Research Article

BÜYÜK MOĞOL VE ÇAĞATAY SİKKELERİNİN TİPOLOJİK ÖZELLİKLERİ

Number: 62 June 24, 2024
RU TR EN

BÜYÜK MOĞOL VE ÇAĞATAY SİKKELERİNİN TİPOLOJİK ÖZELLİKLERİ

Abstract

Yabancı kültür kuşakları, içine dâhil ettikleri Moğolları yüz yıllık bir zaman dilimi içinde sosyolojik olarak adeta haritadan silmiştir. Dinlerini değiştirmiş, yaşam biçimlerinden koparmış, giyim kuşamlarını unutturmuş, yasaya-Cengiz yasasına uymayan mutedil Müslümanlar haline dönüşen bir toplum meydana getirmiştir. Çin’de Manileşen-Budistleşen Moğol, İran’da derviş olmuş, Orta Asya’da Hristiyanlaşmış, Fin-Ogur-Slav-Kıpçak coğrafyasında ise yok olmuştur. Yaşam seyri içinde, ticareti öğrenmiş, şehir yaşamını benimsemiş, yerel idarelerde yönetimi paylaşmanın başarı getirdiğini anlamış, dini hoşgörü ile milletleri huzur içinde bir arada yaşatmıştır. İstila ettikleri yerleşik halklardan ticareti öğrenerek, aldıkları kelle vergileriyle, İpek Yolu, Baharat Yolu, Kuzey Yolu üzerindeki kervanların geçiş vergisiyle ve Karadeniz üzerinden gelen gemilerin ödedikleri bedellerle zenginleşmişlerdir. Ele geçirdikleri ülkelerde çift dilde sikke kestirmiş, ayni bedel üzerinden alınan vergileri değerli metaller üzerinden nakdi bedele dönüştürmüşlerdir. İlk dönemlerde ticari canlılık zayıf, ustaları iyi olmadıkları için kötü özelliklere sahip sikkeler kestirilmiş, daha sonra ekonomi canlanmış, dinar, dirhem ve felsler büyük devletlerle rekabete girebilecek kadar düzenli, yüksek ayarlı ve şahane kompozisyonlarla kesilmeye başlanmıştır. Araştırmamız, askeri yetenekleri ile dünyaya meydan okuyan bir kavmin, nasıl yaşam biçimini değiştirdiğini, tarihi seyir içinde şehirlileştiğini sergileme amacındadır. Konargöçer yaşamın şehir hayatı karşısında dize geldiğini, ticaretin ve paranın zamanla Moğolları köklerinden kopardıklarını ortaya koymaktadır. Bu süreç içinde sikkelerinde Uygur yazısını kullanan Moğolların, daha sonra Arapça, Farsça, Slavca, Ermeni, Gürcü ve Türk lehçelerini sikkelerinin üzerlerinde yazı olarak tercih ettikleri görülmüştür. Çalışmada Büyük Moğollar (Cengizîler) ve Çağataylara ait 22 sikke incelenerek, İlhanlı ve Altınorda sikkeleriyle teknik-tipolojik karşılaştırmaları yapılacaktır. Ekonominin toplum hayatı üzerindeki izleri ve sosyo-kültürel değişim, sikkeler üzerinden ele alınmaya çalışılacaktır.

Keywords

Supporting Institution

YOK

Ethical Statement

2020'den önce yapılan bir çalışma olduğu için etik beyanı gerekmemektedir.

Thanks

YOK

References

  1. Allsen, T. (2008). “The Rise of the Mongolian Empire and Mongolian Rule in North China”. The Cambridge History of China. Chapter 4. Cambridge University Press, pp. 321-413.
  2. Ataöv, T. (1969). “Rusya’da Moğol İstilası ve Etkileri”. SBF Dergisi, c.XXIV, no.2, ss.1-8.
  3. Ayaz, F. Y. (2015). Memlükler (1250-1517), İSAM Yayınları, İstanbul.
  4. Balivet, M. (2005). Ortaçağda Türkler. Çeviren E. Güntekin. Alkım Yayınevi, İstanbul.
  5. Ball, Warwick. (2015). Tek Dünyaya Doğru, Antik İran ve Batı. c.II, Çeviren A. Aybars Çağlayan. Ayrıntı Yayınları, İstanbul.
  6. Ball, Warwick. (2022). Asya’nın Geçitleri, Avrasya Stepleri ve Avrupa’nın Sınırları. c.IV, Çeviren A. Aybars Çağlayan. Ayrıntı Yayınları, İstanbul.
  7. Barthold, W. (1977). İslam Medeniyeti Tarihi. Çeviren M. F. Köprülü. TDB Yayınları, Ankara.
  8. Belyayev, V., V. Nastich, S. Sidiroviç, (2012). “The Coinage of Khıtay:A New Evidence (On the Reign Title of the Western Liao Emperor Yelu Yılıe)”. 3 Rd Assemani Symposium on Islamic Coins. Editör B. Callagher, A. Dottone. Trieste, pp.128-143.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Historical Archaeology (Incl. Industrial Archaeology)

Journal Section

Research Article

Publication Date

June 24, 2024

Submission Date

April 18, 2024

Acceptance Date

May 13, 2024

Published in Issue

Year 2024 Number: 62

APA
Kalkan, M. (2024). BÜYÜK MOĞOL VE ÇAĞATAY SİKKELERİNİN TİPOLOJİK ÖZELLİKLERİ. Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi, 62, 67-95. https://doi.org/10.17498/kdeniz.1470165
AMA
1.Kalkan M. BÜYÜK MOĞOL VE ÇAĞATAY SİKKELERİNİN TİPOLOJİK ÖZELLİKLERİ. Karadeniz | Black Sea | чёрное море. 2024;(62):67-95. doi:10.17498/kdeniz.1470165
Chicago
Kalkan, Mustafa. 2024. “BÜYÜK MOĞOL VE ÇAĞATAY SİKKELERİNİN TİPOLOJİK ÖZELLİKLERİ”. Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi, nos. 62: 67-95. https://doi.org/10.17498/kdeniz.1470165.
EndNote
Kalkan M (June 1, 2024) BÜYÜK MOĞOL VE ÇAĞATAY SİKKELERİNİN TİPOLOJİK ÖZELLİKLERİ. Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi 62 67–95.
IEEE
[1]M. Kalkan, “BÜYÜK MOĞOL VE ÇAĞATAY SİKKELERİNİN TİPOLOJİK ÖZELLİKLERİ”, Karadeniz | Black Sea | чёрное море, no. 62, pp. 67–95, June 2024, doi: 10.17498/kdeniz.1470165.
ISNAD
Kalkan, Mustafa. “BÜYÜK MOĞOL VE ÇAĞATAY SİKKELERİNİN TİPOLOJİK ÖZELLİKLERİ”. Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi. 62 (June 1, 2024): 67-95. https://doi.org/10.17498/kdeniz.1470165.
JAMA
1.Kalkan M. BÜYÜK MOĞOL VE ÇAĞATAY SİKKELERİNİN TİPOLOJİK ÖZELLİKLERİ. Karadeniz | Black Sea | чёрное море. 2024;:67–95.
MLA
Kalkan, Mustafa. “BÜYÜK MOĞOL VE ÇAĞATAY SİKKELERİNİN TİPOLOJİK ÖZELLİKLERİ”. Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi, no. 62, June 2024, pp. 67-95, doi:10.17498/kdeniz.1470165.
Vancouver
1.Mustafa Kalkan. BÜYÜK MOĞOL VE ÇAĞATAY SİKKELERİNİN TİPOLOJİK ÖZELLİKLERİ. Karadeniz | Black Sea | чёрное море. 2024 Jun. 1;(62):67-95. doi:10.17498/kdeniz.1470165