dil, Kültür Ve Etimoloji Bağlamında Karşılaştırmalı Bir İnceleme)”. Karabük Türkoloji Dergisi 7/2 (September 12, 2026): 43-59. https://doi.org/10.7596/katud.2005744.
JAMA
1.Ödemiş Z. Sayan Bölgesi Türk Lehçelerinde Kemirgen ve Küçük Memeli Hayvan Adları: (Dil, Kültür ve Etimoloji Bağlamında Karşılaştırmalı Bir İnceleme). Karabük Türkoloji Dergisi. 2026;7:43–59.
MLA
Ödemiş, Zeynel. “Sayan Bölgesi Türk Lehçelerinde Kemirgen Ve Küçük Memeli Hayvan Adları: (Dil, Kültür Ve Etimoloji Bağlamında Karşılaştırmalı Bir İnceleme)”. Karabük Türkoloji Dergisi, vol. 7, no. 2, Sept. 2026, pp. 43-59, doi:10.7596/katud.2005744.
Vancouver
1.Zeynel Ödemiş. Sayan Bölgesi Türk Lehçelerinde Kemirgen ve Küçük Memeli Hayvan Adları: (Dil, Kültür ve Etimoloji Bağlamında Karşılaştırmalı Bir İnceleme). Karabük Türkoloji Dergisi. 2026 Sep. 12;7(2):43-59. doi:10.7596/katud.2005744