Hobbes’ta Özgürlük: Hareket Temelli İnşanın Doğa Durumu ve Sivil Durum Bağlamında Analizi

Abstract

Hobbes, siyasette mutlakiyetçi bir konum benimsemesine rağmen özgürlük karşıtı değildir; tersine, özgürlüğe ilişkin kendi çözümlemesinin kendisinden önce yapılan açıklamalardan daha tutarlı olduğunu savunur. Özgürlük ve köleliğin ne olduğunun kendisine kadar hiçbir yazar tarafından yeterince açıklanmadığını ileri süren Hobbes, özgürlüğün doğasına ilişkin yeni bir yaklaşım geliştirdiğini düşünür. Özgürlüğün doğasını açıklarken yaygın kullanımla önemli ölçüde çelişen tanımlar geliştirmesi, yaklaşımının dikkat çekiciliğine karşın, özgürlük anlayışının tam olarak kavranmasını güçleştirmekte ve görüşünün yanlış yorumlanmasına zemin hazırlamaktadır. Bu çalışma duyumdan duygulara, iradeden özgürlüğe uzanan süreçte, Hobbes’un sisteminin merkezinde hareket fikrinin yer aldığını göstererek özgürlüğe dair sözde problemlerin aslında sistemin mekanik yapısını kavrayamamaktan kaynaklandığını ortaya koyar. Bizim dışımızdaki cisimlerin hareketinden başlayarak duyum, muhayyile, çaba, arzu-isteksizlik, teemmül ve iradeye uzanan sürecin aynı hareketin farklı aşamalarından ibaret olması nedeniyle, hareketin zorunlu doğası ve determinist nedensellik zinciri göz önünde bulundurulduğunda iradenin yeterli neden ortaya çıktığında zorunlu olarak belirdiği görülür; dolayısıyla Hobbes açısından irade özgürlüğünden söz edilemez. Peki özgür iradenin olmadığı yerde, özgürlükten söz edilebilir mi? Bu makale, iradenin zorunlu olarak ortaya çıkmasının Hobbes’un sisteminde özgürlüğü ortadan kaldırmadığını; yeterli nedenin bulunmadığı ve bu nedenle henüz sonlanmamış teemmül sürecinin bir özgürlük durumu olduğunu (bağlanmama özgürlüğü); ayrıca dışsal cisimlerin hareketinden teemmül sürecine uzanan hareketin, iradenin -yani birer fiili hareket olan son arzu ya da son isteksizliğin- oluşmasıyla sona ermediğini ve bu fiili hareketin dışsal-fiziksel bir engelle durdurulmamasının ikinci tür bir özgürlük durumu (engellenmeme özgürlüğü) olduğunu ortaya koyar. Bu makalenin amacı, Hobbes’un özgürlüğü mekanik sisteminin bütünlüğü içinde yeniden temellendiren bir kuramcı olduğunu ortaya koymak ve birbirinden farklı gibi görünen bağlanmama özgürlüğü ile engellenmeme özgürlüğünü hem doğa durumu hem de sivil durum bağlamında açıklığa kavuşturmaktır.

Keywords

• Hobbes
• Özgürlük
• Doğal Özgürlük
• Sivil Özgürlük
• İrade.

Liberty in Hobbes: An Analysis of the Motion-Based Construction within the Context of the State of Nature and the Civil State

Abstract

Although Hobbes adopts an absolutist position in politics, he is not opposed to liberty; on the contrary, he argues that his own account of freedom is more coherent than the explanations offered prior to him. Hobbes maintains that no author before him had adequately explained the nature of liberty and servitude, and he regards himself as having developed a new account of the nature of freedom. While Hobbes’s development of definitions that significantly depart from common usage in explaining the nature of freedom renders his approach noteworthy, it also makes his conception of liberty difficult to fully grasp and paves the way for misinterpretations of his view. This study demonstrates that the notion of motion lies at the center of Hobbes’s system in the process extending from sensation to the passions and from the will to freedom, thereby showing that the supposed problems concerning liberty arise not from Hobbes’s theory itself but from a failure to grasp its mechanical structure. Since the process extending from the motion of external bodies to sense, imagination, endeavour, appetite–aversion, deliberation, and ultimately the will consists of successive stages of the same motion, the necessary character of motion and the deterministic chain of causation show that the will arises necessarily whenever a sufficient cause is present; hence, for Hobbes, there can be no liberty of the will. But if there is no freedom of the will, can liberty still be said to exist? This article shows that the necessary emergence of the will does not eliminate freedom in Hobbes’s system; that the absence of a sufficient cause, and thus the continuation of deliberation, constitutes a state of freedom (the liberty of non-commitment); and that the motion extending from external bodies through the process of deliberation does not cease with the formation of the will—namely, the last appetite or aversion, each of which is a corporeal motion—and that the absence of any external, physical impediment to this motion constitutes a second kind of freedom (the liberty as non-impediment). The aim of this article is to demonstrate that Hobbes is a theorist who re-grounds the concept of liberty within the coherence of his mechanical system and to clarify how the seemingly distinct notions of the liberty of non-commitment and the liberty of non-impediment operate in both the state of nature and the civil state.

Keywords

• Hobbes
• Liberty
• Natural Liberty
• Civil Liberty
• Will

References

1. Akkurt, M. (2023). Thomas Hobbes’un İrade Teorisi. İrade Kuramları (ed. M. Akkurt ve F. Erkek, ss. 143-164). Konya: Çizgi Kitabevi.
2. Akkurt, M. (2024). Thomas Hobbes ve Adalet. Adalet Kuramları (ed. M. Akkurt ve D. Sakin Hanoğlu, ss. 79-110). Konya: Çizgi Kitabevi.
3. Akkurt, M. (2025). Thomas Hobbes: Kendini Korumanın Erdemi Olarak Ahlak. Temaşa Felsefe Dergisi, 23: 188-198. https://doi.org/10.55256/temasa.1652914
4. Blits, J. H. (1990). Hobbesian Dualism: Hobbes’s Theory of Motion. The Southern Journal of Philosophy, 28 (2): 135-147. https://doi.org/10.1111/j.2041-6962.1990.tb00538.x
5. Costa, M. (1993). Hobbes on Liberty and Necessity. Hobbes Studies, 6 (1): 29-42. https://doi.org/10.1163/187502593X00037
6. Douglass, R. (2015). Rousseau and Hobbes. Oxford: Oxford University Press.
7. Eggers, D. (2009). Liberty and Contractual Obligation in Hobbes. Hobbes Studies, 22 (1): 70-103.https://doi.org/10.1163/187502509X415256
8. Foisneau, L. (2004). Leviathan’s Theory of Justice. Leviathan After 350 Years (Ed. T. Sorell ve L. Foisneau, ss. 105-122). Oxford: Oxford University Press.

9. Hobbes, T. (1839). Elements of Philosophy. The English Works of Thomas Hobbes of Malmesbury Vol. 1 (ed. Sir William Molesworth). London: John Bohn.
10. Hobbes, T. (1840). Tripos; in Three Discourses: I. Human Nature, or the Fundamental Elements of Policy. The English Works of Thomas Hobbes of Malmesbury, Vol. 4 (ed. Sir William Molesworth). London: John Bohn.
11. Hobbes, T. (1840). Tripos; in Three Discourses: III. Of Liberty and Necessity. The English Works of Thomas Hobbes of Malmesbury, Vol. 4 (ed. Sir William Molesworth). London: John Bohn.
12. Hobbes, T. (1841). The Questions Concerning Liberty, Necessity, and Chance. The English Works of Thomas Hobbes of Malmesbury Vol 5 (ed. Sir William Molesworth). London: John Bohn.
13. Hobbes, T. (1969). The Elements of Law Natural and Politic (ed. F. Tönnies). London: Frank Cass.
14. Hobbes, T. (2007a). De Cive, Yurttaşlık Felsefesinin Temelleri (çev. D. Zarakolu). İstanbul: Belge Yayınları.
15. Hobbes, T. (2007b). Leviathan (çev. S. Lim). İstanbul: YKY.
16. Hobbes, T. ve Bramhall, J. (1999). Hobbes and Bramhall on Freedom and Necessity. Cambridge: Cambridge University Press.
17. Hood, F. C. (1967). The Change in Hobbes’s Definition of Liberty. The Philosophical Quarterly, 17 (67): 150–163.https://doi.org/10.2307/2217973
18. Merriam, C. E. (1906). Hobbes's Doctrine of the State of Nature. The American Political Science Association, 3 (Third Annual Meeting): 151-157. https://doi.org/10.2307/3038543
19. Pink, T. (2013). Hobbes on Liberty, Action, and Free Will. The Oxford Handbook of Hobbes (Ed. Al P. Martinich ve Kinch Hoekstra, ss. 172-195). New York: Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/oxfordhb/9780199791941.013.003
20. Psillos, S. & Goudarouli E. (2019). Principles of Motion and the Absence of Laws of Nature in Hobbes’s Natural Philosophy. HOPOS: The Journal of the International Society for the History of Philosophy of Science, 9 (1): 93-119. https://doi.org/10.1086/700759
21. Raphael, D. D. (1977). Hobbes: Morals and Politics. London: George Allen & Unwin.
22. Sarasohn, L. T. (1985). Motion and Morality: Pierre Gassendi, Thomas Hobbes and the Mechanical World-View. Journal of the History of Ideas, 46 (3): 363-379. https://doi.org/10.2307/2709473
23. Skinner, Q. (1990). Thomas Hobbes on the Proper Signification of Liberty: The Prothero Lecture. Transactions of the Royal Historical Society, 40: 121-151. https://doi.org/10.2307/3679165
24. Skinner, Q. (2002). Hobbes and Civil Science. Visions of Politics Vol. 3. Cambridge: Cambridge University Press.
25. Skinner, Q. (2008). Hobbes ve Cumhuriyetçi Özgürlük (çev. A. Emre Zeybekoğlu). Ankara: Dost Kitabevi.
26. Torell, K. ve Ronald P. (1990). Power, Liberty, and Counterfactual Conditionals in Hobbes' Thought. Hobbes Studies, 3 (1): 3-17. doi: https://doi.org/10.1163/187502590X00012
27. Zarka, Y. C. (2001). Liberty, Necessity and Chance: Hobbes’s General Theory of Events. British Journal for the History of Philosophy, 9 (3): 425-437. http://dx.doi.org/10.1080/096087800110072443